Ras, bul taqyrypty ataqty jazýshy Halıd Hýseınnen tikeleı suraı almasym anyq bolǵasyn, tikeleı «urlap» alyp otyrmyn. Túsinesiz be, tek qana taqyryp úshin. Taqyryp bolǵanda da tıisinshe meniń ómirimniń eń shýaqty sátin syzyp beretin balalyq shaqqa sál ǵana saıahat jasap kórý nıetimen. Sebebi, «batpyraýyq» degen sózdiń ózi balalyq shaqtyń balbaltasy degendeı ádemi estilip, eski kúnnen jańǵyryp-jańarǵan jańa lenta usynady.
Onyń aty – meniń júregimde berik saqtalýy tıis uly esimdeı. Sosyn da sýsaı-sýsaı saryla saǵynyp, ańqam bir keýip alaburtyp asyǵyppyn oǵan. Iá, siz, sál aqymaqtaý, sál ásershildeý, sál qııalshyldaý kórersiz bizdi. О́ıtkeni men sizge tosyn jáne sondaı ersi, solaı bola tura ózime ottan ystyq sol esimdi dál qazir-aq aıtpaqpyn. Onyń aty – Baqbaqty.
Qalada alǵash kelgen kúnderde ǵoı, bireý «Aýyl» dep aýzyn ashsa, onyń aty atalardaı elegizip, eleńdeýshi edim. Bilesiz be, ol meniń tizesine otyryp, uzaqty kún áńgimesine elitip otyrar ákem emes, aınalyp-tolǵanyp júrer sheshem de emes. Tipti, týma-týys et jaqynnyń da qarashobyr sanatynda joq-ty. Sonda kim boldy eken dep suraǵyńyz keler.
Ol – meniń týǵan aýylym. Tabanymdy topyraǵy súıip, mańdaıymdy jeli ópken, kóńilimdi aq jaınaq kúni elitken, altynnan qymbat besik jurtym. Meıli, «dál osy sóziń artyq, myna sóılemiń pafos» dep aıyptaı berińiz. О́ıtkeni ólgen adam sóılemeıdi (Berdibek Soqpaqbaev) demekshi, júregin joǵaltqan adamdar da esh neni saǵynyp qııaldaı almaýy múmkin. Al siz báribir saǵynasyz ǵoı...
Kelińiz! Siz de eske alyńyzshy. Kádimgi ózińiz týyp-ósken qarapaıym ǵana qońyr tirlikti aýyldy. Ondaǵy jalań aıaq, jalań but kezgen shalshyq ta, qolmen ılep, qaz-qatar qalashyq soqqan balshyq ta ystyq qoı sizge. Sonda siz kórshińizdiń qyzyn, nemese kórshińizdiń qyzy sizdi unatýshy emes pe edi?!
Iá, bolmasa, ájeńizdiń «tek» deýine kónbeı, aǵa-ápkeńizdiń sońynan ketip, qara keshte ǵana úıge oralar ma edińiz. Tize jyrtylyp, dene súrilip turatyn ol keshterde. Tańda oıanǵanda qara qotyr jarany eppen tazalap otyrý da sizdiń basyńyzdan ótken bir baqytty sát emes pe?
Men aýylǵa barǵan saıyn eski kıno lentasyndaı saǵym jyldar, sartap kúnder kóz aldymnan tizilip ótetin de turatyn. Kelmes ýaqyt bederinde ketken ádemi sátterdi kóshesi, qıylys-burylysy, aqshańdaq joly, baıaǵy balabaqshasy kóz aldyńa ákeletinin qaıtesiń, shirkin?!
Anaý tóbe shatyry áli aýysa qoımaǵan dúkenniń aldy onda keń emes pe edi? Aýyldyń taıly-tuıaǵyna deıin syıyp ketetin. Sosyn ǵoı, sosyn kirgen shyqqan adamnan bir tanysyń jolyǵardaı eleńdep, oıyn qyzyǵynda júrseń de álsin-álsin esik tusqa eleńdeı beretiniń.
Ol kezde deımin, qazirgideı úıip qoıǵan ishpek-jemek bolmasa da, az-maz túri bar mámpásı men «Rahattyń» shokolady da biz úshin qymbatqa túsýshi edi-aý. Ágárákı, qatardaǵy bireýdiń ákesi jolaı dúkenge soqsa, toıdyń erte bastalǵany emeı ne dersiz?!
Taǵy oılańyzshy, ómirińniń eń shýaqty sáti aýylda ótti emes pe? Álpeshtegen ata-ájeniń aqylyn alyp, «A» dep árip tanýǵa barǵan sátiń be, álde, ashamaılap atqa mindim dep aýzyńnan maqtanyshtyń kópirship sýy tógilip, kópe-kórineý maqtanǵan keziń be, ıá, bolmasa, alǵash ret aqjaınaq qalqa sózin unatyp, sózinen beter ózin unatyp, balań bolmys, balaýyz júrekpen erip júrgen mezetiń be edi – osynyń bárine aýylyń kýá ǵoı. Endi qalaı qııalshyl atanbaısyń?!
