Bar álemdi shýaǵyna bólegen kóktem jarshysyndaı bolyp tól merekemiz Naýryz da kelip jetti. Kún men tún teńelip, tabıǵat jańaratyn, tirshilik ataýly qaıta oıanatyn Ulystyń uly kúnin kúlli qazaq halqy qýana qarsy aldy. Men qazaq halqy degen uǵymǵa elimizde turyp jatqan taǵdyr-tilegi, murat-maqsaty bir júz san ulttyń bárin syıǵyzyp aıtyp otyrmyn.
Qazir zeınettegi adammyn. Jyl saıyn naýryzdyń 21-i kúni qystan saqtap qoıǵan súr et, qazy, kúrish, meıiz, qatyǵymdy qosyp mol etip, naýryzkóje jasap qoıamyn. Kelesi kúni bizdiń úıdiń esigi jabylmaıdy. Keń dastarqan jaıylyp, kórshi-kólem, aǵaıyn-týys naýryzkójeden aýyz tıedi. «Ulys oń bolsyn, aq mol bolsyn!», dep jańa jylǵa izgi nıet, jaqsy tilekterin arnaıdy.
О́zim kıeli Torǵaı topyraǵynda týyp óskendikten, ultym orys bolsa da, qazaqtyń dilin, tilin boıyma sińirip óstim. Áke-sheshem tyń ıgerý jyldary Rýdnyı qalasynyń mańaıyndaǵy burynǵy Elızavetınka, qazirgi Naberejnyıǵa Qyrǵyzstannan kóship kelipti. Keıin Torǵaıǵa qonys aýdardy. Ákem – Vasılıı qurylysshy edi, úlken kisilerdiń aıtýynsha, Torǵaıdaǵy eń alǵashqy shatyrly úıdi meniń ákem turǵyzypty. 1974 jyly Torǵaıda dúnıe saldy.
Naýryzkójeniń dámin alǵash sol qyrdaǵy qazaqy aýylda tattym. Aýyl adamdarynyń kóńili keń ǵoı, toı-tomalaq, qýanysh bola qalsa, ulty basqa, dini bólek dep alalamaı, bizdiń úıdi de shaqyratyn. Ondaıda áke-sheshemnen qalmaımyn. Aýyldaǵylar sol keńes zamanynda da kórshi-qolań, týys, quda-jegjatyn úıine shaqyryp, naýryzdy atap ótip jatatyn. Naýryzdyń tarıhy tereń ulyq mereke ekenin toqsanynshy jyldyń basynda elimiz táýelsizdik alǵannan keıin ǵana bildik qoı.
Keıin qazaq otbasyna kelin bolyp tústim. Enem jaryqtyq kózi tirisinde bárin úıretip ketti. Qudaıy nan – shelpek pisirýden bastap naýryzkóje jasaýǵa deıin sol kisiden úırendim. Naýryzdy, negizinen, sol úlken úıde qarsy alatynbyz. Keıin Qostanaı aýdanynyń ortalyǵy – burynǵy Zatobolǵa, qazirgi Tobyl qalasyna kóship kelgen soń, naýryzkójeni ózim jasaı bastadym. Áý basta ultym orys bolǵan soń kórshi ájeıler kójeni ózim jasadym degenge senińkiremeıtin, keıin kóktem jaqyndaǵanda buıyrsa, orys kelinniń naýryzkójesin ishemiz, Irına jasaǵan kójeniń dámi erekshe deıtin boldy. Úıge kelip, dám tatqan soń: «Qolyńa dert bermesin!» dep aq jaýlyqty ájeler aq batasyn berip ketedi.
Aýdandyq ákimdiktiń ekonomıka bóliminde Elena degen orys kelinshekpen birge jumys istedim. Joldasy ázerbaıjan jigiti edi, Ulystyń uly kúni jaqyndaǵanda Elena – bir qazan, men bir qazan naýryzkóje pisirip, baýyrsaq, qurt-meıizimizdi alyp jumysqa ákelip, áriptesterimizge kóje beretinbiz. Munymyzǵa ózge ult túgil, qazaqtardyń ózderide qaıran qalyp, bas shaıqasyp, razy bolyp qalady. Kóje qaınatyp úırengisi kelip, jón-josyq suraǵan kelinshekterdi «Naýryzkóje pisirý degeniń –oıynshyq emes, ekiniń biriniń qolynan kele bermeıdi. Tek ene tárbıesin kórgen kelinder ǵana kóje jasaı alady», dep qaǵyta ázildeıtinmin.
Joldasym Serik Meńdiqara jaqtyń azamaty. Ekeýmiz 1978 jyly otastyq. Qazir, Allaǵa shúkir, uldy uıaǵa qondyryp, qyzdy qııaǵa ushyryp, nemere súıip otyrmyz. Serik ekeýmiz otasqan soń 38 jyldan keıin meshitke baryp, nekemizdi qaıta qıyp, musylmandyqty qabyldap, fatıha men yqylasty jattap aldym. Eki-úsh jyl oraza ustap edim, byltyr qantym kóterilip ketip, aýyz bekite almadym. Eń bastysy, el ishi aman, zamanymyz tynysh bolsyn.
Naýryz – baǵzy qazaqtyń turmys-saltymen tyǵyz baılanysyp jatqan shyn mánindegi ulttyq meıramy. Muny burynǵy ǵulamalar da aıtyp ketken, Alash ardaqtysy Ahmet Baıtursynuly: «Naýryz – qazaqsha jyl basy», dese, Mirjaqyp Dýlatuly Ulystyń uly kúninde «qazaqtan artyq qýanatyn el joq», dep túıindeıdi. Naýryz toıdyń bas taǵamy – naýryzkóje. Naýryzkóje – molshylyqtyń, yrys-berekeniń belgisi. Birligi bar eldiń yrysy artady. Endeshe jyl basy qutty bolyp, Qazaq eliniń birligi jarasyp, berekesi arta bersin!
Irına QUSAIYNOVA-ShALYGINA,
zeınetker
Qostanaı oblysy,
Tobyl qalasy