Sońǵy onjyldyqta bolǵan alapat ózgerister adamzat balasyn da ózgertken syńaıly. Dálirek aıtqanda, adamdardyń oılaý qabiletine, kóshbasshylyq jáne de ózgelermen básekeles bolý qabiletine óz yqpalyn tıgizdi. Osyǵan saı adam mıynyń fýnksııasy men is-áreketine qatysty tujyrymdar jańasha dáıektermen tolyqty.
Negizinde, adam balasynyń qabyldaǵan kez kelgen sheshimi tikeleı ony áreketke alyp keletin neırondaǵy patternderge baılanysty, ıaǵnı solar arqyly tolyqtaı júzege asatyn qubylys. Osyndaı tujyrymdardyń kóptigi neıroekonomıkanyń paıda bolýyna áser etse, bul sala óz aldyna ınnovasııany jáne ózgeshe qımyldaý men oılaýdy óziniń qarsylastaryna qaraǵanda ózgerek bolýdy maqsat tutady. Osy syndy túrli oılar tizbeginde ıkonoklast deıtin taǵy bir termın týyndasa kerek. Negizgi máni kópshiliktiń múmkin emes dep qabyldaıtyn dúnıelerin kerisinshe qabyldaý arqyly alǵa umtylatyn, oıyndaǵy áreketterdi jasap bitpeıtin qabileti bar ambısııaly adam. Bul qasıetterge ıe jannyń túrli belesti baǵyndyrary sózsiz.
Bul anyqtamanyń ózi ıkonoklastardyń aınalasyndaǵy jandardan múlde basqa ekenin ańǵartady. Dálirek aıtqanda, olardyń mıynyń jumysy úsh túrli jolmen qarastyrylady: qabyldaýy, qorqynysh reaksııasy jáne ortasyndaǵy adamdarmen qarym-qatynasy.
Eń aldymen aq-qarasyn ajyratyp alý kerek dúnıe, bul – mıdyń shekteýli resýrstardan qınalatyndyǵy. Adam mıynda energııanyń ólshengen sanaýly bóligi bar. Bul kórsetkish shamamen 40 Vt-tyq elektr shamynyń ólshemimen birdeı. Sondyqtan da ol tıimdi jumys atqarý úshin ǵasyrlar boıy evolıýsııadan ótti. Dál osy sátte adamdarǵa ıkonoklast bolýǵa kedergiler týyndaıdy. Máselen, belgili bir derekter kózge túskende mı bul aqparattardy qysqa ýaqytta túsinip alýǵa tyrysady. Bul prosesti tolyqqandy túrde atqarý úshin mı ótken kúnderdegi elesterge (sátterge), basqa adamdardyń kózqarasyna birdeı dárejede júginedi. Sondaı-aq bul úzdiksiz ári qaıtalanbaly prosess.
Bul álemge basqa adamdardan ózgeshe qaraýdyń birden-bir joly – mıdy ótken kúnderde jasap kórmegen dúnıelermen tikeleı ushyrastyrý. Adam kókjıegin keńeıte túsetin sát te osy ýaqytta týyndaıdy, ıaǵnı jańashyldyqqa umtylý – mıdyń basqa qyrdan oılaı bastaýyna áser etedi, ózge tujyrymdarmen tolyǵýǵa sebep bolady. Ikonoklast dep atalatyn adamdar osyndaı jańa dúnıelerge yntyq keledi. Osy turpattaǵy adamdarǵa zer salý arqyly baıqaıtynymyz, ózge jandar jańa nárselerden qashatyn bolsa, al olar jańa álemge, jańa dúnıe men tanystyqtarǵa daıyn bolyp keledi.
Alaıda jańashyldyqtyń týdyratyn basty máselesi mıdaǵy qorqynysh júıesin qalyptastyrady. Qorqynysh – ıkonoklast adamnyń aldynan kezdesetin jáne kez kelgen adamdy toqtatatyn úlken kesel. Degenmen osy qorqynyshtyń jıi kezdesetin eki túri bar, olar belgisizdik qorqynyshy men ózge jandardyń kelemejine qalý qorqynyshy.
Ikonoklastar kez kelgen jaǵdaıda jańa múmkindikterge jol ashady. Bul – ádebı turǵyda sóıleýden bastap tehnologııa men bızneske deıingi múmkindikter. Olar shyǵarmashylyq pen ınnovasııany qoldaıdy, sátsizdik pen kúızeliske ushyraǵanyna qaramastan, ár ortada belsendi ómirin jalǵastyra beredi. Kez kelgen salada jetistikke jetý úshin ıkonoklastar mıynyń qalaı jumys isteıtinin uǵynǵan jón.
Arýna QARAJAN,
Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń 4-kýrs stýdenti