Naýryz qazaq dalasynda ejelden kele jatqan meıramnyń biri. Omar Haııam, Ábý Raıhan ál-Bırýnı sııaqty áıgili tulǵalardyń shyǵarmalarynda Shyǵys halyqtarynyń Ulystyń uly kúnin qalaı atap ótkendigi jazylady. Yqylym zamandarda bul kúni ár jerge ot jaǵyp, otqa maı quıý, jańa óngen jeti dánge qarap bolashaqty boljaý, eski kıimderdi tastaý, eskirgen ydystardy syndyrý sekildi dástúrler bolǵan. Al qazaq halqynyń ejelgi tanymy boıynsha bul kúni dalany Qydyr aralap, ár úıge baq-bereke tileıdi. Naýryz meıramy qarsańynda jeti túrli dámnen naýryz-kóje pisirip, ony halyqqa taratý úrdisi el ishinde áli de saqtalǵan.
Keńes ókimeti zamanynda Naýryz meıramyn toılaýǵa tyıym salynǵanymen, Uly dalamyzdyń ár jerinde bul kúndi atap ótý umytylmaǵan. Tipti el basyna kún týǵan qıyn-qystaý kezeńde de el Ulystyń uly kúnin ataýsyz qaldyrmaǵan. Muny sol zamandy kózimen kórgen qarııalardyń estelikterinen bilýge bolady. Bul kúnde 110 jasqa kelip otyrǵan Jambyl aýdany Asa aýylynyń turǵyny Kúlbaram Súgirova Naýryz merekesiniń asharshylyq kezinde de toılanǵanyn aıtady. Kópti kórgen keıýana ózi kýá bolǵan aýmaly-tókpeli zamandy eske alyp, tarıh qoınaýyna ketken jyldardan estelikter aıtty. Naýryz meıramyn sol zamanda eldiń qalaı atap ótkeni týraly áńgimeledi. «Biz qıyn-qystaý zamanda ómir súrdik. Ashtyqty da, soǵysty da kórdik. Tylda er-azamattarmen birge eńbek ettik. Sol zamanda da qazaqtar ata-babalarynan mura bolyp qalǵan salt-dástúrlerin, ádet-ǵuryptaryn kózdiń qarashyǵyndaı saqtaıtyn. Men ózim qyrǵyz eliniń qyzymyn. Biraq qazaq pen qyrǵyzdyń negizinen salt-dástúrleri uqsas, dini de bir. Tilderi de túsinikti. Men es bilgen 1920 jyldardan beri Naýryz meıramy toılanatyn. О́ıtkeni sol kezdegi halyqtyń túsiniginde jyl basy – Naýryz bolatyn. Ol kezde qarasha halyq ulttyq qundylyqtardy, salt-dástúrlerdi Naýryz meıramy arqyly dáripteıtin. Ol kezde jurttyń bári bir jerge jınalyp, barlyǵy bir kúnde Naýryz merekesin atap ótetin. Jeti túrli dámnen naýryz kóje ázirlep, elge taratatynbyz. Ashtyq kezinde de Naýryz atalyp ótti. Adamdar tapqan as-aýqatyn bir-birine usynatyn. Adamdardyń bári birdeı emes, árıne. Keıbir baılar qoı soısa, joq adamdar kóje isteıtin. Júgerini aldymen dıirmenge jaratyn, sodan ony túıip, kebegin jelge ushyryp, kójege qosatyn. Bıdaıdy qol dıirmenge tartyp, kelige túıip, dáý qazanǵa salyp, túktep qýyratyn. Jasymyq degen bolatyn. О́zi mııa sekildi. Bizder sony qosatynbyz. Túk tappaǵany bir qazan bylamyq istep beretin. Al endi búginde eldiń bári birdeı. Ne kerek, barlyǵy bar.
Naýryz meıramy qazaq dalasynda burynnan bar. Naýryz – ol jaı mereke emes, ol – ata-baba dástúrine qurmetpen qaraýdy úlgi etetin úlken meıram. Barlyǵymyzǵa ortaq mereke», dedi óz áńgimesinde Kúlbaram áje.
Ǵasyrdan da uzaq jasaǵan ájeniń áńgimesinen sol kezeńderdegi sýretti kórip qana qoımaı, eldiń salt-dástúrge degen qurmetin de ańǵarýǵa bolady. Áıtpese, «Balapan basymen, turymtaı tusymen ketken» ker zamanda merekeni atap ótpek túgili, árkim óz basymen qaıǵy bolǵan edi ǵoı. Soǵan qaramastan, Ulystyń uly kúnin ulyqtaǵan eldiń bul kóregendigi erlik bolatyn. Biz de muny erkindikti ańsaǵan ata-babalardyń urpaǵynyń aldyndaǵy adaldyǵy men danalyǵy dep túsindik.
Jambyl oblysy