Sport áleminde Jasulan Qydyrbaevtyń juldyzy 2014 jyly jarqyraı jandy. Jylqy jyly aýyr atletıkadan Almatyda ótken álem chempıonatynda 22 jastaǵy qazaqtyń nar tulǵaly jigiti qarsylas shaq keltirmeı, 94 kılo salmaq dárejesinde bas júldeni oljalady. Shyny kerek, buǵan deıin eresekter arasyndaǵy dúbirli dodalarda kózge túspegen Qydyrbaevtan tórtkúl dúnıeniń myqtylary jınalǵan jarysta eshkim dál osyndaı orasan zor nátıje kútpegen edi. Tipti ataǵy alysqa jaıylǵan ziltemirshilerdiń ózderi tańdanystaryn jasyra almaı, bastaryn shaıqap, onyń myqtylyǵyn eriksiz moıyndady. Osylaısha, J.Qydyrbaev álem chempıony atanǵan tuńǵysh qazaq ziltemirshisi retinde óz esimin elimizdiń sport tarıhyna altyn áriptermen jazdy.
Jasulan Qydyrbaev 1992 jyly Almaty oblysynyń Raıymbek aýdanyndaǵy Saryjaz aýylynda dúnıege kelgenimen, onyń balalyq shaǵy Talǵar qalasynda ótti. Kezinde ákesi Balǵabaı men anasy Aıman jumys babymen Almatynyń dál irgesinde ornalasqan osy shaǵyn ǵana shaharǵa kóship barǵan. Ol kezde bolashaq chempıon alty jasta edi. Sol jerde mektep tabaldyryǵyn attap, balalyq albyrttyqpen san alýan sport túriniń basyn bir shaldy. Áý basta jeńil atletıkamen aınalysty, kóp uzamaı velosportqa aýysty, keıinnen basketbolmen shuǵyldandy. Bul úıirmelerde Jasulan kóp turaqtaǵan joq. Ýaqyt oza balýandyq ónerge ańsary aýdy. Birde erkin kúres, endi birde grek-rım kúresi úıirmelerin jaǵalap, áıteýir bireýinen nátıje shyǵarýǵa tyrysty.
Jetinshi synypty aıaqtaǵannan keıin Jasulan Almatyǵa kelip, Qarken Ahmetov atyndaǵy sporttaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektep-ınternatqa qujattaryn tapsyrdy. Ondaǵy armany – grek-rım kúresiniń qyr-syryna qanyǵyp, keleshekte Dáýlet Turlyhanovtaı ataǵy jer jarǵan balýan bolý edi. Biraq ondaı baq Qydyrbaevqa buıyrmady. Atalǵan oqý ornyna túse almaǵan ol taýy shaǵylyp, Talǵarǵa qaıta oraldy.
«Qaı sport túriniń tizginin ustasam eken» dep Jasulannyń sanasyn sansyz suraq sharlap júrgen shaqta onyń janynan janashyr aǵasy tabyldy. Sporttyń basy-qasynda júrgen azamattar Beken Bekmuhambetovti jaqsy biledi. Kezinde ol aýyr atletıkany serik etip, sport sheberi atandy. Keıinnen jastardy baptady, memlekettik jattyqtyrýshy qyzmetin atqardy, Olımpıadalyq daıarlaý ortalyǵyn basqardy. Mine, sol Beken – bizdiń keıipkerimizdiń týǵan jıeni. Ol Jasulannyń aýyr atletıkamen aınalysqanyn qalady. Aǵalyq aqylyn aıtty, jón siltedi, baǵyt-baǵdar berdi. Bekenniń ýájine qulaq asqan bozbala kelesi jyly mektep-ınternatty taǵy da jaǵalady. Bul joly baǵy janyp, talaı daryndy jastardy tárbıelep shyǵarǵan oqý ornyna qabyldandy.
– Beldi balýan bolý bala kezimdegi armanym edi, – dep bastady óz áńgimesin Jasulan. – Alaıda kúres úıirmesine qabyldamaǵan soń amaldyń joqtyǵynan aýyr atletıkaǵa barýǵa májbúr boldym. Alǵashynda «Oqý jyly aıaqtalǵansha júre turaıyn, odan keıin balýandardyń qataryna qosylamyn ǵoı» dep oıladym. Biraq ýaqyt oza sporttyń bul túrine degen erekshe bir qyzyǵýshylyq paıda boldy. Aýyr atletıkaǵa ańsarym aýdy. Onyń ústine, nátıjem de jyldan-jylǵa jaqsara tústi. Birte-birte jaqsylap turyp jattyqsam, keremet kórsetkishterge qol jetkize alatynymdy sezine bastadym. Sodan aýyr atletıkada qaldym.
