Sýdyń tilsiz jaý ekenine shyǵysqazaqstandyqtardyń kózi ábden jetken. Sonaý jyldary ózendi qoıyp, jylt etken bulaǵy joq eldi mekenderdi de topan sý basqan. 2019 jyldyń kóktemi she, ákimderdiń aıaǵynan rezeńke etik túspep edi ǵoı. Aldyn alý jumystary júrgizilmese, solaı bolady da. О́tkennen sabaq alǵan bılik eki jyl qatarynan kóktemgi tasqyndy boldyrmaý úshin jan-jaqty sharalardy qolǵa alǵan.
Bıyl oblysta arnaıy mamandar 94 eldi mekendi sý basý qaýpi bar ekenin anyqtapty. Oıdaǵy qar ketkenimen, taýdyń qary erinshektene erıdi. Qaýip te sol jaqtan kelýi múmkin. Sondyqtan da ár aýdan basshylyǵy óz aýmaǵyndaǵy ózen arnalary men kópirlerdiń aýyzdaryn qatqan muz, keptelgen qoqystan tazartyp jatyr. Aıaqasty tasqyn bola qalsa, jumyldyrylǵan apattyq-qutqarý jeke quramy da saqadaı saı daıyn otyr. Qutqarýshy quram 708 dana «Lıman» atty bas kıimi men etigi bar gıdrokostıýmmen jabdyqtalǵan. Al sý tasqyny qıyndaǵan jaǵdaıda jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip qurylǵan kúshterdiń quramynda 3 myń adam, 24 112 birlik tehnıka jáne 370 motopompa bar. Sondaı-aq 108 evakobeket daıyndalǵan.
Jýyqta tótenshe jaǵdaılar departamenti qyzmetkerleri, «Qazseldenqorǵaý» oblystyq fılıaly jáne «Qazgıdromet» RMK mamandary birlesip, tikushaqpen sý tasý qaýpi bar ýchaskelerdi baqylap qaıtty. Aerovızýaldy baqylaý Glýbokoe, Altaı, Katonqaraǵaı aýdandaryna júrgizildi. Monıtorıng kezinde Buqtyrma, Krasnoıarka, Glýbochanka ózenderiniń arnalary tekserildi.
– Aerovızýaldy zertteýler turaqty gıdrologııalyq jaǵdaıdy kórsetedi. Sý arnasynan shyǵyp ketedi-aý degen mańaılardy baıqap qaıttyq. О́zenderdegi sý deńgeıiniń qaýipi shekten tómen, – deıdi oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti basqarmasynyń bastyǵy Alekseı Shtykel.
О́ńirdegi qardyń da kóp bóligi erip ketti. Sońǵy eki aptada 97% qar 50%-ǵa deıin azaıǵan. Jer tońynyń joǵary qabaty da jibidi. Alaıda Kúrshim, Katonqaraǵaı, Besqaraǵaı, Zaısan, Altaı jáne Borodýlıha aýdandarynda tońnyń bir qabaty býsana qoımaǵan sııaqty. Oblystyń jazyq aýmaǵyndaǵy qar jamylǵysynyń qalyńdyǵy 50 santımetrden aspaıdy. Altaı aýdanynda ǵana 75 santımetrdi quraıdy. «Jaman aıtpaı, jaqsy joq». Alda-jalda sý tasqyny bola qalǵan jaǵdaıda, qalalar men aýdandardyń ákimdikteri 109,6 myń dana ydys-qap, 15,5 myń tonna ınertti materıal, 532 tonna JJM daıyndaýdy uıymdastyryp qoıǵan.
– Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń buıryǵy boıynsha 52859 áskerı bóliminen mehanıkalandyrylǵan jıyntyq jasaqtan 8 birlik tehnıka, 4 júzý quraly men 10 tasymaldy motopompa, jeke quramnyń 50 adamynan turatyn kúshter men quraldar keldi. Táýlik boıy kóshelerdegi qar tazalanyp jatyr. Bulaq kózderi ashyldy. Sý ótkizgishter men kópirlerdiń asty tazalandy. Kúnine birneshe ret ózender men kólderdegi sý deńgeıi ólshenip otyr, – deıdi Altaı aýdanynyń ákimi Qalıhan Baıǵonysov.
Mundaı saqtyq sharalary Kúrshim, Katonqaraǵaı, Kókpekti, Tarbaǵataı, Úrjar, Glýbokoe, Ulan aýdandarynda da júrgizilip jatyr. Aýyl mańyndaǵy bulaqtardyń boıyn tazalaýǵa volonterler men jergilikti turǵyndar da bilek sybana kirisken.
– Eki-úsh jyl buryn jaıbaraqat jatyp, kóktemgi tasqyndy aýyzdyqtaı almaǵanymyz shyndyq. Qazir áıteýir bul iske ár aýdan jaýapkershilikpen qaraıtyn boldy. Biz de úıdiń mańyndaǵy bulaqtan bastap, aýyl syrtyndaǵy ózen arnalaryna deıin ashyp jatyrmyz. Aýdan basshylyǵy daıyndyqty jiti qadaǵalap otyr, – deıdi Samar aýyldyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Aıdarhan Sadyqov.
Kókpekti aýdanynyń Samar aýyly Buqtyrma sý qoımasynyń jaǵalaýynda jatqandyqtan, saqtanbasqa bolmaıdy. Úlkendi-kishili ózen-kólderi de az emes. Sol sııaqty Ulan aýdanynda da saqtyq sharalary ákimdiktiń nazarynda. Aýyl ishindegi qar ketkenimen taýdaǵy qardyń kóbesi sógilip, tońy býsana qoıǵan joq. Sondyqtan da arqany keńge salýǵa áli erte.
Shyǵys Qazaqstan oblysy