Elimizdiń batysyndaǵy kópsalaly medısınalyq-profıldi mekeme –Aqtóbe Medısına ortalyǵyndaǵy joǵary sanattaǵy kardıohırýrg, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Berik Qasymov basqaratyn kardıohırýrgııa bólimshesiniń dárigerleri júrek naýqasyna shaldyqqan talaı azamatty aıaqtan turǵyzǵan kásibı mamandar. Sonyń bir dáleli, byltyr shildeniń basynda koronavırýs órshigen tusta kardıohırýrgııa bólimshesiniń qyzmetkerleri óz ómirin qaterge tige otyryp, ókpeni jasandy jeldetý apparatynyń kúshi jetpegen naýqastardy aman alyp qaldy.
О́tken jyldyń maýsym-shildesinde koronavırýs indeti sharyqtap turǵanda kardıohırýrgter ómir men ólimniń arasynda jatqan naýqastardy qutqarýǵa barynsha kúsh saldy. Olar júrekke ota jasalǵannan keıingi naýqastyń ókpesine qosylatyn apparatty qoldandy. Koronavırýsqa shaldyqqandardy emdeý hattamasyna múlde qaıshy bolsa da, amalsyzdan osyndaı amalǵa barǵan. «Ádette koronavırýsqa shaldyǵyp, tynys alýy qıyndaǵan naýqas reanımasııada jatady. Bul jerde de hali nasharlasa, ókpeni jasandy jeldetý apparatyna qosady. Al eger apparattyń shamasy kelmese ne isteý kerek? Jazda Aqtóbe medısına ortalyǵyna koronavırýsqa shaldyqqandar kóptep túsip jatty. Infeksııalyq bólimshede aýyr halde jatqan, ókpeni jasandy jeldetý apparatynan ajyratylǵan eki naýqasqa «EKMO» apparatyn (ekstrakorporaldi membrandy oksıgenasııa) qostyq. Oǵan jasandy qan aınaldyrý apparaty taǵy jalǵanady. Birinshi naýqas kótere almady, júrip ketti. Ol buryn eki ret ınfarkt alǵan eken. Ekinshisin aman alyp qaldyq».
Olar 29 jastaǵy Aleksandr Losevtiń ómiri úshin kúresip, ajal tyrnaǵynan qutqardy. «COVID-19 sonshalyqty aýyr dep oılamadym. Maýsym aıynyń ortasynda Shalqar aýdanyna baryp kelgen soń qatty aýyrdym. Áýelgi kúnderi boıymdy álsizdik bıledi, ystyǵym kóterildi, dári-dármek kómektespedi. Eki aptadan soń júre almaı qaldym. Tunshyǵa bastadym. 6 shilde kúni jedel járdem shaqyrtyldy. Meni medısına ortalyǵyna jetkizdi. Satýrasııa óte tómen. Aýa jetpeı tunshyǵa bastaǵanda, ókpeni jasandy jeldetý apparatyna qosty. Biraq kómektespedi. Esimnen aıryldym. Hırýrgter narkozdyń kómegimen ókpeni almastyratyn apparatqa qosypty. 16 kún osy apparatta jattym. Dárigerler kúni-túni baqylap turdy. Bir kúni ózdiginen demala alady dep apparattan ajyratty. 28 shilde –dárigerler meni ajaldan qutqarǵan kún. Men ómirimdi qutqaryp qalǵan Aqtóbe medısına ortalyǵy kardıohırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi Berik Jaqsylyquly Qasymovqa erekshe rızamyn. Osy azamat meni ómirge qaıta ákeldi. Sol kúnderi osy ortalyqqa naýqastar óte kóp túsip jatty. Medısına qyzmetkerleri kúni-túni qabaq shytpaı naýqastardy tikesinen tik turyp júrip emdedi. Kúndiz-túni uıyqtamaı, aýyr kıimmen qapyryq ystyqta qatty sharshap júrse de, ústi-ústine túsip jatqan naýqastardan kómekterin aıaǵan joq. Basymnan ótken osy jaǵdaıdan keıin ár adam óz ómirin de, ózgeniń ómirin de saqtaýdy jete túsinýi kerek dep senimdi túrde aıtamyn. Bizge syrttan eshkim kómekke kelgen joq, basymyzǵa is túskende óz dárigerlerimiz ben medbıkelerimiz ǵana qutqardy», deıdi Aleksandr Losev.
