BARYSTYŃ BULQYNÝY

ÚSTIMIZDEGI JYLDYŃ BIRINShI TOQSANYN QAZAQSTAN EKONOMIKASY 6,5 PAIYZ О́SÝMEN QORYTYNDYLADY Gazetimizde budan buryn habarla­ǵany­myzdaı, elimizdiń ekonomıkasy ústimiz­degi jyldyń birinshi toqsanynyń qory­tyndysynda tamasha kórsetkishterge qol jetkizdi. Munyń ózi ekonomıkamyzdyń daǵdarysty kezeńnen sátti shyǵyp kele jatqandyǵyn ǵana kórsetip qana qoımaı, sonymen qatar sońǵy ýaqyttary júr­gizil­­gen jumystardyń nátıjesinde jańa­sha damý arnasyna kelip túskendigin baı­qat­qandaı. Qalaı alyp qaraǵanda da eko­nomıkalyq damýdyń endigi betalysynda nátıjelerdiń jańa bir kókjıegi kózge uryp, kórine bastaǵandaı. Endi naqty kórsetkishterge keleıik. Birinshi toqsan qorytyndysynda ishki jalpy ónimniń ósimi ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 6,5 paıyzdy qurady. Sonyń ishinde ónerkásiptiń ósim deńgeıi 11,5 paıyz, aýyl sharýashy­ly­ǵy­nyń ósim deńgeıi 2,4 paıyz, saýdanyń ósim deńgeıi 11,5 paıyz, kólik salasynyń ósim deńgeıi 5,2 paıyz, baılanys sala­sy­nyń ósim deńgeıi 4,5 paıyz boldy. Shy­nynda da aýyz toltyryp aıtarlyq­taı tamasha kórsetkishter emes pe. Otandyq sarapshylardyń baǵalaýy boıynsha álemde daǵdarysty shaq áli tolyq aıaqtalyp bolmaǵanymen Qazaq­stan ekonomıkasynyń osylaısha ósýdiń serpindi deńgeıin baıqatýy onyń jedel túrde qalpyna kelip otyrǵandyǵyn ta­nytady. Munyń tikeleı belgileri – negizgi lokomotıvi birinshi toqsanda 18,7 paıyz damý kórsetkishine qol jetkizgen óńdeý ónerkásibi bolyp tabylatyn jalpy ónerkásiptik salanyń ósiminen, al janama belgileri – rynoktyq jan­daný­dyń ishki múmkindikterin ashyp kórsetip, tutyný deńgeıiniń artýynan anyq bili­netin saýda, kólik jáne baılanys sala­larynyń ósiminen baıqalyp otyr. Sonymen qatar elimiz Reseı jáne Belarýs elderimen Keden odaǵyna birigip jatqan tusta ekonomıkanyń osylaısha qarqyn alýy Qazaqstannyń atalǵan másele jónindegi alǵan baǵytynyń durys ekendigin de taǵy bir dáleldep berdi. Belgilengen sharalar men atqarylǵan isterdiń barlyǵy Elbasynyń sara saıa­satynyń je­misi dep aıqyn aıta alamyz. Bul sony­men qatar Elbasynyń daǵda­rys­ty sát­ter­de bergen tapsyrmalaryn dereý bas­shylyqqa alyp, jedel júzege asyra alǵan Kárim Másimov Úkimetiniń jemisti qyzmetin de kórsetedi. Qazaqstan ekonomıkasynyń álem boıynsha alǵanda aýytqymaly bolady dep boljamdalǵan 2010 jyl bastaly­symen osyndaı jaqsy nátıje kórsetýi nesimen qundy? Osy másele týraly bir aýyz sóz qozǵaı keteıik. Jýyqta Máskeý qalasynda daǵda­rys­ty kezeńdegi álem ekonomıkasynyń ba­ǵyt-baǵdarlary men tynysyna kásipqoı túrde zertteýler júrgizýmen tanymal­dyq­qa ıe bolǵan Daǵdarystan keıingi álem ınstıtýtynyń kezekti baıandamasy ázir bolyp, osy máselege baılanysty arnaıy ótkizilgen dóńgelek ústelde onyń qorytyndylary jarııalanǵany belgili. 