Atam qazaq qyz balanyń tárbıesine aıryqsha mán bergen. «Qyzdyń joly – jińishke», «Qyzym – úıde, qylyǵy – túzde», «Qyzym jaqsy bolsyn deseń, qyzy jaqsymen kórshi bol» degen maqaldar – sonyń jarqyn dáleli. Muhtar Áýezovteı kemeńger iri tulǵanyń ózi aq batasyn berip, ustazdyq jolǵa túsýine baǵyt-baǵdar siltegen, búkil sanaly ǵumyryn qazaq qyzdaryn zııalylyqqa tárbıeleý isine arnaǵan fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, ustaz Gúlbarash BAITOǴAEVA esimi Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynda aıryqsha iltıpatpen atalady. Tómende pedagog-ǵalym Muhań týraly estelikterdi jadynda qaıta jańǵyrta otyryp, qazaq qyzdarynyń boıyndaǵy qadir-qasıetter týraly syr shertedi.
– «Biz jáne bizdiń zamandastar» atty esteligińizde Muhtar Áýezovtiń qazaq qyzdary taǵdyryna degen qamqorlyǵy men janashyrlyǵyn egjeı-tegjeıli baıandap shyqqanyńyzdy bilemiz. Sondaı-aq memleket jáne qoǵam qaıratkeri, belgili ustaz, Qudaı qosqan jaryńyz Músilim Bazarbaev aǵamyzdyń kúndelik dápteri jaıynda da tyń derekterdi alǵa tartqan edińiz. О́tken jyldar paraǵyn sýdyratyp, jastyq shaqtyń kókoraı belesin ózińizben birge taǵy da oısha kezip qaıtsaq pa dep keldik.
– Men Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetiniń orys bóliminde oqyp júrgenimde Muhań fakýltettiń qazaq bóliminde qazaq aýyz ádebıetinen leksııa oqıtyn. Leksııany jýrnalıstıka, fılologııa, tarıh fakýltetteriniń stýdentteri túgel kelip tyńdaıdy. Muhańnan tikeleı dáris alyp júrgen aspıranty Mástýra Sarmýrzına orys bólimindegi bizderge kelip: «Muhtar Áýezovtiń sabaǵyna baryp qatysyńdar, keleshekte ózderińe taýsylmas azyq bolady» dep ketti. Sondaǵy leksııanyń áseri bolsa kerek, dıplomdyq jumysyma «Jambyl jáne qazaqtyń sýyrypsalma aqyndyq dástúri» taqyrybyn tańdadym. Muny jazyp bitken soń, orys folklorynan sabaq bergen jetekshim Tatıana Vladımırovna Posse meniń qolyma Muhtar Áýezovke jazylǵan bir japyraq qaǵazdy ustatty. Qalamger ol kezde Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń aldyndaǵy úıde turatyn. Ol kisiniń úıine sonda júreksinbeı qalaı barǵanyma tańǵalamyn. О́zim orta mektepti tolyq bitirmeı, daıarlyq kýrsynan kelgenmin. Stýdent kezimde qatty aýyryp, dárigerlerdiń keńesimen shashymdy aldyryp tastaǵanmyn. Onyń ózi áli tolyq ósip shyǵa qoımaǵan. Muhańnyń meni kórgende áýelgide nege tosylyńqyrap qalǵanyn sol kezdegi túrime baılanysty bolsa kerek dep topshylaımyn. Biraq uly pedagog meniń qobaljyp turǵan keıpimdi aıap ketken bolsa kerek, dıplom jumysymdy qolyna aldy da, «pálen kúni kel» dep ýaqytyn aıtty. Belgilengen merzimde bardym. Dıplom jumysymdy óte joǵary baǵalap, úsh paraq qaǵazǵa óz qolymen resenzııa jazypty. О́te jaqsy degen baǵa qoıypty. Qýanyshymda shek joq.
Biz dıplom qorǵaǵan kúni Muhań ýnıversıtetke kelmeı qaldy. Ol kisiniń jazǵan resenzııasyn ustaz Semen Mıhaılovıch Mahmýdov asa bir jyly yqylaspen oqyp berdi. Keıin Hazelden (Abaıdyń shóberesi) «Muhań sen týraly – ol kishkentaı qyzdan túbinde birdeńe shyǵady» dep aıtty degendi estigende tóbem kókke jetti.