2008 jyly Aqtóbede aımaqtyq kardıohırýrgııa ortalyǵy ashyldy. Osy ortalyqtyń ashylýyna sol kezdegi Aqtóbe memlekettik medısına ýnıversıtetiniń rektory, medısına ǵylymdarynyń doktory Sálim Berkimbaevtyń yqpaly zor boldy. Ortalyq ashylǵan boıy júrek yrǵaǵy buzylǵan naýqastardy emdeýge arnalǵan arıtmologııalyq kereýet sany kóbeıtildi. Sol jyldary aqtóbelik dárigerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa erekshe kóńil bólindi. Ozyq sheteldik klınıkalarda bilimin jetildirgen kardıohırýrgter júrek qaqpaqshalaryn aýystyrý men qan tamyrlaryn keńeıtýdi jaqsy meńgerip, týabitti aqaýlary bar naýqastarǵa ota jasaı bastady. Sodan keıin júrekke ashyq túrde jasalatyn otalarǵa kóshti. Berik Qasymovtyń aıtýynsha, dárigerlik qyzmettiń osy túri 5-6 mamannyń qatysýymen jasalatyn adam ómirine qaýiptiligi óte joǵary keshendi otalar sanatyna kiredi. «Bul jerde bilikti mamandardan bólek qymbat keshendi apparattar kerek. Otalarǵa arnalǵan keshendi jabdyqtardyń eń ozyǵy Eýropa men AQSh-ta jasalynady. Ota jasaıtyn apparat jaqsy bolsa, hırýrgtiń jumysy jeńildeıdi», deıdi ol.
Berik Jaqsylyquly 2007 jyly Izraıldegi Tel-A-Shomer qalasyndaǵy medısınalyq ortalyqta 4 aı bilim jetildirgen kezde, ızraıldik mamandarmen birge 3D formatynda júrekti aınaldyryp kórsetetin apparattyń kómegimen jasalatyn otalarǵa qatysqan.
Búginde osy ortalyqta tájirıbeli kardıohırýrgter mektebi qalyptasty. Sonyń bir dáleli, sońǵy tórt jyldan beri kardıohırýrgııa bólimshesiniń dárigerleri 3 myńnan astam adamnyń ómirin qutqardy.
2015 jyldyń qarashasynan bastap oblystyq balalar aýrýhanasynda kardıohırýrgııa bólimshesi ashyldy. Berik Jaqsylyquly: «Jańa týǵan nárestege ota jasaý 3-4 jastaǵy balaǵa jasaǵan otadan áldeqaıda aýyr. Alaıda sábıdiń ómir súrýi úshin dáriger qoldan kelgenniń bárin jasaýy tıis. Osy jaǵyn jańa dúnıe esigin ashqan sábıge ota jasaýǵa qarsylyq bildiretin ata-analarǵa eskertemiz. Qazir balalar arasynda týabitti júrek aýrýlarynyń túrleri kóbeıip barady. Osydan eki jyl buryn Aqtóbe oblysynda dúnıege kelgen 20 myńǵa jýyq sábıdiń 140-160-sy týabitti júrek aýrýyna shaldyqqandyǵy anyqtaldy. Júrek naýqasynyń jeńil jáne aýyr túri bolady. Tórt jyldan beri aqtóbelik dárigerler onyń eki túrine de ota jasap júr», deıdi.
Hırýrgtiń aıtýynsha, sábılerdiń týabitti júrek syrqatyna shaldyǵyp ómirge kelýiniń túrli sebepteri bar. Jatyrdaǵy uryqtyń alǵashqy úsh aıynda ishki aǵzalary damıdy. Osy kezde syrttan jasalǵan «shabýyldar» uryqqa kesel bolyp jabysady. Oǵan jatyrdaǵy nárestege ınfeksııanyń juǵýy, anasynyń juqpaly syrqatqa shaldyǵýy ne dári-dármekti qabyldaýy sebep bolýy múmkin. Sol úshin de júktilikke jaýapty qaraý kerek. Qazirgi kezde ýltradybystyq tekserý kezinde uryqtyń alǵashqy aıynda aqaýlary anyqtalsa, dárigerler júktilikti erte buzýǵa keńes beredi. Kóp jaǵdaıda ata-ana kelispeı jatady. Biraq ómir boıy naýqas, múgedek sábıdi ómirge ákelý, ony baǵyp-qaǵyp ósirý áke-sheshe úshin ońaı emes. Sol úshin júktilikti josparlaý máselesine óte jaýapty qaraý kerek.