Sóıtken, sonsha súıingen aýyl júzdegen perzentin etek-jeńin jınaǵanda oısha sholar, bir kórer dep tý syrtyńda qala beredi.
Men eseıip, qala barǵanda, ol meniń túsime jıi kiretin. Buıyǵyp jatqan qyraty da, tomsaryp turǵan tóbesi de, shúıkesin shúkirimen jalǵaı ıirip otyratyn ájem de júretin sonda. Baıaǵy qumǵa jutylardaı qumyǵyp jatqan Baqbaqtyda.
Birde óredegi qurtynan alyp berip jarylqap júrgenin kórsem, endi birde qazanda burq-sarq qaınaǵan qurttyń otyn tartyp tastap: «Kel, qozym, kóbik jala. Ishińniń qurty túsedi. Sonda ǵana sen dáý azamat bolasyń. Atańnyń atyn erttep, mereıin ósiresiń», – dep turǵanyn talaı kórdim ǵoı. Túsimde.
Al óńimde she? Ájem aıtqandaı, kóbik jalap júrip «boqmuryn» baladan, atpal azamatqa aınalyppyn. At jalyn tartyp mingen túrim sol, qıqýlap qyrqa-qyrqaǵa da shaýyppyn. Shań kóterip, jelik basyp.
Ádette qyr balasynyń aýyldy saǵynýynyń ózi qalany jek kórýden bastalatyn. Olaı deıtinimiz, búgingi biz úırengen, eptep baýyr basa bastaǵan qalańyz ol kezde bolmady deısiz be, álbette boldy. Biraq sol shaqta sonsha salqyn, sonsha sýyq kóriner me edi.
Sodan ǵoı, aýyl balasyna aptanyń aıaǵy aılyǵyn kútken qyzmetkerdiń kúıin keshtiretini. Al sosyn qyrdan qyrǵa aǵylsyn kelip. Tipti, bireýler úshin ıt baılasa turǵysyz, álde qalaı ıt ólgen alys túkpirdiń ózi sol júrekterdiń jer betindegi jalǵyz jumaǵy ispetti kórinetin. Mine, bul da aýyldyń qasıeti-tuǵyn.
Birde ákem aıtady. Kórshi aýylǵa naǵashylap ketken inime barsa, kisiniń úıinen qorlyq kórgen jandaı inim ákemdi kórgen boıda qystyǵyp jylaı beripti. Áreń degende ýatyp, kóńilin aýlaǵan ákem odan: «Sonsha nege jyladyń, bireý tıisti me?» – dese: «Úıimdi saǵyndym», – dep kemseńdepti sonda.
Endi aıtyńyzshy, sizshe áke men shesheden basqa úıde ne bar? Aǵa-ini, ápke-qaryndastyń bala kúnde birde tatý, birde qatý bolyp júretini aıtpasaq ta túsinikti. Meıirim izdedi, álpesh kútti deseńiz, jıen degende asty-ústine túsip báıek bolmas, qabaǵyna qarap sý-sýsynyn daıyndamaǵan qazaq bar ma? Bálkim, baı-batshanyń ómiri de naǵashylap barǵan jıen ómirine jetpes pe edi, kim bilipti?
Sonda nege jylaıdy deısiz ǵoı?! Ol ózi bilmeıdi, topyraǵyn saǵynyp jylaıdy eken. Kádimgi týyp-ósken topyraǵyn. Sebebi, onyń kózin ashyp kórgeni, táı-táı basyp tabany tıgeni de sol topyraq emes pe? Meıli, ol qııa, meıli ol oıpań, meıli ol sazdaýyt-sortań jer bolsa da, ol jer – onyń ómiriniń tynysyna aınalǵan uıyq sanalmaq. Bir sózben aıtqanda, ony jylatqan, saǵyndyrǵan – aýyl.
Endi onda ósken jalǵyz terek te saǵynyshqa aınalaryn kim bilgen? Dińine órmelep júrgen bala kúniń elesteıdi de turady. Ana bir jerinde álsiz butaq qarmadyń ba, ońbaı qulap ediń-aý. О́zgelerdiń kúlkisi qysqanda uıattyń tyz etpe otymen úıge júgirmep pe ediń. Sol sátte endi sol terekti kórmesteı bop, atańa kep qolqa salatyn sátiń de bolatyn: «Ákem seni tyńdaıdy ǵoı, qıdyryp tastashy», – dep. Sonda nemeresine aspandaǵy aıdy áperýge az-aq júretin aqjúrek adamnyń nege kúlip qana qutylatyny osy eken-aý deısiń ishteı. Ol da ómirdiń eskertkishi, óz tarıhyńnyń aıadaı ǵana aýylda ornatylǵan balbal tasy eken-aý...
Oılaǵan saıyn saǵynyshtyń shóli qysady sizdi. Ańqań keberdeı. Sol aýylǵa qazir-aq tartyp ketkiń keledi. Nesi bar, júrińiz birge baraıyq. Aýyl sizdi, árqaısymyzdy sarǵaıa, saǵyndyra kútip jatyr. Men oǵan bek senemin!