– Odan keıin qalamgermen qashan jolyqtyńyz?
– Elýinshi jyldardyń bas kezi edi. Bir kúni Muhań meni akademııanyń Til jáne ádebıet ınstıtýtynan kórip qalyp, meniń ádebıet sektoryna barmaı nege til jaǵyna aýysyp ketkenimdi surady. Men oǵan ádebıet sektorynda bos oryn joq ekenin, sol sebepti «qazaqsha-oryssha» sózdikke jibergenin aıttym.
Al odan soń Músilim ekeýmiz ınstıtýttan birge shyǵyp kele jatqanda jolyqtyrdym. Músilimge turmysqa shyqqanymdy estip: «Vot ono chto?!» – dep kúlgeni kóz aldymda.
– Muhtar aǵa nege kúldi? – dep suradym Músekeńnen.
– Seni alǵash kórgende men de kúlgenmin, – dedi Músilim.
– Túrim sonshama kúlkili me edi? – dep jatyp kep ashýlanaıyn oǵan.
– Taqııa kıip, kitaphanada ózińnen aýyr kitaptardy aýdaryp otyrǵan túrińdi kórgende kúlmegende qaıtem? – dedi ol odan saıyn yzalandyryp.
– Onyń qaı jeri kúlkili?
– Joq, – dedi Músilim sosyn ázilin shynaıy áńgimege buryp. – Men seni alǵash kórgende qýanǵannan kúldim, al Muhań biz ekeýmizdiń otbasy qurǵanymyzdy estip, súısingennen kúlgen bolsa kerek, – dedi.
– Muhańnyń keńesimen Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtyna aýystym dep aıtqanyńyz esimizde. Osy týraly keńirek áńgimelep berseńiz.
– 1958 jyldyń kókteminde Muhtar Áýezovti úıge shaqyrdyq. Muhańmen birge jubaıy Valentına Nıkolaevna, belgili ádebıetshi-ǵalymdar Zoıa Kedrına, Evgenııa Vasılevna Lızýnova, Ysqaq Dúısenbaev, Ismet Keńesbaev súıgen jary Jumash apaımen birge keldi. Osy jyldyń kúzinde Muhańnyń úıinde bas qostyq. Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepov, Ǵabıden Mustafın, Ahmet Jubanov, Qalıbek Qýanyshbaev, Baýyrjan Momyshuly, Dmıtrıı Snegın, Ysqaq Dúısenbaev sekildi zııaly qaýym ókilderin alǵash ret osy úıden jolyqtyrdym. Bizdi Muhań qasyna otyrǵyzyp qoıdy. Valentına Nıkolaevna ústeldiń shet jaǵyna jaıǵasyp, Muhańnyń keıbir umyt qaldyrǵan nárselerin aıtyp otyrdy. Muhańnyń úıine ekinshi ret 1960 jyly shetelden oralǵanda bardyq. Qalamger Japonııanyń ádebıeti, mádenıeti, ádet-ǵurpy týraly áńgimeledi. Ásirese japon áıelderi týraly, olardyń ınabatty, symbatty, názik te ádepti bolyp keletinin baıandady.
Munan keıingi kezdesýlerde de Muhańnyń qazaq qyzdarynyń qasıeti týraly aıryqsha eljirep aıtyp otyrǵanyn kóp kórdim. Ol kisi arýlarymyzdyń talantyn, batyrlyǵyn, shydamdylyǵyn, qaı kásipti de tez meńgerip, urshyqsha ıirip áketetinin súıispenshilikpen áńgimeleıtin. Lenıngradta oqyp júrgen kezinde bir joldasynyń aýyldan kelgen kelinsheginiń bir jylǵa jeter-jetpes ýaqytta jan-jaqty kemeldenip, ózin-ózi ustaýy, kıiný mádenıeti jaǵynan naǵyz «ledıge» aınalyp shyǵa kelgenin óz aýzynan estigenim bar. Qazaqtyń arý qyzdary batyrlar men bılerdiń, jaqsylar men jaısańdardyń asyl da adal jary bolyp qana qoımaı, olardyń qasyndaǵy aqylshysy, jubanyshy, naǵyz serigi bola bilgenin, tipti el basyna qater tóngen jaǵdaıda erlermen birdeı at ústinde el namysyn qorǵaǵanyn maqtanyshpen áńgimeleıtin.
