Keıingi on shaqty kúnde Soltústik Irlandııanyń birqatar óńirinde jappaı narazylyq aksııalary ótip, júzge jýyq polısııa qyzmetkeri jaraqattandy. Ázirge sherýge shyqqan jastar ǵana. Úlkender tarapy olardy sabyrǵa shaqyryp álek.
Narazylar kóshedegi kólikterdi órtep, quqyq qorǵaý qyzmetkerlerine tas, aǵash, janǵysh suıyqtyq quıylǵan bótelkeler laqtyrǵan. О́tken beısenbide mıtıng jańasha sıpat aldy. Buǵan deıin narazy «loıalıst» jastar óz aımaǵynda ǵana sherýletse, endigi jerde «respýblıkashylar» mekendeıtin aýmaqqa shabýyldamaq bolǵan. Basty qaqtyǵys Belfasttaǵy «Beıbitshilik qabyrǵasy» mańynda órbidi.
Aıta ketken jón, loıalıster Ulybrıtanııamen odaqta qalýdy qoldaıdy. Al respýblıkashylar Irlandııa respýblıkasyna qosylýdy kózdeıdi. Eki tarap jastarynyń qaqtyǵyspaýy úshin jergilikti saıasatkerler «Beıbitshilik qabyrǵasyna» jınalyp, ortaǵa sap túzep turdy. Sóıtip shıelenistiń odan ári ýshyǵýyn toqtatty. Áıtse de, narazy jastar, negizinen, óz aımaǵynda oıran salýdy jalǵastyra berdi.
Onyń ústine, Soltústik Irlandııada beıbitshilik ornaǵany keshe ǵana. Esterińizde bolsa, XX ǵasyrdyń ekinshi jartysynda Irlandııa aralynda qaqtyǵys órti órshigeni belgili. Tarazynyń bir basynda Irland respýblıkalyq armııasy (IRA) Irlandııanyń birigýi jáne brıtanııalyq basqarýdy toqtatý úshin kúresse, kelesi jaǵynda Ulybrıtanııa qarýly kúshteri men loıalıster turdy. Adam urlaý, partızandyq soǵys, kek qaıtarý kúndelikti jaǵdaıǵa aınalyp ketken-di. IRA sarbazdary jer-jerde jarylys jasap, halyqty úreıde ustady. Tipti olardyń daqpyrty el astanasy Londonǵa da jetip jatty. Tumandy Albıonnyń elordasynda talaı márte terrorıstik aktiler jasaldy.
Shıelenisti retteý úshin 1998 jyly Belfast kelisimine qol qoıyldy. Soǵan sáıkes eki tarap ta qarýly qaqtyǵystardy toqtatyp, 30 jylǵa sozylǵan teketireske núkte qoıdy. Alaıda katolıkter men protestanttar arasyndaǵy alshaqtyq áli kúnge deıin jalǵasyp keledi. Soltústik Irlandııa astanasy Belfast qalasynda áli kúnge deıin eki aǵymnyń ókilderi bólek-bólek qonys tepken. Qarapaıym halyq arasynda dinaralyq baılanys joq. Tipti shahardaǵy orta mektepterdiń 90 paıyzǵa jýyǵy bir aǵym ókilderine ǵana arnalǵan. Onyń ústine, keıingi jyldary elde katolıkterdiń sany artyp keledi.
Jergilikti basylymdardyń habarlaýynsha, narazylyq aksııalarynyń bastalýyna Soltústik Irlandııa prokýratýrasynyń «Shınn Feın» respýblıkalyq partııasyna qatysty shyǵarǵan sheshimi áser etken. Byltyr IRA-nyń beldi ókilderiniń biri Bobbı Storı qaıtys bolǵan-dy. Ony jerleý rásimine «Shınn Feınniń» birneshe múshesi barǵan. Onyń ústine rásimge jınalǵandardyń sany eki myńnan asyp ketken. Biraq sol kezde elde koronavırýs pandemııasyna baılanysty lokdaýn engizilgen-tuǵyn. Sondyqtan mundaı jıyndardy ótkizýge tyıym salynǵan edi. Jerleý rásimine qatysqandardyń arasynda «Shınn Feın» tóraǵasynyń orynbasary ári Soltústik Irlandııanyń vıse-premeri Mıshel O’Nıl bolǵan.
Prokýratýra osy oqıǵany zerdeleı kele, respýblıkalyq partııa ókilderin lokdaýn erejelerine qarsy áreket jasap, zań buzǵany úshin jazalamaýdy uıǵarǵan. Mundaı sheshim loıalısterge unaǵan joq. Sondyqtan da alǵashqy narazylyq ta solar turatyn aımaqta bastaldy.
Sonymen qatar Breksıt te janǵaly turǵan otqa maı tamyzdy. Máselen, Ulybrıtanııa Eýropalyq odaqtan shyqqannan keıin Soltústik Irlandııaǵa keletin aǵylshyn taýarlaryna kedendik baqylaý engizildi. Bul jergilikti loıalısterge unaǵan joq. Olar Belfast pen Larn qalalaryndaǵy kedendik tekserý ortalyqtarynyń qabyrǵasyna «eskertý» qaldyrǵan. Sondyqtan Breksıtten keıin taýarlardy tekserý mindetti bolǵanyna qaramastan, ázirge jergilikti bılik oǵan asyǵar emes.
Jalpy, bul shekara máselesi Soltústik Irlandııa úshin óte ózekti. Bertinge deıin Soltústik Irlandııa men Irlandııa arasyndaǵy shekarany qyzýqandy ırlandtar emin-erkin kesip ótip júrdi. Sonyń nátıjesinde saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynas jeńildep, áleýmettik jáne mádenı máselelerde halyqtyń jaqyndaýyna ońtaıly múmkindik týdy. Máselen, kúnine 30 myńnan astam adam shekarany arly-berli kesip ótedi eken. Endi, munyń bárine kedergi kelýi ábden múmkin.