Tarıh qoınaýyna enip bara jatqan 2013 jyly elimizde aıtýly oqıǵalar, elge úlgi bolatyn mádenı is-sharalar az bolǵan joq. Sonyń biri – qazan aıynda Kókshetaý qalasynda dúrkirep ótken Abylaı hannyń 300 jyldyq mereıtoıy. Osy sharaǵa Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men Aqmola oblysy ákimdiginiń arnaıy shaqyrýymen qatysqan edim.
Tarıh qoınaýyna enip bara jatqan 2013 jyly elimizde aıtýly oqıǵalar, elge úlgi bolatyn mádenı is-sharalar az bolǵan joq. Sonyń biri – qazan aıynda Kókshetaý qalasynda dúrkirep ótken Abylaı hannyń 300 jyldyq mereıtoıy. Osy sharaǵa Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men Aqmola oblysy ákimdiginiń arnaıy shaqyrýymen qatysqan edim.
Kókshe óńirinde elge úlgi, urpaqqa ulaǵat bolatyn halyqaralyq mádenı is-shara ótti. Qazaq halqynyń uly tulǵasy, áıgili hany Abylaıdyń 300 jyldyǵy joǵary deńgeıde ótkenin aıtar edim. О́zim Kókshetaý qalasyndaǵy merekelik sharalardan úlken áser aldym.
Abylaı hannyń jas kezinen batyr bolǵany, elin jaýǵa qarsy bastap shyǵyp, nebir shaıqastarda jaýyn jeńgeni tarıhtan belgili. Keıin úsh júzdiń basyn qosqan han retinde Qazaq elin bir týdyń astyna biriktirip, birtutas memleket qurǵany da jaqsy málim.
«Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Abylaı ańsaǵan azattyq» atty maqalasynda Qazaqstan Prezıdenti, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev almaǵaıyp surapyl zamanda eseńgiregen eldiń esin jıǵyzyp, bir týdyń astyna biriktire bilgen Abylaıdyń erligi men aqyl-parasatyn qatar jumsaǵan sarabdal saıasatkerliginiń arqasynda qazaq halqyn joıylyp ketýden saqtap qalǵanyn atap ótken. Aıbarly Abylaı ańsaǵan asqaq armanǵa, uly muratqa qol jetkizgen, babalar amanatyn júzege asyrǵan búgingi urpaq atynan Memleket basshysy: «Bolashaǵymyz baıandy, táýelsizdigimiz máńgilik bolýy úshin biz babalardan qalǵan amanatty esimizden shyǵarmaı, únemi elekten ótkizip otyrýǵa tıispiz. О́ıtkeni, biz Abylaı babamyz armandaǵan osy kúnge ońaılyqpen jetkenimiz joq», dedi.
Búgingi tańda Qazaqstan 130-dan astam ult pen ulysy bir shańyraq astynda tatý-tátti turyp jatqan táýelsiz memleketke aınaldy. Elbasy aıtqandaı, Abylaı hannyń 300 jyldyǵy – jalpyulttyq ulaǵatty toı. Mundaı respýblıkalyq deńgeıdegi kez kelgen merekelik shara ultty uıystyrýǵa, halyqtar dostyǵy men memlekettik birligimizdi nyǵaıtýǵa qyzmet etetini sózsiz.
«Abylaı han jáne onyń tarıhı dáýiri» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa jınalǵan zııaly qaýym Memlekettik hatshy Marat Tájın jetkizgen Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Abylaı hannyń 300 jyldyǵyna arnalǵan quttyqtaýyn erekshe yqylaspen qabyl aldy. Atalǵan konferensııada Qazaqstannyń, Reseıdiń jáne birqatar elderdiń ǵalymdary men saıasatkerleri sóz sóılep, Abylaı hannyń tarıhtaǵy alatyn orny, atqarǵan róli týraly oılaryn ortaǵa saldy.
Kókshetaý mańyndaǵy Qyzyljar atshabarynda ótken «Azat rýhtyń Abylaı hany» atty teatrlandyrylǵan qoıylymda erkindikke jetý jolyndaǵy halyqtyń uly armany, eldi qorǵaý maqsatyndaǵy erlikke toly kúres jyldary, Abylaı hannyń el basqarýdaǵy strategııalyq ustanymdary jarqyn kórinis tapty.
