Jetisý jerinde ıt júgirtip, qus salǵan saıatshylyqtyń júlgesi úzilgen emes. Búginde bul dástúr atadan balaǵa mıras bolyp jalǵasýda. Baldaqtaýly búrkitti bala kúninen baptap úırengen Qýanysh Isabekovtiń qusbegilik joly bul sózimizge dálel.
Qýanysh búrkit baptaýdy on alty jasynan bastapty. Ákeden kórgen úlgi balanyń ómirlik ustanymyna aınalyp, qusbegilik pen ańshylyqty kásip etýge jetelegen eken. Qazir Qýanysh baptaǵan búrkitter respýblıkalyq jáne halyqaralyq deńgeıdegi saıatshylar baıqaýynyń jeńimpazy bolyp júr. Ol úıinde jeti búrkit, eki qarshyǵa, eki ıtelgi jáne segiz tazy ıt ósirip otyr. Saıatshylyqty qyzyq pen qumarlyqtan bólek tálimdik baǵyttaǵy óner dep uǵynǵan. Qusbegiliktiń de tamyry tereńge ketken dástúrli salt ekenin únemi aıtyp júr. Osy maqsat ony «Jeti qazyna» atty otbasylyq mýzeı ashýǵa ákelgen. Qazir Eńbekshiqazaq aýdanyna qarasty Nura aýylyndaǵy bul shaǵyn mýzeı óńirdegi qusbegilik ónerdiń ótkeninen syr shertip, búrkit baptaýdyń, ıt júgirtýdiń erekshelikterin dáripteıtin tanymdyq orynǵa aınalǵan. Qýanyshtyń bul bastamasy ańshylyqqa ańsary aýǵan jurttyń kóńilinen shyǵyp otyr. It júgirtip, qus salatyn mezgilde qusbegini arnaıy izdep kelip, saıatshylyqtyń syryn úırengisi keletinderdiń qatary kóbeıetin kórinedi. Tipti Nura aýylyna shetelden týrıster kelip, ańshylyqtyń qyzyǵyna keneledi eken.
– Qusbegilik maǵan ákemnen aýysty. Ákeme atamnan mura bolyp qaldy. Endi bul isti meniń urpaǵym jalǵastyrýy kerek qoı. Jalpy, ańǵa salatyn qus pen ıtti erte jastan bastap baýlyp, úıretken durys. Bul ózi asqan shydamdylyqty, sabyr men tózimdi ári janýarlar álemine degen qurmet pen mahabbatty talap etetin óner dese bolady. Onyń ústine búrkit pen tazyny únemi babynda ustaý ońaı sharýa emes. Jaz mezgilinde búrkit kúnine 2-3 kg jas et jeıdi. Bul jeke adamnyń qaltasyna túsetin salmaq. Sol sebepti qusbegilikti kásip retinde qabyldap, shyǵyndaryn sýbsıdııalaýdy engizý kerek. Qalaı degende de yntalandyrý sharalary qajet. Shúkir, elimizde búrkitshilik jaqsy damyp keledi. Mysaly, Mońǵolııa men Qyrǵyzstandaǵy búrkitshiler Qazaqstandaǵy qusbegilik óneriniń damýyna tánti. Sebebi bizdiń elde bul ónermen aınalysatyn jastar sany kóp, – deıdi Qýanysh.
Qusbegi endi tól ónerdi tórge ozdyrýǵa bel sheshe kirisipti. Ol ulttyq muratqa saı etnoaýyl ashýdy oılap júr. О́zi týyp-ósken Nura aýylynyń mańynda buǵan tolyq múmkindik bar eken. Aýyl Almaty qalasynan 141 shaqyrym jerde ornalasqan. Osy jer túlki, qoıan sııaqty ań aýlaýǵa qolaıly meken. Onyń ústine jyl saıyn qusbegilikti tamashalaýǵa 20-30 týrıst keledi deıdi. Tipti sonaý Eýropadan jyl saıyn Nuraǵa kelýdi dástúrge aınaldyrǵandar bar eken. Iаǵnı Qýanyshtyń búrkitshilik óneri sheteldikterdiń de qyzyǵýshylyǵyn týdyryp otyrǵany anyq.
– Týrıster úshin ań aýlaý, bizdiń tabıǵatymyz ben ádet-ǵurpymyz óte qyzyqty. Ádette qusbegilik maýsymy qazan aıynda bastalyp, aqpannyń ortasyna deıin jalǵasady. Dál osy kezeńde týrıster birneshe toppen kelip turady. Olar búrkit salyp, ań aýlaýdyń erekshelikterimen tanysady. Bıylǵy maýsymda pandemııaǵa baılanysty shekteýler boldy. Al byltyr Kanada, Ulybrıtanııa, Shvesııa, Germanııa, Fransııadan arnaıy kelgender qatary kóp boldy.Olardyń arasynda kásipkerler, saıahatshylar men fotograftar bar. Keıbiri, tipti, jyl saıyn, osy mezgilde kelýdi dástúrge aınaldyrǵan, –deıdi qusbegi Qýanysh.
Aıtpaqshy, bıyl pandemııaǵa baılanysty shekteý kezinde Qýanysh qol qýsyryp qarap jatpapty. Ol oblystyq kásipkerler palatasynan keńes alyp, bıznes negizderin oqytatyn «Bıznes Mektep» jobasyna qatysqan. Odan keıin «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdarlamasy boıynsha qaıtarymsyz grant alýǵa ótinim berdi. Joba sátti shyǵyp, komıssııa jobany qarjylandyrýdy maquldapty. Endi osy qarajatqa jas kásipker óz oıyn júzege asyrýdy josparlap otyr. Iаǵnı, ańshylyq dástúr men qusbegilikti dáripteıtin etnoaýyl ashýǵa kirispek.
Qazir Qýanysh úsh jas jetkinshegin ata jolyna baǵyttap, búrkit baptaýdyń qyr-syryna úıretip júr. Buıyrsa, Shyǵys Qazaqstan oblysynda jáne Túrkııada búrkitshilerdiń jarysy ótpekshi. Balalarynyń da, búrkitteriniń de ebi men babyn sol báıgede synap kórmekshi.
– Búrkit te bala sııaqty, erekshe qamqorlyqty qajet etedi. Olarǵa jaqsy kútim jasap, súıispenshilik tanytý kerek, sonda ǵana qus ekesh qus ıesine bas ıedi. Al búrkitshiniń ózi jaman ádetterden aýlaq bolyp, oıy men boıyn taza ustaýy mańyzdy. Sol sebepten qusbegilikke bala jastan kelgen durys, – deıdi ol.
Almaty oblysy