1959 jyldyń basynda ýnıversıtette jumys istep júrip kandıdattyq dıssertasııamdy qorǵadym. Bir kúni meni Muhań joldan ushyratyp qalyp: «Munda senen basqa da oqytýshylar jeterlik. Seniń ornyń – Qyzdar ınstıtýty, sonda bar. Aýyldan kelgen qazaqtyń qaragóz arýlaryn joǵary mádenıettilikke, saýattylyqqa, zııalylyqqa tárbıeleý kerek. Olarǵa dál óziń sııaqty ustazdar qajet. Men baryp sabaq berer edim-aý, biraq oǵan qazir ýaqytym bolmaı júr. Qazaqta «Apaǵa qarap sińli óser» degen sóz bar» dep Qyzdar ınstıtýtyna ne úshin baratynymdy egjeı-tegjeıli túsindirdi. Muhańnyń aıtqan aqyl-keńesine ol ýaqytta onsha mán bere qoımasam da, ustaz ósıetin eki etpeı 1960 jyldyń qyrkúıeginde ýnıversıtetti tastap, Qyzdar ınstıtýtyna qyzmetke ornalastym. Mundaǵylar meni qushaq jaıa qýanyp qarsy aldy.
– Shyǵarmalarynda da qazaq áıelderiniń beınesi aıryqsha súıispenshilikpen sıpattalmaı ma?!
– Birde Lermontov atyndaǵy orys drama teatrynda Muhańnyń «Túngi saryny» oryssha qoıyldy. Spektakldi tamashalaýǵa Muhańa ilesip Ysqaq Dúısenbaev, Músilim jáne taǵy da biraz aspıranttar bardyq. «Nochnye raskaty» qoıylymynda E.Dıordıev, Iý.Pomeransev, E.Popov sııaqty tanymal ártister óner kórsetti. Áıelderden meniń esimde qalǵany – Júztaılaqtyń rólinde oınaǵan V.Harlamova edi. Keıipkerlerdi orys teatry ártisteriniń táp-táýir somdaǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Ásirese Júztaılaqty keıiptegen ártis bárin kelistirip-aq, nanymdy oınap júrgendeı kóringen. Biraq uly Muhań spektakldiń eń bir sharyqtaý tusynda: «Mynaý tym taırańdap ketti ǵoı» dedi. Bul sózdi qalamger qazaq áıeli qansha sulý, kórikti bolǵanmen ádepti, qarapaıym, sabyrly da parasatty qalyptan aınymaǵanyn eske salý maqsatynda aıtqan bolsa kerek-ti.
– Jalpy, ádebıette janyńyzǵa jaqyn sondaı beıneler bar ma?
– Muhań dúnıeden ótkennen keıin Áýezovtiń ádebı-memorıaldyq mýzeıinde ótken keshke Shyńǵys Aıtmatov qatysty. «Meniń elýinshi jyldary Máskeýdegi Ádebıet ınstıtýtynda oqyp júrgen kezim edi. Onda «Jámıla» povesim jaryq kórip qoıǵan. «Abaı jolyn» jáne ózimniń povesterimdi qoltyǵyma qysyp, Muhańdy qonaqúıden izdep júrip taýyp aldym. Bizdiń aradaǵy tanystyǵymyz, uzaq dostyǵymyz sol kezden bastaldy. Ol kisiniń meni ózine jaqyn tartyp, jumysyma sát sapar tilegenin eshýaqytta umytpaımyn» dedi adamzattyń Aıtmatovy. Osy basqosýda men de suraq qoıyp úlgerdim. «Sizdiń jazyp júrgen Jámıla, Áselderińiz – aýyldyń qarapaıym jaı áıelderiniń ǵana taǵdyry. Dál osy sheberligińizben qalanyń kózi ashyq, kókiregi oıaý qyz-kelinshekteri týraly tushymdy bir dúnıe jazý oıyńyzda bar ma?» dep suradym. Ol: «Qazirgi shyǵystyń zııaly áıelderi týraly keremet kórkem týyndy jazý ońaı sharýa emes. Olardyń beınesi óte kúrdeli. Qazir men «Qyzyl alma» povesin jazyp jatyrmyn. Sonda qyrǵyzdyń qazirgi zamanǵy ıntellıgent áıeliniń beınesin berýge tyrystym» dedi.