Atalǵan oqý ornyn aıaqtaǵan soń J.Qydyrbaev Respýblıkalyq sport kolledjinde oqydy. Sol kezderi óz qatarlastary arasynda elimizdiń eki dúrkin chempıony atandy. Jastar arasynda Azııa birinshiliginde bas júldeni oljalady. Daryndy ziltemirshi eleýli tabystarǵa qol jetkizgenine qaramastan, Almaty qalalyq sport basqarmasy tarapynan oǵan esh kómek kórsetilgen joq. Tipti elegen de eshkim bolmady. Sodan Jambyl oblysynan usynys tústi. Ol jaqta osy salanyń basy-qasynda júrgen Manarbek Aqaıdarov, Ernar Ibragımov, Mırashan Qojahmetov syndy azamattar barynsha qoldaý kórsetti. Aılyqqa qoıdy, jataqhana máselesin sheshti, qajetti kıim-keshek jáne qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etti. Bir sózben aıtsaq, esh alańsyz daıarlanýyna qolaıly jaǵdaıdyń barlyǵy jasaldy. Osyndaı qamqorlyqtyń arqasynda Qydyrbaevtyń kórsetkishi jaqsara túsip, 2011 jyly ol qatarynan ekinshi márte Azııa chempıony atandy.
– Eresekter dýyna qosylǵanda men dál bir qasqyrdyń apanyna túskendeı boldym. О́ıtkeni 94 kılo salmaq dárejesinde kileń yǵaı men syǵaı jınalǵan edi. Sheteldik sportshylardy aıtpaǵanda, Qazaqstannyń ózinde myqty básekelestik beleń alyp turdy. Ilıa Ilın, Vladımır Sedov, Almas О́teshov... qaı-qaısyn alsańyz da naǵyz «sen tur, men ataıyndar». «Qydyrbaev keldi eken» dep olardyń eshqaısy ońaılyqpen jyly oryndaryn bosata qoımasy anyq. Biraq men qatty qobaljı qoıǵan joqpyn. Kimmen bolsa da, aıanbaı aıqasýǵa daıar boldym. О́ıtkeni jattyǵý zalynda kóp ter tógip, erinbeı eńbektendim. Al esil eńbektiń esh ketpeıtini belgili ǵoı. Erte me, kesh pe, bir qaıtarymy bolýǵa tıis. Kúsh-qýatymnyń da eshkimnen kem emes ekenine kúmán keltirmedim. Sodan táýekelge bel býdym da iske kiristim, – dep keıipkerimiz ótkendi eske aldy.
2014 jyldyń qarasha aıynda Almatyda álem chempıonatynyń jalaýy jelbiredi. Tórtkúl dúnıeniń ár qıyrynan taý kótergen tolaǵaılar Alataý baýraıynda bas qosty. 94 kılo salmaq dárejesinde Qazaqstannyń namysyn eki sportshy qorǵady. Olar – álem chempıony Vladımır Sedov pen eresekter dýyna endi ǵana qosylǵan Jasulan Qydyrbaev. Olardan bólek, shet memleketterden kelgen bir shoǵyr juldyzdar taǵy bar. Báriniń de ataǵy alysqa jaıylǵan, báriniń de dańqy tóske órlegen. Mine, jastar arasynda Azııa birinshiliginiń eki dúrkin chempıony degen eleýsiz ǵana ataǵy bar qazaqtyń ulyna osyndaı myqtylarmen tiresýge týra keldi.
Julqa kóterý jattyǵýynda Vladımır Sedovqa teń keler eshkim tabylmady. Jerlesimiz 188 kılolyq ziltemirdi erkin eńserip, Olımpııa oıyndarynyń úsh dúrkin chempıony grekııalyq Akakıos Kakıashvılıstiń talaı jyldar boıy murty buzylmaı turǵan álemdik rekordyn jańartty. Lıtvanyń maqtanyshy Aýrımas Dıdzbalıs ekinshi oryndy ıelendi. Onyń kórsetkishi – 185 kılo. Al Jasulan Qydyrbaev 179 kılolyq nátıjemen úshinshi satyǵa taban tiredi.