130 betten turatyn bul baıandama álemniń 53 elinen 247 sarapshynyń qatysýymen ázirlengen. Onda sarapshylarǵa ekono­mıkanyń qazirgi jaǵdaıy, daǵdarystan shyǵý ssenarııleri, bolashaq betalysy, aldynan kezdesýi múmkin jańa qaterler týraly jáne basqa da suraqtar qoıylǵan. Sarapshylar osy suraqtardyń barlyǵy­na naqty jaýap berip, solarǵa qatysty ózderiniń kózqarastary men pikirlerin, usynystaryn bildirgen. Osy boıynsha áńgime qozǵaıtyn bol­saq, saýalnamaǵa qatysqan sarapshylar­dyń 60 paıyzǵa jýyǵy álemdik qarjy daǵdarysy áli aıaqtalyp bolǵan joq dep esep­teıdi. Munan basqa 37 paıyzy daǵ­darysqa qatysty álde de bolsa belgili bir qorytyndy túıýge asyqpaý qajettigin aıtady. “Daǵdarys áli aıaqtalǵan joq, – deıdi Ka­nadanyń táýelsiz bıznes-keńesshisi Saımon Charlz Persı Germant. – Daǵ­darys alǵash belgi bergen 5 jyl ýaqyttan bergi jaýapsyzdyǵymyz ben áreket­siz­digimizdiń ornyn toltyrý úshin memle­ketter basshylary men úkimetterine áli de alty aı boıy jantalasyp jumys isteý kerek”. “Daǵdarystyń negizgi tolqyndary áli aldymyzda tur, – dep eskertedi О́zbek­stannan Eýropalyq bıznes assosıasııa­sy­nyń qarjygeri Adelııa Atabaeva. – Bul daǵdarysty ádette jerdi baıaý diril­detip bastalatyn, qýatty tolqyndary sońynda turatyn aýyr jer silkinisimen salys­ty­rýǵa bolady. Demek, bizdiń qazirgi bastan keship jatqanymyz daǵdarystyń bastama belgileri ǵana. Al aýyr zilzala áli aldymyzda tur”. Sarapshylardyń 85 paıyzǵa jýyǵy álemdik ekonomıkadaǵy daǵdarystyń jańa tolqyndary taıaýdaǵy on jyldyń ishinde bolyp ótetindigin aıtady. Olar­dyń paıymdaýynsha, qazirgi daǵdarys tolqyndary ekonomıkanyń basty dertin ǵana ashyp berdi. Onyń qarjy salasynda turǵandyǵyn kórsetti. Al endigi kezekte onyń negizgi saldarlary geosaıası saladan kórinis bere bastaıdy. Endi damyǵan, damýshy jáne shıkizattyq ekonomıkalar arasyndaǵy aıyrmashylyq barǵan saıyn ashyla túsedi. Sonymen qatar sarapshylardyń  bol­jamy boıynsha bul daǵdarystan uta­tyn­dar da utylatyndar da bolady. Negizgi utylatyndar damý jaǵynan artta qalǵan elder men shıkizattyq memleketter. О́ıt­keni olarda memlekettik basqarý salasy sapasyz, bıznestiń damýy turaqsyz. Sony­men qatar oǵan halyq sanynyń azaıýy da áser etedi. Sonyń ishinde kóptegen sarapshylar endigi kezekte álemdik ekonomıkada jańa kósh­basshylar men qarqyndy damýshy elderdiń kóp ótpeı-aq qara kórsete­tin­digin aıtady. Kóptegen sarapshylar osy topqa Qazaqstandy da qosyp otyr. Sa­rap­shylar pikirinen qorytyndy shyǵar­ǵan baıandamanyń ózinde bul jaıynda by­laı delingen: “Qazaqstanda eldi údeme­li ındýstrııalandyrý úderisi daǵdarysty shaqtyń ózinde-aq bastalyp ketti. Sonyń nátıjesinde Qazaqstan ekonomıkasy 2009 jyldyń qorytyndysy boıynsha 1,1 paıyzǵa ósse, ónerkásiptiń ósimi  1,7 paıyz­dy qurady. Bul 2009 jyldyń qory­tyndysyndaǵy tek TMD elderindegi ǵana emes, sonymen qatar búkil álem boıynsha alǵanda saýsaqpen sanarlyqtaı óte sırek  jetistikterdiń biri. Salystyrý úshin keltirsek, Reseı ishki jalpy ónimi atalǵan jyly 6-8 paıyzǵa tómendese, Ýkraınaniki  14-15 paıyzǵa quldyrady”. Sonymen qatar Daǵdarystan keıingi álem ınstıtýtynyń osy jańa