Turǵyndary narazylyq bildirip ákimdiktiń aldyna jınalmaıtyn, urandatyp alańǵa barmaıtyn, sherýge shyqpaıtyn aýdan bar Túrkistan óńirinde. Ol – Saıram aýdany. Munda kez kelgen turǵynnyń kókeıde júrgen ózekti máseleni, belgili bir salanyń jumysyna baılanysty kemshilikti, turmys-tirshilikti jaqsartýǵa qatysty oı-pikirin «Parasat» pikirtalas klýbynyń otyrysynda ashyq aıtýyna múmkindik jasalǵan.
«Eger shyndyqty shyjǵyryp betke aıtatyn bolsańyz, «Parasat» pikirtalas alańy – sizdiki. Shyǵyńyz da oıyńyzdy ashyp aıtyńyz», degen bolatyn Saıram aýdanynyń ákimi Ulasbek Sádibekov pikirtalas klýbynyń músheleriniń alǵashqy otyrysynda. Kópshilikke demeý bolǵan sol ustanym ózgergen joq. Pikirtalas klýbynyń árbir otyrysynda aýdan turǵyndary úshin eń ózekti máseleler ortaǵa salynady. Talqylanady. Sheshimin tabady nemese zań sheńberinde tıisti oryndarǵa joldanady.
Jýyrda qatty jel men jaýyn-shashynnyń áserinen eldi mekenderde jaryq sónip, jurtty ábigerlendirdi. Qarańǵyda qalǵan, úıdegi turmystyq tehnıkalary toqtaǵan qarapaıym halyq, árıne, aldymen ákimdikke shaǵymdandy. Bul oraıda jergilikti bılik «Parasat» pikirtalas klýby alańy arqyly turǵyndardyń elektr energııasyn jetkizýshi mekeme basshysyna tikeleı suraq qoıyp, jaýap alýyna múmkindik jasady. «Qasymbek Datqa aýylynda jańbyr, qar jaýsa, sál jel tursa boldy, jaryq óshedi. Kerneýi durys elektr energııasyn beretin kún qashan týady?», dedi aýyl turǵyny Ý.Búrbekuly. О́z jaýabynda aýdandyq elektr júıelerin taratý mekemesiniń basshysy N.Seılbekov jalpy elektr jelileriniń 50 paıyzynyń tozyǵy jetkenin aıta kelip: «О́zimizdiń ınvestısııalyq jobamyz aıasynda múmkindiginshe jańartýdamyz. Qasymbek Datqa aýylyna mamandarymyzdy jiberip aqaýdy retteý boıynsha jumys júrgizemiz», dedi.
Klýbtyń kezekti bir otyrysynda «QazTransGaz Aımaq» AQ Saıram aýdandyq fılıalynyń basshysy D.Paıaev turǵyndardy mazalaǵan máseleler boıynsha jaýap berdi. Aýdan turǵyny N.Sadyqov jańa turǵyn úılerge gaz kirgizý qunynyń qymbattyǵyn aıtsa, A.Isakov jańadan salynǵan kásipkerlik nysandarǵa «kógildir otyn» kirgizýdiń qıyndyǵyna, qujattardy zańdastyrý uzaq merzimdi alatynyna shaǵymdandy. «Gaz baǵasynyń máselesine kelsek, baǵany tabıǵı monopolııany retteý agenttigi bekitip beredi. Túrkistan oblysy men Shymkent qalasynda baǵa birdeı. Qazirgi tańda aýdan kóleminde gaz qysymynyń tómen bolýyna baılanysty, iske qosylmaǵan kásipkerlik nysandardy gazǵa qosý múmkin bolmaı otyr. Birinshi kezekte turǵyndardy gazben qamtýǵa basymdyq berilip otyr. Biz jańadan salynǵan úılerge gaz tartý úshin tek qana tehnıkalyq shart beremiz. Júıege qosýmen basqa mekeme aınalysady», deıdi D.Paıaev.
Aqsý-Shymkent kúre jolyn kúrdeli jóndeý barysynda dúkeni buzylǵan R.Ábildaeva 4-5 aı ótkenimen, ótemaqy ala almaı júrgenine shaǵymdandy. Bul oraıda aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bóliminiń basshysy M.Nurlybaev Qarasý eldi mekenindegi 12 múlik ıesine 60,8 mln teńge qarjy qarastyrylǵanyn, qazynashylyq basqarmasy qarajatty aýdarysymen joldanatynyn jetkizdi.