– Al kózi ashyq, kókiregi oıaý qazaq áıelderinen kimderdiń esimin aıryqsha ataǵan bolar edińiz.
– Umytpasam 1957 jyldyń qazan aıy bolsa kerek. Ádebıetshi Esmaǵambet Ysmaıylovtyń úıine bardyq. Esaǵańnyń áıeli Shaıza apaı meni bala kúnimnen jaqsy bilýshi edi. Shaqyrylǵan qonaqtar asa kóp bola qoıǵan joq, ózderin eseptemegende bas-aıaǵy jeti-segiz ǵana adam. Sonda kúıeýimen qonaqqa erip kelgen áıelderden esimde qalǵany – aǵylshyn tiliniń mamany Mútásh Áshirbekova edi. Bizden kóp bolsa tórt-bes jas qana úlken bolsa kerek. Buryn ony taǵy bir osyndaı qonaqtardyń arasynan kórgenim bar... О́tken ǵasyrdyń elýinshi jyldary Qazaq ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin oryssha bitirip, akademııaǵa qarasty Til jáne ádebıet ınstıtýtynda oryssha-qazaqsha sózdik jazýmen aınalysqan Anna Ivanovna Dýıýnova men Elızaveta Nıkolaevna Shıpovamen birge jumys istedim. Elızaveta Nıkolaevna soǵys kezinde Lenıngradtan Almatyǵa qonys aýdaryp, osy ınstıtýtqa ǵylymı qyzmetker bolyp ornalasqan. Soǵys bitkennen keıin Til bilimi ınstıtýty Lenıngradqa qaıta kóshkende ol osynda qaldy. Sol kisiniń Mútásh týraly aıtqan sózderin osy ýaqytqa deıin umytpaımyn. Mútásh aǵylshyn tili fakýltetin bitirgen soń 1942-1943 jyldary Lenıngradtan kelgen ǵalymdarmen qoıan-qoltyq jumys istepti. Sonda olar qazaqtyń Mútáshtaı kórikti arý qyzyn alǵash kórgende qatty súısinipti. О́z aralarynda ony «vostochnaıa krasavısa» dep ataǵan desedi. Al Mútásh dep aıtýǵa tilderi kelmegenderi tipti Natasha dep ózderine jaqyndatyp alǵanǵa uqsaıdy. Jaryqqa úımelegen kóbelekteı Mútáshtiń janynan shyǵa almaı qalatynbyz dep eske alatyn Elızaveta Nıkolaevna.
Sodan kóp uzamaı Mútásh turmysqa shyqty. Taǵdyrdyń mańdaıǵa jazǵan buıryǵy shyǵar, keıin ınstıtýttan da, ǵylymı ortadan da birjola qol úzip ketti. Aıtaıyn degenim, Mútásh úsh tilde emin-erkin sóıleıtin. Ol kezde ásirese qazaq áıelderi arasynan mundaı dara tulǵalar, birneshe tildi meńgergen ǵalymdar neken-saıaq edi ǵoı. Sheksiz sulýlyq pen asqan bilimi onyń bitim-bolmysyn basqalardan ózgeshe bıiktetip turatyn. Er-kisilerdi aıtpaǵanda, onyń janyndaǵy qyz-kelinshekterdiń ózi Mútáshtiń symbatyna tabynyp turǵandaı seziletin. Mine, sol sulý Mútáshti ásemdik áleminen marjan sózdiń kestesin tizgen Muhań da aıryqsha qurmetteı aldy. Qazaqtyń zııaly arýlary degende meniń esime aldymen Mútásh beınesi orala beredi.
– Uly dalanyń arýlary sulýlyǵymen ǵana emes, ójet te qaısar minezimen de dara turǵan deısiz ǵoı...
