О́NDIRISTIŃ DAMÝY

TABIǴATTYŃ TYNYSYN TARYLTPAÝY TIIS Oblysta Erlan Nyǵmatýlın bastaǵan Parlament Májilisiniń Ekologııa jáne tabıǵat paıdalaný jónindegi komıtetiniń músheleri V. Kotovıch, M. Iteǵulov, V. Nehoroshev, V. Dos­ka­lov, I.Chırkalınder jáne basqa da depýtat­tar bolyp, Aqsý jáne oblys ortalyǵyndaǵy birqatar kásiporyndardy aralady. О́ndiristi óńir úshin kún tártibinen túspeıtin ekologııa, tabıǵatty qorǵaý jóninde kóshpeli otyrys ta ótkizdi. Bul depýtattar toby osydan eki jyldaı ýaqyt buryn da bizdiń óńirge kelip, óndiris oryndarynyń ekologııany qalaı saqtap, qorǵap jatqandaryn kórip ketken bolatyn. Osy jaqqa ekinshi ret bet burǵandarynan osy eki jylda qandaı ózgerister bolǵanyn anyqtaýdy maqsat etip qoıǵandaryn bildik. Jalpy, ENRC tabıǵı resýrstar korporasııasy quramyna enetin óndiris oryndaryn aralaǵan depýtattar kórgen-túıgenderine oraı sóz qozǵap, kóshpeli otyrys barysynda qorytyndy jasady. Keńeste korporasııanyń bas atqarýshy dırektory Felıs Výlıs korporasııanyń quramyna enetin jergilikti “Qazhrom”, “Qazaqstan Alıýmınııi”, “Qazaqstan elektro­lız zaýyty”, “Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııasy” sııaqty zaýyttardyń atqaryp jatqan isteri jaıly málimetter berip ótti. Alyptar tizbegin quraıtyn korporasııada bul kúnderi 65 myńdaı adam eńbek etedi. О́ndiris oryndarynda qorshaǵan ortany qorǵaý jóninde kádimgideı ekologııalyq saıasat júrgizilýde deýge bolady. Zaýyttardyń aınalasyn kógal­dandyrý, kóriktendirý jumystary júrýde. My­saly, jańadan salynǵan elektrolız zaýytynyń aınalasyna 3,4 gektar jerge aǵashtar otyrǵy­zyldy. Bara-bara zaýyt aýmaǵynyń 40 paıyzǵa jýyǵy túgeldeı kógaldandyrylyp, jasyl jelekke, gúlzarlarǵa aınalady. Erlan Nyǵmatýlın bastaǵan Májilis depýtattary eki kún boıy óndiris oryndary­nyń tabıǵatqa tıgizetin zııandy jaǵdaılary týraly jan-jaqty málimetter aldy, ózderi kózben kórgen osy zalaldy qalaı joıý kerektigi jaıly sóz qozǵady. Az da bolsa, jaqsy ister jasalyp jatqanyna nazar aýdardy. Depýtat­tardyń pikirinshe, jalpy álemdik deńgeıde qoldaýǵa ıe bolǵan zamanaýı tehnologııalardy paıdalaný arqyly ǵana tabıǵat tazalyǵyn saqtap qala alamyz. О́ńirde óndiris oryndary kóp shoǵyrlanǵandyqtan, olardan shyǵatyn zııandy qaldyqtar az emes. Bul — adamdar densaýlyǵyna óte zııan. Qorshaǵan ortany lastaıdy. Túrli aýrýlar kóbeıedi. Aqsý qalasyndaǵy “ Eýrazııalyq energetı­ka­lyq korporasııa” AQ-ta bolǵan ekologııa jáne tabıǵat paıdalaný jónindegi komıtet músheleri búgingi kúni atqarylyp jatqan jumystarmen tanysty. Stansa byltyr 13478 GVt/saǵat elektr qýatyn óndirdi. Bul kúnderi korporasııa 2016 jylǵa deıin barlyq energobloktardy iske qosyp, óndiris ornynyń qýattylyǵyn arttyrý jolynda jumys jasaýda. Qazir №2 energoblok qalpyna keltirilýde. Bul óndiris qýattylyǵyn arttyrý ǵana emes, sonymen qatar, ekologııalyq apattardyń bolmaýyna da oń áser etedi. Korporasııa zııandy qaldyqtardan arylý úshin birneshe elektr súzgishter ornatqan. Endi bir-eki jylda barlyǵy 18 elektrsúzgishter ornatylyp, Aqsý qalasynyń ústindegi tútinder az da bolsa seıiler túri bar. Árbir súzgi bir jylda 7 myń tonnadaı