baıan­damasynda Reseıdiń TMD aıasynda álde de bolsa kóshbasshylyq róldi saqtap kele jatqandyǵy, biraq mundaǵy ekonomıka­lyq jańarýlar úderisi tym uzaqqa sozy­la­tyn bolsa, onda bul ról Qazaqstanǵa kóshetindigi aıtylady. Qazaqstanda daǵdarys pen kúres sharalarynyń sátti júrgizilýi tek TMD-ǵa ǵana emes, sonymen qatar búkil álemge úlgi bolǵandyǵy baıandalady. Osyǵan oraı sarapshylardyń bir qatary Reseıge qazaqstandyq tájirıbeni jedel qabyldap, qoldaný qajettigin eskertken eken. Máskeýde ótken dóńgelek ústelge qatysqan sarapshylardyń arasynan osy baıandamany ázirleýge belsene qatysýshy Reseıdiń Daǵdarystan keıingi damý ınstıtýtynyń dırektory Ekaterına Shıpovanyń pikirin keltireıik. Ol bylaı degen edi: “Daǵdarysty shaqtyń ózinde-aq Qazaqstannyń mundaı joǵarǵy nátıjege jetýiniń birneshe sebebi bar. Birinshiden, memlekettiń ekonomıkaǵa ishki jalpy ónim deńgeıimen alǵanda úlken kómek kórsetýi. Ekinshiden, daǵdaryspen kúres sharalary­nyń jedel júzege asyrylýy: Qazaqstan daǵdaryspen kúres sharalaryna bólingen memleket kómeginiń naqty sektorǵa jedel jetýine óte úlken kóńil bóldi. Úshinshiden, bızneske jaqsy kómek kórsetildi. Tikeleı qarjy kómegin aıtpaǵannyń ózinde shıkizat sektoryna túsetin aýyrpalyqty jeńil­detýge baǵyttalǵan jańa Salyq kodeksi  engizildi. Sonymen qatar eldiń áleýmettik salasyna jasalynǵan qoldaý da óte sátti bolyp shyqty. Máselen Qazaqstan úles­kerlerdiń máselesin sheshý problemasyn memleket qolǵa alǵan birden-bir el bolyp tabylady. Osynyń ózi qurmetteýge turar­lyq jaǵdaı. Áıtpegende úleskerler osy úlken aýyrtpalyqpen kúreste jeke qalǵan bolar edi”. Al Reseıdiń “Bıznes solıdar­nost” úkimettik emes uıymynyń dırek­tory Vıtalıı Sednevtiń aıtýynsha, Qa­zaq­standaǵy resessııalyq kezeń bar bol­ǵany tórt-aq aıǵa sozylǵan. “Sebebi, – deıdi ol, – Qazaqstannyń 2007-2009 jyl­dardaǵy daǵdaryspen kúres saıasaty ba­rynsha sátti bolyp shyqty. Bizdiń zert­teýlerimizdiń qorytyndysy boıynsha daǵ­daryspen kúres sharalary jóninde Qazaq­stan ony sátti júzege asyrǵan alǵashqy 10 memlekettiń ishine kirdi. Tipti ol bul jóninen Japonııany da artqa qaldyryp otyr”. HSBC banki basqarmasynyń tóraǵasy Saımen Mıýnter Qazaqstannyń qabyl­daǵan daǵdaryspen kúres sharalary eko­no­mıkanyń kóptegen salalaryna jaǵymdy yqpal etkendigin aıtsa, Reseıdiń “Eko­no­mıkalyq taldaýlar ınstıtýty” qory­nyń prezıdenti Andreı Illarıonov Qazaqstannyń daǵdarystan birinshi bolyp shyqqan el ekendigin jáne daǵdarysty sáttiń ózinde óndiris kólemin ósire alǵandyǵyn atap kórsetken. Jalpy sarapshylardyń Qazaqstan jaıyndaǵy osyndaı pikirlerin budan ári de kóptep keltire berýge bolady. Nelikten Qazaqstannyń daǵdaryspen kúres sharalary sonshama sátti bolyp otyr? Jalpy Qazaqstan ekonomıka­sy­nyń táýelsizdikke ıe bolǵan alǵashqy jyl­dardaǵy aýyrtpalyqtan bergi qarqyn­dy damýynyń syry nede? Bizdiń elimiz kóp ultty bolyp sanalsa da, halqymyz­dyń tatýlyǵyna da kóptegen elder nazar aýdara bastaǵandyǵy