Aýylda árıne klýbtyń bolǵany jaqsy. Rýhanııat ortalyǵy, eldi mekenderdegi birden-bir mádenıet oshaǵy sanalatyn klýbtyń qadirin, paıdasyn aǵa býyn men orta býyn jaqsy biler. Aldymen ekonomıkaǵa basym kóńil bólingen, klýbtyń tirshiligin kitaphanasy saqtap qalǵan kezeńdegi jastar she? Kórkemónerpazdar úıirmesi joq, ártisterińiz aýyldy aınalyp ótetin, kıno kórsetpeıtin klýb qyzmetiniń mán-mańyzy men qoǵam ómirindegi rólin jastar qalaı baǵalaıdy?!
Umytpasaq, osydan bes-alty jyl buryn esimi elge málim ánshi Jubanysh Jeksen Tólebı aýdanyndaǵy klýby bar barlyq aýylda tegin konsert berip, jurttyń alǵysyn alǵan-dy. Odan keıin aýylǵa kelgen ánshi kórmedik, estimedik te. Jasyratyny joq, keı aýyldarda klýbtyń esigi saılaý naýqany kezinde ǵana aıqara ashylady. Byltyrdan bergi pandemııa da mádenıet oshaǵynyń jumysyna keri áserin tıgizdi.
Túrkistan oblysyndaǵy aýyldyq klýb mekemelerinde áli de bolsa sheshimin kútken birqatar ózekti másele bar. Mysaly, oblystyq mádenıet basqarmasynyń basshysy Ázimhan Qoılybaev 16 klýb kúrdeli jóndeýdi qajet etetinin aıtady. Apatty jaǵdaıdaǵy 5 klýbtyń tıisti aktilerin daıyndap, esepten shyǵarý jumystaryn júrgizý qajet. Búgingi tańda 1000-nan asa halqy bar 150 eldi mekende klýb joq. Sondaı-aq qazirgi zaman talabyna saı aýyldyq kitaphanalardy kompıýterlik tehnıkalarmen qamtamasyz etip, ınternet jelisine qosý qajet. Búginde oblystaǵy 390 kitaphananyń 252-si kompıýterlik tehnıkamen qamtamasyz etilip, 140-y ınternet jelisine qosylǵan. Iаǵnı 138-inde kompıýter, tıisinshe ǵalamtor da joq.
Degenmen jurt rýhanı azyqtan qol úzbedi, óńirdegi mádenıet salasy jańa formatta jumys isteýde. Mysaly, oblystaǵy 251 klýbta uıymdastyrylǵan 9546 is-shara 1 475 213 myń adamdy qamtypty. Bıyl 8 klýbty kúrdeli jóndeýden ótkizý josparlanyp otyr. «Qazirgi tańda aýyldyq mádenıet úıleri men klýbtarda 889 úıirme men kórkemónerpazdar ujymy jumys isteýde. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev áleýmettik jelide elimizdegi kitaphanalardyń róli týraly qoǵam nazaryn aýdartqan pikirtalasqa qatysty aıtqan sózinde búgingi zamanda kitapsyz, sondaı-aq kitaphanasyz adamnyń oıdaǵydaı damýy múmkin emestigin atap kórsetti.
«Búkil álemdegi kitaphanalar – bilim men mádenıettiń oshaǵy, jańa oılar men tyń pikirlerdiń mekeni. Elektrondy formattyń qarqyndy damyp jatqanyna qaramastan, dástúrli kitaphananyń aǵartýshylyq róli eshqashan mánin joǵaltpaıdy. Sondyqtan biz jalpy kitaphanalardyń júıesi men jumysyn uıymdastyrýǵa jańasha kózqaraspen qaraýymyz qajet. Bul rette osy saladaǵy zamanaýı úrdisterdi eskergenimiz jón», dedi Memleket basshysy. Iá, búginde kitaphanalar jumysynda jańashyldyq mol jáne bul baǵyttaǵy izdenister jalǵasýda. Oblystaǵy 390 kitaphanada byltyr 3858 kópshilik is-shara uıymdastyrylyp, oqyrmandar sany 230 382 boldy, 121 686 dana jańa kitaptarmen tolyqtyryldy. «Eń kóp oqylatyn 100 kitap», «Altyn qorǵa úles qos», «Kitaphanaǵa syı» aksııalary uıymdastyrylyp, 18090 dana kitap kitaphanalardyń qoryna syıǵa berildi. Halyqqa qazirgi zaman talabyna saı qyzmet kórsetý maqsatynda Nur Otan partııasynyń jobasyna sáıkes birqatar aýdandar men Arys, Kentaý, Túrkistan qalalaryndaǵy ortalyqtandyrylǵan kitaphanalar júıesinen kovorkıng ortalyqtary ashyldy. Prezıdenttiń tapsyrmasyna oraı aýyl jastaryn kitap oqýǵa tartý baǵytyndaǵy jumystar qolǵa alynǵan. Sonymen qatar aýdandar men aýyldarda el Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı «Kitaphanalyq kerýen – 30 aýylǵa» is-sharasyn jáne «Uly Dala rýhanııaty» oblystyq kitap festıvalin ótkizý jaýapty qyzmetkerlerge tapsyryldy», deıdi basqarma basshysy.