– Esaǵańnyń úıindegi sol basqosýda Muhań qazaq qyzdary týraly tamasha áńgimeler aıtyp berdi. «Qazaq halqy basqa shyǵys halyqtaryna qaraǵanda qyz balany asa qadirlep, betinen qaqpaı, sońynan sóz ertpeı erkin ósirgen. Erlermen birdeı jaýǵa qarsy naıza ustap shyqqan ójet minezdi qyzdarymyzdyń talaıynyń atyn tek tarıhtan ǵana estip-bilýshi edik. Al bertinirekte dalalyq erkindikke tán qaısar rýhty Mánshúk pen Álııadaı arýlarymyzdyń boıynan kórmedik pe?! Mundaı Batyr ataǵyn ıelengen qos juldyz Shyǵystyń basqa jurtynda kezdespeıdi» dep qazaq qyzdary boıyndaǵy san sapat qasıetti shyn yqylasymen áńgimege arqaý etti.
Bárimiz ortada kósile sóılep otyrǵan jazýshynyń ár qımyl-qozǵalysyn ańdyp, tesile qarap qalǵanbyz. Tyrp etpeı uıyp tyńdap otyrmyz. «Bizdiń qazaq qyzdarynyń arasynda, – dedi Muhań, – Mútásh sııaqty júzi arshyǵan jumyrtqadaı áppaq, betiniń ushy boıaýsyz-aq qyzyl nurǵa malynǵan kórnekti qyzdarymyz bar». Muny estigende Mútásh yńǵaısyzdanyp qaldy. Biraz únsizdikten soń: «Sizdiń myna sózińizden keıin qalaısha kisi qyzarmaıdy?!» dedi.
– Kópshilikke beımálim taǵy da biraz taǵdyrlar týraly jazǵan sııaqty edińiz. Sonyń bir-ekeýine toqtalyp ótseńiz.
–Shyǵystyń uly ǵulamalarynyń biri – Nızamı súıgen Appaq esimdi arýdy aıtyp otyrǵan bolarsyz. Aı dese aýzy, kún dese kózi bar hám batyr Appaq esimdi qypshaq arýymen ol bar-joǵy eki-úsh-aq jyl ómir súrgen ǵoı. Batyr qyz birde týǵan jerin jaýdan qorǵap júrip, abaısyzda tutqynǵa túsip qalady. Sulý qyzdy óltirýge jaý áskerleriniń kózi qımaı ony el bıleýshiniń aldyna alyp keledi. Ol sulýlyǵyna tamsanyp, jar etpek bolǵanda ójet minezdi Appaq jaýdyń bul áreketine kónbeı, odan da ólim artyq ekenin aıtady. О́ltirgennen ishtegi kegin qaıtara almasyn sezgen olar saraıda aqyn bolyp júrgen ári jas Nızamıge qalamaqynyń ornyna syıǵa tartyp jiberedi. Alaıda arada eki-úsh jyl ótisimen qaza tabady. Ol ómir boıy óziniń súıikti Appaǵyn jyrlap ótedi.
Biz Músilim ekeýmiz qonaqtan qaıtqannan keıin kópke deıin sol áńgimeniń áserinen shyǵa almaı júrdik. Shirkin, Muhańnyń ár áńgimesi asyl qazyna edi ǵoı. Qazaqtyń tarıhynda Appaqtaı arýdyń esimi aıtylmaı kelgenine mán bergen Músilim Nızamıdiń poema, dastandaryn kidirmeı zertteýge kiristi. Nızamıge qatysty «Qazaq-ázerbaıjan baılanysy», «Nızamı jáne qazaq poezııasy» atty eńbekter jazdy. Appaq týraly sol áńgimeniń áseri bolsa kerek, sol jyldary Esmaǵambet Ysmaıylov «Velıkıe mastera slov» kitabyn jazyp, oqyrmandy Nızamı shyǵarmalarymen jaqynyraq tanystyrdy. Qalıjan Bekhojın óziniń «Appaq-name» poemasyn jazdy. Al 1982 jyly Ǵabıt Músirepovtiń «Qypshaq qyzy Appaq» atty dramalyq týyndysy jaryq kórdi.
– Qazaq áıeli basyna túsken kez kelgen aýyrtpalyqty qasqaıyp turyp qarsy alyp, balalaryn baǵyp-qaǵý úshin qandaı jumysty bolsyn atqarýǵa daıyn turatyny málim. Keıingi jastarǵa úlgi eterlik sondaı qyz-kelinshekterden kimdi mysalǵa keltirgen bolar edińiz?