Egemen elimizde tarıhı ádilettilikti qaıta ornatý, uly tulǵalarǵa qurmet kórsetý maqsatynda aıtýly sharalar ótkizilip kele jatyr. О́zim de birneshe ret sondaı tarıhı oqıǵalardyń ortasynda boldym. Osydan birneshe jyl buryn kórkem Býrabaıdaǵy Kókshetaý taýynyń etegindegi Abylaı han alańynda eskertkish belgi qoıý saltanatyna qatystym. Sonymen birge, Kókshetaý qalasynyń ortalyq alańynda Memleket basshysynyń qatysýymen ótken Abylaı han eskertkishiniń ashylýyna kýá boldym. Ereımentaý qalasynda Bógenbaı batyrǵa ornatylǵan eskertkishtiń ashylýyna da ózim belsendi atsalysqan edim. Ol Abylaı hannyń qolbasshy batyrlarynyń biregeıi bolǵan, qazirgi túsinik boıynsha birinshi qorǵanys mınıstri dep aıtsaq ta jarasady. Sondaı-aq, «Kazahstanskıı» atalyp kelgen aýylǵa «Oljabaı batyr» degen óziniń tarıhı ataýyn qaıtarýǵa atsalysqanymdy abyroı sanaımyn. Oljabaı batyr da Abylaıdyń tusynda erligimen el qurmetine bólengen tarıhı tulǵa. Ol dál sol aýylda jerlengendikten, aýyl Oljabaı batyr atalǵan. Sol kezde de úlken mádenı is-shara ótkizildi.
Osynaý is-sharanyń bárinde de XVIII ǵasyrdaǵy azattyqqa degen umtylys pen XXI ǵasyrdaǵy táýelsiz elimizdiń jetistigi ózara úılesim taýyp jatty.
О́tken kezeńniń tarıhy tek oqyp bile júrý úshin ǵana emes, bárimizge birtutas el retinde alǵa basýdyń baǵytyn kórsetetindigimen de baǵaly. Memleket basshysy óz maqalasynda el basqarýda Abylaı hannan kóp úlgi alǵanyn jazady. Elbasymyz ata-babalarymyz ańsaǵan azattyqqa qol jetkizdi. Abylaı hannyń kórshi eldermen júrgizgen dıplomatııalyq qyzmetteri búgingi tańda jańasha zerttelýde. Sol tusta irgesi qalanǵan kórshiles Reseımen, Qytaımen aradaǵy dostyq baılanysymyz qazir nyǵaıa túsýde. Táýelsizdik jyldary memlekettik shekaralarymyzdy bekitip aldyq.
Qazir tek qazaqtar ǵana emes, ózderin qazaqstandyqpyz deıtin ózge ulttardyń ókilderi de Qazaq eliniń tarıhyn tereńirek bile túsýge ynta bildirip otyr. Abylaı handaı uly tulǵamen qazaq jastary ǵana emes, nemis, orys jáne basqa da qazaq jerinde týǵan ózge ulttyń ókilderi de maqtanady. Áleýmettanýshylar ózge ulttar arasynda saýaldama júrgizgen eken, sonda olardyń 70-80 paıyzy eldiń bolashaǵyna úlken senim artatynyn jáne qazaq halqynyń tarıhyna qyzyǵýshylyqpen qaraıtynyn jetkizipti.
Búgingi tańda kóptegen qazaqstandyqtar qazaq halqynyń tarıhyn oqyp, tilin úırenip jatyr. О́ıtkeni, týǵan jeriniń jáne turǵan jeriniń tarıhyn bilmeý – árbir azamatqa syn. Eń bastysy, ulttar arasynda bóliný joq. Bul meni qýantady. Búgingi tańda qazaq halqynyń negizinde birtutas Qazaqstan halqy qalyptasýda. Biz odan eshqaıda kete almaımyz. Bul – óte durys qubylys. О́z eliniń tarıhyn, qazaqtyń salt-dástúrin bilý, óz eli úshin maqtana bilý – Qazaqstan azamatynyń paryzy. Qazir Elbasy Qazaqstan patrıotızmin qalyptastyrý máselesin alǵa qoıyp otyr. Endeshe, eldiń tarıhyn bilý patrıottyq tárbıeniń negizi dep uǵamyn.
Egor KAPPEL,
Májilis depýtaty, Qazaqstan halqy
Assambleıasynyń múshesi.