– Birde reseılik basylymdardan Irına Rodnınanyń suhbatyn oqydym, – dep jalǵastyrdy áńgimesin Jasulan. – Mánerlep syrǵanaýdyń juptyq saıysynda Olımpııa oıyndarynyń úsh dúrkin chempıony degen ataǵy bar áıgili sportshynyń «Jattyǵý kezinde nemese jarys barysynda bolsyn ózińdi erkin sezin. Esh qobaljyma, asyqpa, aptyqpa. «Búgin meni eshkim toqtata almaıdy» dep óz-ózińdi ishteı qaıra. О́zińe tym senimdi ekenińdi qarsylastaryń da sezinsin. Sonda olardyń júıkesi syr berip, senen qaımyǵa bastaıdy. Al qobaljyp turǵan adamnyń mindetti túrde qatelikke urynatyny anyq. Muny «psıhologııalyq shabýyl» deıdi. Osyndaı qıturqy áreketter kóp jaǵdaıda óz jemisin beredi», dep aıtqany bar. Almatyda men dál osy taktıkany ustandym. Jattyǵýdyń ekinshi túrinde ózgeler batpan temirdi alma-kezek kóterip jatqanda men birazǵa deıin áliptiń artyn baqtym. Ortaǵa shyǵýǵa asyqpadym. Sportshylardyń teń jartysy jarysty aıaqtaǵannan keıin baryp qana alǵashqy salmaqqa tapsyrys berdim.
Alǵashqy saıysta basty qarsylastarynan kóp qalyp qoıǵan qandasymyz serpe kóterýde baryn saldy. Bastapqyda 215 kılolyq ziltemirdi kóterse, ekinshi ret 221 kılony eńserdi. Qytaılyq Lıý Haonyń da nátıjesi dál sondaı edi. Alaıda ol julqa kóterýde qandasymyzdan biraz qalyp qoıǵan. Vladımır Sedov 219 jáne belorýssııalyq Vadım Strelsov 216 kılolyq mejege kelip toqtady. Lıtvalyq Aýrımas Dıdzbalıs 214 kılomen shekteldi. Sonymen, Qydyrbaevtyń taǵy bir múmkindigi qaldy. Eger ol taǵy eki-úsh kılo salmaqty eńserse, kúmis medalǵa qol sozatyn edi. Biraq «Ne bel ketedi, ne belbeý úziledi» degen qaǵıdany qaperine túıgen qazaqtyń qaısar uly táýekelge bel býdy. Ol Sedovtan segiz kılo artyq salmaqqa tapsyrys berdi. Jasyratyny joq, ol kezde qazaqstandyq sportshynyń zil batpan temirdi kótere alatynyna eshkim senbedi. Tipti telearnalardyń birinen tikeleı reportaj júrgizip otyrǵan orys kommentatorynyń «Eto ız oblastı fantastıkı!» dep kelemejdep sóılegeni de esimizde. Onysy beker eken. Mań-mań basyp ortaǵa shyqqan Jasulan 229 kılolyq ziltemirdi aspanǵa bir-aq atty. Sol kezde Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıyna jınalǵan san myń adamnyń aıǵaıy zaldy dúr silkindirdi. Qýanyshtaryn jasyra almaǵan jankúıerler bir-birin qushaǵyna qysty. Al kógildir ekranǵa kóz tikken mıllıondaǵan kórermenniń qandaı kúı keshkenin aıtýdyń ózi qıyn... Nátıjesinde, qandasymyz qossaıystyń qorytyndysy boıynsha 408 kılolyq kórsetkishpen bas júldeni jeńip aldy. Osylaısha, Jasulan Qydyrbaevtyń esimi qazaq aýyr atletteri arasynan shyqqan tuńǵysh álem chempıony retinde tarıhta qaldy.
Álem chempıony atanǵannan keıin Jasulannyń bedeli kúrt artty. Jambyl oblysynyń atqaminer azamattary «temir tulpar» syılady. El-elde, jer-jerde barynsha syı-qurmet kórsetildi. Aqsaqaldar men aq jaýlyqty analar aq batasyn berse, aǵa-inileri alǵysyn jaýdyrdy. Eń bastysy, Alash jurty alaqanyna salyp aıalap, zor qoshemet kórsetse de, Jasulan dańdaısyp ketken joq. Imany berik azamat sabyrly qalpynan esh aınymady. Balǵabaıdyń uly qazaqtyń qarapaıym balasy bolyp qala berdi.