baıqalady. Bul máseleniń ózin qalaı túsindirýge bolar edi? Mine, osy suraqtardyń barlyǵyna da  avtor retinde bizdiń ózimizdiń de oı-tolǵanystarymyz ben jeke jaýabymyz bar. Elimizdiń bas basylymy “Egemen Qazaqstan” gazetiniń jýrnalısi retinde kóp­tegen shetelderde  issaparlarda bolǵa­ny­myzda bir baıqaǵanymyz, Batystyń kóptegen elderinde memleket basqarý modeli burynnan qalyptasqan. Onyń zań sheńberinde ǵana júzege asyrylatyndyǵy baıqalady. Bylaısha aıtqanda, elderdiń prezıdentteri men premer-mınıstrleri osy qyzmetterge keledi de, ketedi. Sondyqtan ekonomıkany, áleýmettik salany jaqsartýda tyń izdenister jasap, kóp bas aýyrtyp jatpaıtyndaı. Ol elderde kásipkerlik ábden damyp jetilgen. Sondyqtan kóbinese soǵan ǵana senim artyp, negizinen konstıtýsııalyq qaǵıdattardy saqtap otyrsaq boldy dep esepteıtindeı. Al bizde bári de jańadan bastalyp kele jatyr. El tarıhynda birinshi ret prezıdent saıladyq. Ol saılaý biz úshin óte sátti boldy. Baǵymyzǵa oraı Nursultan Nazarbaev sekildi qarapaıym halyq ortasynan shyǵyp, san ulttyń ókilderimen bite qaınasyp ósken, bilimi men biligi mol kemel tulǵany tańdaı aldyq. Ekinshiden, uzaq jyldarǵy josparly ekonomıkadan keıin tuńǵysh ret naryqtyq ekonomıkany qurdyq. Táýelsiz el retinde kóptegen eldermen tikeleı qarym-qatynasqa jańadan túsip, aınalamyzdan, álem halyqtarynan kóp zerttep, kóp úırený ústindemiz. Mine, sondyqtan da bizdiń tuńǵysh Prezıdenti­miz Nursultan Nazarbaev arada san ǵa­syr­lar ótkennen keıin baryp óz táýel­sizdigine ıe bolǵan halqynyń aldynda barlyq jaýapkershilikti moınyna ala otyryp, qyzmet etýde. Eldi el etý, ata-babamyzdan qalǵan saıyn dalamyzdy jeruıyq jer etý qamyna barynsha kúsh-jigerimen kirisip otyr. Ýaqytpen sanaspaı qyzmet etip, urpaqqa gúldengen jer men baqytty da berekeli damyǵan eldi qaldyrý – Elbasynyń  aldyna qoıǵan uly maqsaty. Osy jaǵdaı Elbasymyzdyń ózine de qosymsha qýat beretindeı. Qajymaıdy, talmaıdy, sharshamaıdy. Ýaqytpen sanaspaı jumys isteıdi. О́zgelerden de osyny talap etedi. Meniń oıymsha, qazirgi Qazaqstan fenomendiginiń bir syry osynda. Qazaqstanda memleket basqarýdyń izdengish te tıimdi modeliniń jedel qalyptasyp kele jatqandyǵynyń da bir syry osynda. Daǵdarysty kezeńniń ózinde-aq odan keıingi damýy máselesine mán berilip, ýaqyttan uta qımyldaýǵa erekshe den qoıylyp, údemeli ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń qolǵa alynýynyń da mánisi osynda. Birinshi toqsan qorytyndysy bizge eń aldymen osyny dáleldep berdi. Ol aldaǵy ýaqytta bolatyn sekiristi sátterdi qamtamasyz etý úshin Azııalyq taý barysynyń bula kúshin boıyna jınap, qazirgi kúni qatty shıryǵý ústinde ekendigin, bulqynysty sátterdi bastan keshirip otyrǵandyǵyn kórsetti. Memlekettiń belgili bir kezeń ishinde júzege asyryp úlgergen osy sharalary­nyń nátıjesinde elimizdiń áleýmettik salasy daǵdarystyq kezeńnen sonshama bir zardap kórmeı shyqty dep aıta alamyz. Jumyssyzdyq beleń alǵan joq. Buǵan