Kámelettik jasqa tolmaǵandarǵa qatysty qylmystardyń 70 paıyzy óz otbasynda jasalady. Eń soraqysy – býyny bekimegen balaǵa zorlyq jasap, qorlyq kórsetetinderdiń deni jasóspirimniń jaqyndary, aınalasynda júrgen adamdar. Iаǵnı jetkinshekke judyryq ala júgiretinder – ákesi men ógeı ákesi, tárbıeni taıaqpen berýdi jón dep sanaıtyndar – sheshesimen birge turatyn azamattyq nekedegi tanysy, týys-týǵandary men kórshileri. О́kinishke qaraı, jaqynda bul tizimge nemerege meıirimin aıamaıdy deıtin ata-áje de qosyldy.
Meńzep otyrǵanymyz, áleýmettik jelige jarııalanǵannan keıin qoǵamda qyzý talqyǵa túsken Almaty qalasyndaǵy naǵashy atasynyń 10 jastaǵy nemeresin soqqynyń astyna alǵan vıdeosy. Vıdeoda shyrqyraǵan bala jaqyndarynan kómek surap, atasynyń aýyr soqqysynan arashalap alýdy ótinip suraıdy. Sharasyz balanyń shyrqyraǵan únin estigen kópshilik, ásirese volonterler, qoǵamdyq qor ókilderi men quzyrly organ qyzmetkerleri beı-jaı qalmady. Bul oqıǵa Almatynyń Túrksib aýdanynda 15 aqpanda bolǵanymen, balanyń anasy polısııaǵa tek 6 naýryzda aryz jazǵan. Ajyrasyp, úsh balasymen dalada qalǵan 32 jastaǵy kelinshek barar jer, basar taýy qalmaǵan soń amalsyz ata-anasynyń úıin panalaýǵa májbúr ekenin aıtqan. Balalaryn mazaq etip, uryp-soǵýdy ádetke aınaldyrǵan týǵan áke-sheshesiniń qaharynan úsh ulyn ǵana emes, ózin de qorǵaýdy suraǵan anaǵa qazir tek daǵdarys ortalyǵy ǵana kómek qolyn sozǵan. Al Almaty qalasynyń Polısııa departamenti tasjúrek qarttyń sol kezderi narkologııalyq dıspanserde májbúrli túrde em qabyldap júrgenin anyqtaǵan. Aqylymen nemereleriniń júregine izgilik emes, qatygezdigimen zulymdyq uıalatqan qarııanyń arqalaǵan jazasy – 10 kúndik qamaq qana.
«Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne qaýipsizdigin saqtaý baǵytynda qolǵa alynǵan is-sharalar» taqyrybynda ótken brıfıngte IIM Ákimshilik polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Alekseı Mılıýk osyǵan uqsas oqıǵalardyń kóbi áleýmettik jaǵdaıy nashar, turmysy tómen otbasylarda jıi tirkeletinin aıtyp ótti.
«Kóptegen jaǵdaıda zorlyq-zombylyq otbasyndaǵy áleýmettik problemalardan, tártiptiń joqtyǵy men moraldyq qasıetterdiń tómendiginen týyndaıdy. Ásirese, ishkilikke salynyp ketken shańyraqta bul másele óte ótkir», deıdi ol. IIM usynǵan derekterge qaraǵanda, qazirgi tańda 7 myńnan astam otbasy polısııa esebinde qolaısyz otbasy retinde tursa, onda 11 myńnan astam bala tárbıelenip keledi eken. Al jyl saıyn bala tárbıesi men mindetterine nemquraıdy qaraǵan 40 myńnan astam ata-ana men zańdy ókil ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, myńǵa jýyǵy óz quqyqtarynan aıyrylady.
«Polısııa qyzmetkerleri tek keı jaǵdaılarda, máselen, otbasyndaǵy túıindi basqa joldarmen sheshý múmkin bolmaǵan kezde ǵana ata-anany quqyǵynan aıyrý týraly ótinish jasaıdy. Túptep kelgende, qolaısyz otbasy – ózekti áleýmettik-turmystyq másele bolyp tabylady. Al bul tuıyqtan jol tabý men máseleniń saldaryn joıýǵa ishki ister organdarynyń quzyreti jete bermeıdi. Osyǵan oraı, IIM-niń muryndyq bolýymen 2019 jyldyń sáýir aıynan bastap jańa ınstıtýt – polısııa esebinde turǵan kámeletke tolmaǵandar men qolaısyz otbasylardy medısınalyq-áleýmettik esepke alý zań júzinde engizilgen bolatyn», dedi komıtet ókili.
Brıfıng barysynda kóterilgen taǵy bir másele – kámeletke tolmaǵandardy jynystyq qolsuǵýshylyqtan qorǵaýǵa qatysty. Sebebi A.Mılıýk osyǵan uqsas árbir ekinshi qylmys turǵyn úılerde jasalatyndyqtan mundaı jerlerge polısııanyń qoljetimdigi shekteýli ekenin eskertip ótti. «Jetkinshekterge qatysty jynystyq sıpattaǵy qylmystardyń 30 paıyzyn densaýlyq saqtaý organdary erte júktilik faktilerin salystyrý kezinde ǵana anyqtap jatady», deıdi IIM ókili.
Sońǵy 7 jylda elimizde jasóspirimder qylmysynyń tómendegenin atap ótken spıker udaıy júrgizilip jatqan túsindirý jumystarynyń nátıjesinde halyqtyń polısııaǵa osyǵan uqsas faktiler boıynsha kóbirek habarlasa bastaǵanyn da aıtty. Onyń málimdeýinshe, qarapaıym jurttan kelip túsken aryz-ótinishter boıynsha ótken jyly balalardyń jynystyq qolsuǵýshylyǵyna qarsy jasalǵan qylmystardyń úshten birinen astamy tirkelgen.
Kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtaryn qorǵaý maqsatynda zańnamany jetildirýdiń arqasynda zorlaý jáne nápsiqumarlyq sıpattaǵy kúsh qoldaný áreketteri aýyr qylmystar sanatyna aýystyryldy. Endi mundaı faktiler boıynsha tatýlasý múmkin emes. Sondaı-aq, jetkinshekterdiń jynystyq tıispeýshiligine qarsy qylmystardy jasyryp qalǵandar 6 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrylýy múmkin. Esterińizde bolsa, 2020 jyldyń jeltoqsan aıynda osyndaı qylmystarǵa jatatyn qylmystar aýqymy keńeıtilip, kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty zorlyq-zombylyq jasaǵany úshin sottalǵandarǵa pedagogıka salasynda qyzmet atqarýǵa jáne balalarmen jumys isteýge ómir boıyna tyıym salynǵan bolatyn. Jazasyn ótegennen keıin de pedofıl kem degende 8 jyl polısııanyń qatań baqylaýynda bolady.
Balalar qaýipsizdigine tóngen qaýiptiń kóbine ata-analardyń beıqamdyǵy túrtki bolsa, kámeletke tolmaǵan jetkinshekterdiń qylmys jasaýyna jetkinshekterdiń baqylaýsyz qalýy, úlkender tarapynan baqylaýdyń joqtyǵy yqpal etetini sózsiz. Ras, balalardy qorǵaý, olardyń quqyqtaryn saqtaý – búkil qoǵam men memlekettiń aldynda turǵan basty mindetterdiń biri. Degenmen, tárbıege ata-ananyń tikeleı jaýapty ekenin, otbasyndaǵy uıyǵan bereke-birliktiń balanyń bolashaǵyna áseri mol bolaryn umytpaǵan jón.