Qazirgi tańda oblysta 679 mádenıet jáne óner mekemesi halyqqa qyzmet kórsetedi. Byltyr klýb mekemelerinde – 9546, kitaphanalarda – 3858, mýzeılerde – 213, tilderdi damytý men onomastıka salasy boıynsha– 4, barlyǵy – 13 645 is-shara ótkizilipti. Oblystyq kásibı 2 teatrda 8 jańa qoıylym sahnalanǵan. Teatrlarda 148 onlaın is-shara usynylyp, 77 859 qaralym jınalypty. Is-sharalardyń basym kópshiligi onlaın formatta uıymdastyrylǵan.
О́ńirde tarıh jáne mádenıet úshin aıryqsha mańyzy zor arheologııa jáne sáýlet eskertkishteriniń sany – 1700 bolsa, 702 monýmentti óner týyndylary men memorıaldyq taqtalar bar. Byltyr jergilikti mańyzy bar tarıh jáne mádenıet eskertkishteriniń memlekettik tizimi oblys ákimdiginiń qaýlysymen bekitildi. Tizimge 423 tarıhı jáne mádenı eskertkish engizilgen. Túrkistan qalasynda ál-Farabı, Abaı, Shámshi Qaldaıaqovtyń, Tólebı aýdanynda Abaıdyń, Bekasyl áýlıeniń, Kentaý qalasynda Abaıdyń, Qazyǵurt aýdanynda «Anaǵa taǵzym» eskertkishteri boı kóterdi. Oblystaǵy 24 mýzeıde 2370 ekskýrsııa, 375 kórme, 213 kópshilik is-shara uıymdastyrylǵan. El Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı aýdandar men qalalarda «Táýelsizdik tolǵaýy», «Túrkistan tarıhy» kóshpeli kórmeler uıymdastyrylmaq. Degenmen basqarma basshysynyń aıtýynsha, tarıhı-mádenı mura obektilerin saqtaý, zertteý jáne nasıhattaýda atqarylyp jatqan jumystardyń deńgeıi tómen. О́tken jyly tarıhı-mádenı mura obektilerin qorǵaýda Qazyǵurt, Ordabasy aýdandarynda zań buzýshylyqtar anyqtalypty. Al Kentaý qalasynda Abaıdyń eskertkishin ornatýda zań talaptary buzylǵan.
– Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda mádenı qazynalarymyzdy álem jurtshylyǵyna tanystyrýdyń múldem jańa tásilderin oılastyrý kerektigin, mádenı ónimderimiz tek kitap túrinde emes, ártúrli mýltımedıalyq tásildermen de shyqqany abzal ekenin aıtty. Osy oraıda, aldymen «Ońtústikfılm» mekemesinde derekti fılm men beınerolıkter túsiretin kameralar, montajdaý jumystaryna qajetti tehnıkalyq qural-jabdyqtardyń eskirgenin aıta keteıin. Aldaǵy ýaqytta sapasy joǵary túsirilimder jasaýǵa qajet zamanaýı kameralar men qural-jabdyqtar alý úshin tıisti qujattardy 2022 jyldyń bıýdjetine usyný kózdelýde. Degenmen «Ońtústikfılm» mekemesi 187 derekti fılm men beınematerıal daıyndady, 129 kınokórsetilim uıymdastyryp, 25 826 qaralym jınady. «Túrkistan qupııalary» derekti fılmin kórermenge usyndy. Ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵyna oraı, «Ál-Farabı kim?» tanymdyq beınerolıgi men «Ál-Farabıdiń án álemi» derekti fılmi, Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyna «Uly Kósh» ánine beınerolık, Sh.Qaldaıaqovtyń 90 jyldyǵyna arnalǵan «Ánmen órnektelgen ómir», «Shámshimen syrlasý» beınefılmderi daıyndalyp, A.Qunanbaevtyń 175 jyldyǵyna «Men jazbaımyn óleńdi ermek úshin» óleńine jáne Abaı shyǵarmalaryna chellendj jasaldy. Sondaı-aq Túrkistan oblysynyń qurylǵanyna 2 jyl tolýyna oraı «Túrlengen Túrkistan» beınefılmi, «Adamdyqty izdegen adamsymaqtar» jáne «Túrkistan eki dúnıe esigi ǵoı...» qysqametrajdy fılmderi daıyndaldy. Oblysymyzdaǵy ulttyq murany damytýshylar týraly «Týǵan jer», «Kıeli meniń mekenim», «Ulttyq mura jarshysy» jobalarynyń aıasynda qysqametrajdy tanymdyq fılmder túsirilip, otandyq BAQ-tarda kórsetildi. О́ńirdiń kıeli jerlerin nasıhattaıtyn oblystyq «Turan dalasy» beınerolıkter baıqaýy uıymdastyryldy. Sonymen qatar Qoja Ahmet Iаsaýı hıkmetteri men eńbekterin nasıhattaý maqsatynda jergilikti ǵalymdardy tarta otyryp, «Hıkmet dástúri» atty úsh tilde, ıaǵnı qazaq, túrik, aǵylshyn tilderinde sıkldik tanymdyq fılmder jaryqqa shyqty, – deıdi basqarma basshysy Ázimhan Qoılybaev.
Bıyl aýyl ónerpazdaryna qoldaý kórsetý maqsatynda, el Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı aı saıyn aýdan, qalalarda túrli janrdaǵy 16 oblystyq óner baıqaýy men festıvalin ótkizý josparlanyp otyr. Iаǵnı mádenıet salasy, onyń ishinde aýyl klýbtarynyń jumysy jandana túspek.