– Birde Músilimmen Til jáne ádebıet ınstıtýtynda birge isteıtin Bolat Súleımenovanyń úıinde qonaqta boldyq. Bolattyń kúıeýi Toqtamys Bedelbaev zań salasynda qyzmet isteıtin. Ekeýi de suńǵaq boıly, óte kórikti, qazaq degen qandaı halyq dep suraǵan jurtqa birin qazaqtyń azamaty, ekinshisin aıaýly ana, adal jar dep mysalǵa alyp kórsetýge turatyndaı symbatty ári qarapaıym jandar edi. Toqtamys áke-sheshesimen birge turatyn. Toqtamystyń anasy Láıla Muhtarqyzynyń qaınaǵasy, Dinmuhamed Qonaevtyń jaqyn apasy bolǵandyqtan bul úıdiń Muhańmen qudandalyq jaǵynan da jaqyndyǵy bar edi. Muhań osy kúngi keshte Bolattyń bilimdarlyǵyna, talantyna tánti bolyp, biraz sóz sóıledi. О́ıtkeni ol Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń shyǵystaný fakýltetin támamdap shyqqan qazaqtyń eń alǵashqy kózi ashyq qyzdarynyń biri bolatyn. Sondaǵy uly jazýshynyń: «Qazaqtyń Bolat sııaqty kórnekti qyz-kelinshekteri dúnıejúzilik úlken forýmdarǵa qatysyp, sóz sóıleýge ábden laıyq» degen sózi sol kúni onyń boıyndaǵy kóbimiz aıta almaı júrgen bir aqıqattyń betin ashyp berdi. Buǵan ol ájeptáýir qysylyp, qyzarańdap qaldy. Munyń syry belgili edi. О́ıtkeni dál sol ýaqytta onyń ǵylymnan qol úzińkirep, úı sharýasymen kóbirek aınalysyp ketken tusy bolatyn. Úsh balany kámelet jasyna toltyrý, alaqanyna qarap otyrǵan ata-enesiniń ystyǵyn sýytpaı aldyna tosyp otyrý aıtqanǵa ońaı sııaqty bolǵanmen, shyntýaıtynda jeńil-jelpi atqaryla salatyn is emes edi. Ǵylym salasyna atoılap iz salmaǵanmen, aıaýly jar, ardaqty ana retinde kóbimizden onyń joly da, jóni de bıik kúıinde qala berdi.
– Jalpy, baqyt degendi siz qalaı túsinesiz?
– Til jáne ádebıet ınstıtýtynyń qyzmetkerleri 1961 jyldyń Jańa jylyn aıryqsha atap ótti. Sol keshte ujymnyń qyz-kelinshekteri, azamattary jarysyp óner kórsetti. Maskaly arýlar Muhańdy birinen keıin biri bıge shaqyryp, qoldan-qolǵa tıgizbeı jatyr. Tólegenniń beınesindegi Músilimdi de kózderine betperde taqqan sulýlar qaıta-qaıta ortaǵa shaqyryp, bıden qalysar emes. Oıyn-saýyq, án-bı sál saıabyr taýyp, jurt dastarqan basyna jaıǵasar tusta Muhań dostaryna, jastarǵa rızashylyǵyn bildirip, bylaı dedi: «Kóp jasap, jaqsy ómir súrgen bireýden adamnyń baqyty týraly suraǵanda, ol kisi kóp jasaǵan jyldardyń birneshe jylynda, kúninde, saǵatynda ǵana baqytty bolǵanyn aıtypty. Ol sanaýly jyldar, kúnder, saǵattar osyndaı, naq qazirgi ózderińizben birge otyrǵandaı kóńildi dostardyń, shákirtterdiń arasynda jáne syılas, súıikti adamdardyń qasynda bolǵan saǵattardan turady eken».
Keıin Músilim Muhańnyń osy keshte aıtqan keremet sózderiniń taspaǵa basylmaı qalǵanyna ókinip, «bul ol kisiniń óz dostarymen, shákirtterimen qoshtasqan sońǵy sózi sııaqty este qaldy» dep júrdi. Sondyqtan jaqsy-jaısańmen ótkizgen ár sátińdi baqytqa bala dep ósıet aıtqym keledi keıingi urpaqqa.
Áńgimelesken
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»