Qasymbek Datqa aýylynda 5000-ǵa jýyq adam turady. Jaıylym aýyl mańyndaǵy bulaq aınalasynda ǵana bar. Ol jerdegi eki úlken mal qorasynyń ıesi jylda kóktemde halyq paıdalanatyn jaıylymǵa óz malyn jaıyp jiberedi eken. Turǵyndar mal qoranyń salynýy qanshalyqty zańdy jáne bulaqtan qansha metr araqashyqtyqta bolý kerektigin bilgisi keledi. Aýdanda 2015 jyldan beri 220 gektar jer jekemenshikke ótip, sol boıy baqylaýsyz qalǵan. Turǵyndar jer telimi kezeginde jyldar boıy turyp, ala almaı júr. Zańsyz berilgen jerlerdi qaıtarý boıynsha bólim tarapynan jumys júrgizilýde me? Aýdanda 19 myńǵa jýyq adam jer telimi kezeginde tur eken. Bul elektrondy esepke túsken adamdar tizimi ǵana. Olarǵa qashan jer beriledi? Osy syndy suraqtarǵa jaýap bergen aýdandyq jer qatynastary bóliminiń basshysy N.Abylǵazıev «Raıskıı sad» aýmaǵyndaǵy 70 gektar jer boıynsha azamattardyń turǵyn-úı salý maqsatynda memleket muqtajdyǵyna qaıtaryp alýǵa aýyl ákimine usynys berilgenin aıtty. «Aýdanda 170 gektar jerdi memleketke qaıtaryp, jerge ornalastyrý jobasyn daıyndap jatyrmyz. Birinshi kezekte Kólkent aýyldyq okrýginde turǵyn úı salýǵa jer ýchaskelerin berýdi bastaıtyn bolamyz. Ekinshi kezekte Mankent aýylynda 15 gektar jer memleket menshigine qaıtaryldy, ınfraqurylym júrgizilip, kezekte turǵan azamattarǵa beriletin bolady», dedi N.Abylǵazıev.
Pikirtalas klýbynda talqyǵa salynǵan taǵy bir ózekti másele – ertejúktilik pen sýısıd. Saıram aýdany boıynsha ótken jyly aýtodestrýktıvti minez-qulyq (sýısıd) boıynsha 14-29 jas aralyǵynda tirkelgender sany – 72. Onyń ishinde talpynǵany – 53, aıaqtalǵany – 19. Al bıyldyń 2 aı kóleminde úsh oqıǵa tirkelgen. «О́tken jyly sýısıdtiń aldyn alý maqsatynda júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde 53 jas raıynan qaıtty, ekinshi ret osyndaı oqys jaǵdaı bul jastar tarapynan oryn almady. О́tken jyly aýdan aýmaǵynda ertejúktilik boıynsha 55 fakti tirkelgen», deıdi Ulasbek Sádibekov. Jastar men jasóspirimder arasyndaǵy osyndaı keleńsiz jaǵdaılardyń aldyn alý maqsatynda aýdan ákimi pikirtalas klýbynda birqatar usynysyn jetkizdi. Mysaly, sporttyq úıirmelerdi kóbeıtip, jastardy kóbirek tartý, qyzdar men uldar arasynda túrli shyǵarmashylyq baıqaý syndy is-sharalardy turaqty túrde ótkizý, úlgili jastardy telearnalar men basylym betterinde sondaı-aq áleýmettik jelilerde turaqty jarııalap úlgi etý, mektepterde tegin mýzykalyq aspaptarǵa úıretetin úıirmeler ashý jáne basqalar. Aýyldyq okrýgterdegi aýyl bıleri, analar keńesi, ardagerler keńesi arqyly aýyl turǵyndary arasynda erte júktilik pen sýısıdtiń aldyn alý boıynsha nasıhat jumystaryn júrgizý qajettigi de aıtyldy.
Jalpy, Saıram aýdanynyń ákimdigi turǵyndardyń aryz-shaǵymyn kútip otyrmaıdy. Kerisinshe, halyq qyzmetshileri ár aýyldy aralap, turǵyndardyń hal-jaǵdaıyn ózderi bilýge tyrysady.
Túrkistan oblysy