2015 jylǵy álem chempıonaty AQSh-tyń Hıýston qalasynda uıymdastyryldy. Bul jarysta 94 kılo salmaq dárejesinde Almas О́teshov pen Jasulan Qydyrbaev syndy qazaqtyń qos qyrany óner kórsetti. Tehas shtatynda ornalasqan atalǵan shaharǵa biraz qazaq qonystanǵan eken. Jarystyń basynan aıaǵyna deıin sol azamattar sportshylarymyzǵa barynsha qoldaý kórsetti. Záýlim sport kesheniniń ár buryshynda qazaqtyń Kók baıraǵynyń jelbiregeni bizdiń jigitterdi jelpindire, jigerlendire tústi. Jarystyń qorytyndysy boıynsha joǵaryda esimderi atalǵan qos birdeı sańlaǵymyz da jeńis tuǵyrynda marqaıyp turdy. Alystaǵy Amerıkada Almas kúmispen kúptelse, Jasulan qola medaldi moınyna ildi. Al bas júlde belorýssııalyq Vadım Strelsovtyń enshisinde ketti.
Álem chempıony, dúnıejúzilik dodanyń qola júldegeri degen dardaı ataǵy bar Jasulannyń endigi maqsaty 2016 jyly Brazılııanyń Rıo-de-Janeıro qalasynda alaýy tutanatyn Olımpııa oıyndarynda óner kórsetý edi. Ol ǵalamdyq dodada Qazaq eliniń ánuranyn shyrqatyp, Kók týyn kókte jelbiretýdi ańsady. Biraq ondaı baq Qydyrbaevqa buıyrmady. Dál sol tusta Qazaqstannyń bir top aýyr atletine «dopıng qoldandy» degen aıyp taǵylyp, olar túrli merzimge úlken sporttan shettetildi. Solardyń arasynda Jasulan da bar bolatyn. Ol óziniń súıikti isinen segiz jylǵa alystatyldy.
– Bul jaısyz jańalyq bizge aspannan jaı túskendeı áser etti, – dep álem chempıony bir kúrsindi de áńgimesin odan ári sabaqtaı tústi. – Ruqsat etilmegen dári-dármekti eshqaısymyz da qoldanǵan emespiz. О́zimizdiń taza ekenimizdi dáleldeý úshin Halyqaralyq sottyń da kómegine júgindik. О́kinishke qaraı, bul áreketimizden esh nátıje shyqpady. Osylaısha, Olımpıadada atoı salsaq degen asqaq armanymyzben qosh aıtysýǵa týra keldi. Árıne, alǵashynda men de qatty qınaldym. Talaı jylǵy eńbegimniń esh ketkenine kúıindim. Biraq «Ýaqyt bárine emshi» degen ataly sóz beker aıtylmaǵan ǵoı. Jyldar jyljyǵan saıyn ókinish umytylyp, ómirge degen kózqarasymyz ózgerdi. Bul jalǵanda chempıon bolýdan basqa da qundylyqtar bar ǵoı. Allaǵa shúkir, denim saý, on eki múshem din-aman. Otbasym bar, bala-shaǵam ósip keledi. Týǵan-týystarym, etjaqyndarym janymda. О́zim jaspyn, kúsh-qýatym boıymda. Joǵary oqý ornynda bilim aldyq, ómirde kórgenimiz, bilgen-túıgenimiz bar. Osynyń barlyǵyn oı eleginen ótkize otyryp, basqa salada da eńbek etip, elimizdiń damýy men órkendeýine ózindik úlesimdi qosýǵa bekindim. Osylaısha, zaıybym Merýert ekeýmiz jańa ómirge qadam bastyq.
Aýyr atletıkamen qosh aıtysqannan keıin Jasulan talaı kásiptiń tutqasyn ustady. Alǵashynda zaıyby ekeýi saýda-sattyqpen aınalysyp, otbasylyq shaǵyn kásipterin órge domalatty. Kezinde ózi bilim alǵan Qarken Ahmetov atyndaǵy sporttaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatta dırektordyń orynbasary boldy. Basqa salalarda da baǵyn synap kórdi. Aqyry aınalyp kelip, óziniń súıikti isine qaıta oraldy. Bul kúnderi álem chempıony Jasulan Qydyrbaev Almaty qalasyndaǵy sport klýbtarynyń birinde jattyqtyrýshy bolyp jumys istep júr.