óndiris qaldyqtaryn ustap qalatyn kórinedi. Al, depýtattar bolsa, bir elektr súzgishti ornatýdyń quny 4 mıllıon AQSh dollary shamasynda turatynyn bildi. Tipti, óndiris ornynyń óziniń balyq sharýashy­lyǵy da bar. Munda taban balyqtar ósiriledi. Zaýyt ishindegi ósimdik álemi de kóz tartarlyq­taı. Bul maqsatqa jylyna 5 mıllıon teńge bólinedi. Korporasııa qorshaǵan ortany qorǵaý sharalaryna byltyr 18,6 mıllıon AQSh dol­laryn jumsaǵan. Zaýyttyń 70-ke jýyq ju­mysshysy jańa úı alypty. Aqsýdaǵy ferro­qorytpa zaýyty da tabıǵatty qorǵaý jumys­taryn júrgizýde. Komıtet músheleri bıyl ekinshi kezegi iske qosylǵaly turǵan “Qazaqstan elektrolız zaýyty” AQ-ta bolyp, jumys­shy­lar qaralatyn medısınalyq ortalyqty aralap kórdi. Zaýytta syrtqa shyǵa­rylatyn gaz qal­dyqtary arnaıy qondyrǵy arqyly súzgishterde tutylyp qalady eken. Taǵy bir atap óterligi, “ENRC PLC” kompa­nııa­sy bas atqarýshy dırektory Felıks Výlıstiń aıtýynsha, osy zaýyt shyǵaratyn A-8, A-85 markaly alıýmınıı ónimderi byltyr Londondaǵy metall bırjasynda tirkeldi. Iаǵnı, sapalyq kórsetkishteri barlyq jaǵynan álemdik talaptarǵa saı degen sóz. Elektrolız jáne alıýmınıı zaýyttarynyń prezıdenti A. Ibragımov qorshaǵan ortany qorǵaý baǵdarla­ma­syna jylyna 700 mıllıon teńge jumsala­tynyn aıtyp ótti. Byltyr kóp páterli jańa úı berildi. Bıyl da sondaı bir úı qurylysy aıaqtalyp qaldy. Oblys ortalyǵyn­daǵy 250 balaǵa arnalǵan balabaqsha 1 maýsym – Bala­lardy qorǵaý kúni paıdalanýǵa berilmek­shi. Bul kompanııanyń alǵa qoıǵan maqsat­tarynyń biri, ıaǵnı páteri bar, balasyna mektebi, bala­baq­shasy bar jumysshy alańsyz eńbek ete alady. Jastar turaqty jumys tabady, ornyǵyp qalady. Bul máselelerdiń túıindi túbiriniń sheshilýi oblys turǵyndarynyń densaýlyǵyn saqtaýǵa kepil bolmaq. Ekinshi másele, óndiris oryndarynyń tabıǵatqa tıgizip otyrǵan zalaldaryna oraı tóleıtin ótemaqy tólemderi, ıaǵnı tabıǵatty lastaýshylar jaı yrymyn jasaı salmaı, sáıkesinshe tıisti qarjylaryn tólep otyrýlary tıis. Bıýdjetke budan túsken qarajat, otyrys barysynda oblys ákimi Baqytjan Saǵyntaev aıtqandaı, áleýmettik salalarǵa jumsalady. Depýtat V.Nehoroshevtiń aıtýynsha, jergilikti kásip­oryndardyń óndiristik mádenıeti joǵary ekeni baıqalady. Elektrolız zaýytynyń tazalyǵy men ekologııalyq saqtyq sharalaryna kóńil tolady. Ekologııalyq qor qurýdyń esh qajettigi joq. Bul úshin ekologııalyq aýdıt, mindetti ekologııalyq saqtandyrý jónindegi ekologııalyq zańdar júıesi bar. Solardy oryndaý kerek. Búkil álemde ekologııalyq talaptar osylaı oryndalady. Ekologııa jáne tabıǵat paıdalaný jónindegi komıtet tóraǵasy Erlan Nyǵmatýlın oblysta ekologııany, tabıǵatty qorǵaýda, jalpy óndiris oryndary­nyń osy salada oblys ákimdigimen birlesip atqaryp jatqan jumystarynda jaqsy ózgerister bar ekenin atap ótti. Jıyn sońynda ENRC korporasııasy men oblys ákimdigi ózara áriptestik yntymaqtastyq qarym-qatynas ornatý baǵytyndaǵy memorandýmǵa qol qoıdy. Endi oblys korporasııa bólgen 2 mlrd. teńegege jýyq qarjyny túrli qaıyrymdylyq sharala­ryna jáne jańa turǵyn úıler, áleýmettik salalardy ońaltýǵa jumsaıtyn bolady. Farıda BYQAI. PAVLODAR.