Koronavırýs indeti órshigen kezde naýqastardy ajaldan arashalaǵan hırýrgtiń óz túıgeni bar. Berik Qasymov ókpeni jasandy jeldetý apparaty almaıtyn óte aýyr haldegi naýqastardy «EKMO» apparatynyń kómegimen aman alyp qalýǵa bolady dep koronavırýsty emdeý protokolyna engizýdi usyndy. О́kinishke qaraı, qazir Aqtóbe oblysynda «EKMO» apparaty bar bolǵany eki dana ǵana. Qazir onyń bireýi Medısına ortalyǵynyń, al ekinshisi – oblystyq balalar aýrýhanasynyń kardıohırýrgııa bólimshelerinde tur. Osy apparatty kóptep satyp alý kerek dep aıtqan tájirıbeli mamannyń usynysyna ázir eshkim nazar aýdarmaı otyr.
Júregi ustap qalǵan naýqastardyń ómirin qutqarý úshin sanaýly sekýndtar ǵana kerek. Ásirese, ınfarktke shaldyqqan adamǵa birer mınýt qana sheshýshi ról atqarady. Hırýrgter muny «altyn saǵat» dep ataıdy. Bul jerde aýa jetpeı tunshyǵyp jatqan naýqasqa sanaýly úsh-tórt mınýt ishinde kómek kórsetip úlgerý kerek. Osy jaǵynan Berik Qasymov Aqtóbe qalasynda eki máseleni shuǵyl sheshýdi usynady. Birinshisi, qymbat bolsa da ókpeni almastyratyn «EKMO» jabdyǵyn kóptep satyp alý kerek. Oǵan naýqastyń qanyn aınaldyratyn, kómirqyshqyl gazyn áketip, ottegine qanyqtyrǵan kúıde aǵzaǵa qaıta aınaldyryp ákeletin jasandy qan aınaldyrý apparaty qosylady. Ekinshi másele – shuǵyl kómek kórsetetin kardıologııalyq ortalyqtardy qalanyń ár bóliginde ashý kerek. Qazirgi ýaqytta júregi syr bergen naýqastardy qalanyń úsh medısınalyq mekemesi qabyldaıdy. Sonyń biri Aqtóbe medısına ortalyǵy, ekinshisi jedel járdem aýrýhanasy, úshinshisi – qalalyq aýrýhana. Alaıda osy úsh mekemeniń kardıologııalyq bólimsheleriniń qabyldaý kesteleri ártúrli. Sondyqtan jedel járdem shuǵyl kómekti qajet etetin naýqastardy ár mezgilde qabyldaıtyn úsh ortalyqqa kezek-kezek tasýǵa májbúr. Onyń ústine, bul medısınalyq mekemeler bir-birinen óte alshaq ornalasqan. Máselen, qalanyń shet jaǵynda turatyn naýqastardy osy ortalyqqa jedel járdem 25-30 mınýtta jetkizedi. Sebebi turǵyndar eń kóp shoǵyrlanǵan Zarechnyı nemese Jılıanka eldi mekenderi men Aqtóbe Medısına ortalyǵynyń arasy 30 shaqyrym. «Naýqasty aýrýhanaǵa shuǵyl jetkizýge kóp ýaqyt ketetindikten, biraz adamnyń ómirin qutqara almaı jatqanymyz shyndyq», degen Berik Jaqsylyquly qalanyń ár shetinde birneshe kardıologııalyq ortalyq ashýdy usyndy. О́ńir medısınasynyń jetistigin de, kemshilik tustaryn da jaqsy biletin bilikti dárigerlerdiń keńesiniń qazirgi tusta óte qajet ekenin jurtshylyq jaqsy túsinip otyr.
Aqtóbe oblysy