Úkimettiń asa iri kásiporyn­darmen jumystan qysqartpaý jóninde arnaıy memorandým jasasýy, elimizdiń ishinde “Jol kartasy” baǵdarlamasynyń jedel ázir­lenip, iske qosylýy úlken áser etti. Eger 2010 jyldyń basynda eldegi ju­mys­syz halyqtyń sany 554,5 myń adam­dy qurap, jumyssyzdyq deńgeıi 6,6 paı­yz bolsa, aldyn ala málimetter boı­yn­sha, ústimizdegi jyldyń birinshi toqsa­nynda eldegi jumyssyzdar sany 526,2 myń adamdy qurap, jumyssyzdyq deń­geıi 6,2 paıyz boldy. 2010 jyldyń bi­rinshi toqsanynda 2009 jylmen salys­tyr­ǵanda jumys isteıtin adamdardyń sany 8 mln. adamdy qurap, 197,8 adamǵa ósti. Jyl basynan beri halyqty eńbekpen qamtýdyń aımaqtyq baǵdarlamalaryna sáıkes 17,1 myń jumyssyz qaıta daıar­laný mamandyqtaryn alýǵa jiberilse, 30,1 myń adam qoǵamdyq jumystarǵa ba­ǵyttaldy. Áleýmettik jumys oryndaryna 11,9 adam ornalastyryldy. 10,1 qyz ben jigit jastar praktıkasynan ótti. 2010 jyldyń 1 sáýirindegi málimet boıynsha respýblıkamyzda 41 myń jumys orny quryldy. Munyń 16,2 myńy aýyldy jerlerde quryldy. Mine, osy jaǵdaıdyń bári osy aptada ótken Úkimet otyrysynda 2010 jyldyń birinshi toqsanynyń qorytyndysyn qaraǵan tusta sóz bolǵan edi. Onda negizgi baıandamany jasaǵan Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Janar Aıtjanova ónerkásip óndirisiniń ósýi respýblıkanyń barlyq oblystarynda baıqalǵandyǵyn atap kórsetti. Munyń ózi elimizdiń óńirlik baǵdarlamalar boıynsha durys jumys istep kele jatqandyǵyn da baıqatatyn bolsa kerek. Premer-Mınıstrdiń orynbasary Indýstrııa jáne tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshevtiń aıtýy boıynsha jýyqta ǵana Prezıdenttiń Jarlyǵymen bekitilgen 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy ekonomıkalyq damýdyń jańa tynysyn ashýǵa tıis. Ústimizdegi jyldyń ózinde osy boıynsha 144 ındýstrııalyq nysannyń jumysy aıaqtalady. Osyǵan 713,6 mlrd. teńge baǵyttalyp otyr. Osynyń negizinde jańadan 20 myń jumys orny ashylmaq. Osy ındýstrııalyq nysandardyń 72-si birinshi jartyjyldyqta aıaqtalýy tıis. Bul jónindegi jumystar Pavlodar, Mańǵystaý, Aqmola oblystarynda joǵary deńgeıde júrgizilýde. Al ústimizdegi jyldyń ekinshi jartysynda taǵy da 72 joba júzege asady. Osy jobalarǵa bólingen 440 mlrd. teńgeniń qazirdiń ózinde 263 mlrd. teńgesi nemese 60 paıyzy ıgerilgen. Bul joba­lar­dyń júzege asyrylýy jaǵynan qazirgi kúni Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan, Ońtústik Qazaqstan oblystary alda keledi. Máselen, Qaraǵandy oblysynda qazirdiń ózinde jobalardyń ázirligi 84,3 paıyzdy qurap otyr. Sonymen qatar qazirdiń ózinde júzege asqan jobalar da bar. Olardyń qataryn­da Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy keramogranıt shyǵaratyn zaýytty, maq­tanyń sorttyq tuqymdyq materıaldaryn shyǵaratyn zaýytty, Qyzylorda obly­syndaǵy qıyrshyq tas shyǵaratyn zaýytty aıtýǵa bolady. Al osy sáýir aıynyń ishinde Aqtóbe oblysyndaǵy qus fabrıkasyn qaıta jańǵyrtý jobasy, Mańǵystaý oblysyndaǵy shaǵyn kemeler jóndeıtin zaýyt qurylysy aıaqtalmaq. Kezegin kútken jobalardyń tizimin, mine, osylaısha jalǵastyra berýge bolady. Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaev otyrys barysynda jasaǵan baıandamasynda osy salada birinshi toqsanda 143,5 mlrd. teńgeniń ónimderi óndirilgendigin aıtty. Bul ótken jyldyń osy merzimindegiden 2,4 paıyzǵa artyq. Qazirgi kúni elimizdiń ońtústik jáne ońtústik-shyǵys óńirlerinde kóktemgi egis jumystary qyzý júrgizilýde. Aldyn- ala málimetter boıynsha bıylǵy jyly jalpy respýblıka boıynsha 22,1 mln. gektar jerge egin salynbaq. Bul 2009 jylǵy deńgeıden 0,7 mln. gektarǵa artyq. 2010 jyldyń 1 sáýirindegi málimet boıynsha respýblıkadaǵy mal basy barlyq túlik túrleri boıynsha óse túsken. Máselen, múıizdi iri qara sany 1,7 paıyzǵa, qoı men eshki sany 3,2 paıyz­ǵa, jylqy sany 4,5 paıyzǵa, shosh­qa 0,4 paıyzǵa, túıe sany 4,1 paıyzǵa, al qus sany 11,4 paıyzǵa ósken. Birinshi toqsanda aýyl sharýashylyǵyndaǵy óńdeý salasynda ónim shyǵarý 11 paıyzǵa artqan. Qazirgi kúni elimizdiń aýyl sharýashy­lyǵy salasyndaǵy serpindi jobalar jóninde “QazAgro” holdıngi boıynsha kóp­tegen jumystar júzege asyrylýda. Otyrysta bul jaıynda atalǵan hol­dıngtiń basshysy Asyljan Mamytbekov baıandap ótti. Onyń aıtýynsha 57 mlrd. teńgeniń 55 jobasy qarjylandyrý ústinde. Osy jobalardyń 15-i birinshi jartyjyldyqta iske qosylyp, paıdalanýǵa berilmek. “Samuryq-Qazyna” qorynyń basshy­sy Qaırat Kelimbetov osy qor boıynsha jalpy quny 20 mlrd. dollardy quraıtyn 40 iri jobanyń iske asyrylatyndyǵyn aıtty. Munyń 19-y elimizdiń ındýstrııa­landyrý kartasyna engizilgen asa iri jo­balar bolyp tabylady. Olardyń jalpy quny 14,6 mlrd. dollardy quraıdy. Qor shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý maqsatynda birinshi toqsanda 18 mlrd. teńgeniń qarjysyn ekinshi deńgeıdegi bankterge ornalastyryp otyr. Mine, osy baǵdarlamanyń sheńberinde ǵana 21 myńǵa jýyq jumys ornyn qurýǵa qoldaý kórsetiletin bolady. Ústimizdegi jyly qor quramyndaǵy 12 iri kompanııa birinshi toqsandy 822 mlrd. teńgeniń kirisimen aıaqtady. Bul jospar­daǵydan 7 paıyzǵa artyq. Sonyń ishinde “Samuryq-Energo” kompanııasyndaǵy elektr qýatyn óndirý kórsetkishi 10 paıyzǵa arta túskendigin aıtýǵa bolady. Sonymen ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanyn ekonomıkamyzdyń kóptegen salalary men iri qurylymdary tabyspen aıaqtap otyr. Birinshi toqsandaǵy Qazaqstan ekonomıkasynyń tabystary TMD boıynsha alǵandaǵy, tipti álemdik ekonomıkadaǵy úzdik jetistikterdiń biri retinde baǵalanýda. Buǵan osy maqalada keltirilip otyrǵan halyqaralyq sarap­shylar baǵasy men Daǵdarystan keıingi álem ınstıtýtynyń qorytyndylary da jaqsy dálel bola alady. Úkimet otyrysynda Premer-Mınıstr Kárim Másimov osy jaǵdaılardy atap kórsete kele osynyń barlyǵy Elbasynyń sara saıasatynyń jemisi ekendigin atap kórsetti. Endigi kezekte osy qarqynnan jańylmaı alǵa basa berý qajettigin aıtty. Suńǵat ÁLIPBAI.