Jer sharyn qapsyra orap, adamzatty túgeldeı dendep alǵan koronavırýs indetinen álemde 123 mln-nan asa adam aýrýǵa shaldyǵyp, 2 mln 700 myńnan astamy jer qoınaýyna berildi. Oǵan qosa indet álem halyqtaryn orasan úreıge dýshar etip, kóptegen memleketterdi ekonomıkalyq daǵdarysqa ákeldi. Indetke qarsy barlyq derlik memleket qyrýar qarajatyn jumsap kelse de, ǵalamat opattyń beti qaıtar emes. Jarııalanǵan karantınder de aıtarlyqtaı nátıje bermeı keledi. Al ǵalymdardyń boljamy boıynsha, koronavırýstyń ekpindi soqqysy kóktemde qaıtalanyp, tipti aldaǵy eki jyl boıy zardaby sozylmaly bolatyn kórinedi. Jer sharyn qapsyra orap, adamzatty túgeldeı dendep alǵan koronavırýs indetinen álemde 123 mln-nan asa adam aýrýǵa shaldyǵyp, 2 mln 700 myńnan astamy jer qoınaýyna berildi. Oǵan qosa indet álem halyqtaryn orasan úreıge dýshar etip, kóptegen memleketterdi ekonomıkalyq daǵdarysqa ákeldi. Indetke qarsy barlyq derlik memleket qyrýar qarajatyn jumsap kelse de, ǵalamat opattyń beti qaıtar emes. Jarııalanǵan karantınder de aıtarlyqtaı nátıje bermeı keledi. Al ǵalymdardyń boljamy boıynsha, koronavırýstyń ekpindi soqqysy kóktemde qaıtalanyp, tipti aldaǵy eki jyl boıy zardaby sozylmaly bolatyn kórinedi.
Koronavırýstyń keseldi ekpininen zardap shegip otyrǵan Qazaqstandaǵy jaǵdaı da qalyń jurtty alańdatyp otyr. Qaýipti kirme indetke baılanysty qabyrǵamyzdy qaıystyryp otyrǵan jaıt, elimizge koronavırýs kelgeli barlyǵy 200 myńnan asa adam naýqasqa shaldyqqan, 2 myńnan astamy qaıtys bolǵan. Sondyqtan indetpen kúresti pármendi etý men aldyn alý sharalaryn jetildirýge oı salý – ár qazaqstandyqtyń paryzy.
Áýeli memleketimizdiń quziretti organdarynyń qoıǵan keıbir mańyzdy talaptaryna kóńil bóleıik. Sonymen, Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2020 jylǵy 5 shildedegi «Sanıtarııalyq-epıdemııaǵa qarsy jáne sanıtarııalyq-profılaktıkalyq is-sharalardy uıymdastyrý men júrgizýdiń keıbir máseleleri týraly» buıryǵyna saı bekigen talaptar jetkilikti oryndalyp otyr ma? Joq deýge májbúrmiz. О́ıtkeni kúndelikti kózimizben kórip júrgen jaǵdaı múldem basqasha. Halyq kóp shoǵyrlanatyn dúkender, sýpermarketter men basqa da ortalyqtarda adam arasy 2 metrlik áleýmettik qashyqtyq saqtalmaıdy. Dúken kassasyna kezekte turǵandardyń kóbisi bir-biriniń jelkelerine tónip turyp alady. Soraqysy, betperde kımeı júrgen azamattar da kezigedi. Al betperde kıgenderiniń birazy ony ıekterine túsirip qoıady nemese tek aýyzyn ǵana jaýyp júredi. Al naqty qaýip tynys júıesinen keletinin kóbisi eskermeıdi. Al tynys júıesin betperdemen japqandardyń ishinde, onyń joǵarǵy jaǵyndaǵy symdy murynnyń qyryna qapsyryp ustatýǵa kóbine mán bermeıdi. Ol solqyldaq túrinde ilinip turady. Durysy, betperdeniń shetinde esh sańylaý bolmaýy tıis. Ǵalymdardyń keıingi zertteýleri boıynsha qoldanystaǵy betperdelerdi birine-birin qosaqtap taqqan tıimdi. Koronavırýstyń adam kózine tússe aǵzasyna qaýip týdyratynyn ǵalymdar anyqtady. Buǵan betperde óndirýshileri nege kóńil bólmeı keledi? Paıdalysy, betperde óndirýshiler betti kózben qosa túgel jaýyp turatyn betperde shyǵarǵany jón bolar edi. Jurtshylyqqa keń taraǵan sózdikte mynadaı túsinikteme berilgen: «BETPERDE Adamnyń bet-júzin jasyryp turatyn arnaıy japsyrma, maska». Sonymen, sanamyzǵa jeterlikteı túsiniktemege saı «betperde» nemese «maska» (Spesıalnaıa nakladka, skryvaıýshaıa lıso... I.I.Ojegov. Slovar rýsskogo ıazyka. M.,1973, str.321) adamnyń betin túgeldeı jaýyp turatyn qural, medısınalyq buıym bolýy yqtımal edi. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy, memleket basshylary men medısına quraldary men buıymdaryn shyǵaratyn óndirýshiler áli kúnge deıin oǵan mán bermegeni ókinishti jaǵdaı. О́ıtkeni koronavırýspen kúresip jatqan medısına qyzmetkerleriniń barlyǵynyń da betteri betperdelermen tolyq jabylǵan. Qazir adamdar ómir men ólim qylkópiriniń arasynda turǵany aıqyn. Ár azamat osyny jiti túsinip, óz is-áreketine jaýaptylyqtyń mánin sanasyna júkteýi aınymas qajettilik. Baqylaý sharalary jolǵa qoıylmaı keseldi indetpen kúres dármensiz bolatyny anyq. Al birdi-ekili tekseris bolsa da, onyń túsirilimin kúndelikti teledıdardan usynylǵanyn kórmedik. Indetpen kúres is-sharalaryn nasıhattaý buqara halyqqa túsinikti de kórnekti bolýy kerek. Iаǵnı qoǵam músheleriniń quqyqtyq sanasy men mádenıetin kóterý máselelerine kóńil bólý kerek.
Naqypbek SÁDÝAQASOV,
zańger, pýblısıst