Benzın baǵasy ketti sharyqtap...

Mınıstrliktiń ýáji

Májilis depýtaty Albert Raý janar-jaǵarmaı naryǵynda baǵa kelisimi jáne karteldik ke­li­simder boıynsha tergeý júr­gizilýi kerek dep sanaıdy.

– Jyl basynan beri AI-92 markasy Almatyda – 160, Nur-Sul­tanda – 170, Aqtaýda – 172, Aty­raýda 200 teńgege jet­ti. Bu­ryn vedomstvo baǵa qym­­bat­taýyn ımportqa táýel­di­lik­pen, munaı óńdeý zaýytyn­da­ǵy (MО́Z) jóndeý jumys­ta­ry­­men túsindiretin. Bul joly Aty­raý MО́Z-indegi tehnolo­gııa­lyq qon­dyrǵylardyń apatty jaǵ­daı­­da toqtaýymen baılanys­ty­­ra­dy. «Obektıvti sebep­ti» ár­qa­shan tabýǵa bolady. Bi­raq budan qara­paıym kólik júr­gizý­shi­leri zar­dap shekpeýi kerek. Ben­zın baǵa­sy­nyń ósýi taýar, tarıf jáne qyzmetter baǵasynyń ósýi­ne de áser etip, aqyrynda bul qa­ra­paıym tutynýshynyń qalta­sy­na salmaq túsiredi, – deıdi depýtat.

Energetıka mınıstrligi mu­naı ónimderiniń baǵasy naryq­taǵy usynys pen suranysqa baı­lanys­ty retteletinin aıtady. Úki­met nelikten benzın baǵasyn qol­dan arzandatýǵa qaýqarsyz? Mun­daı ádis nelikten tıimsiz? Vedomstvo bylaı jaýap beredi: «Eger baǵa tómen bolsa, otandyq ónim kórshi naryqtarǵa ketip, óz naryǵymyzda tapshylyq týyn­daıdy. Al eger baǵa joǵary bol­sa, profısıt týyndap, qoıma­larǵa benzın tolyp, bul munaı óń­deý zaýyttaryndaǵy qaıta óń­deý kóleminiń azaıýyna alyp ke­ledi. Janar-jaǵarmaıǵa tómen ba­ǵa­lar dálizi jer qoınaýyn paı­da­lanýshylardyń qaıta óń­del­gen shıkizatqa tómen baǵa usynýy arqyly sýbsıdııalanyp kel­di. Qazir Atyraý munaı óńdeý zaýytyna jetkiziletin mu­naı ba­ǵasy tonnasyna 20-45 myń teń­ge ara­lyǵynda qubylyp tur. Qaı­ta eseptegende barreline 6,5-15,2 dollardy quraıdy. Bul rette munaı baǵasy barreline 60 dollardan asyp ketti» delinedi mınıstrlik habarlamasynda.

Vedomstvonyń habarlaýyn­sha, eger baǵa qoldan tómen­de­til­se, onda munyń ıgiligin qa­zaq­stan­dyqtar ǵana emes, shekaralas oblystardaǵy kórshi elder azamattary da kórip ketedi. Ekinshiden, munaı ónimderi «kóleńkeli» jolmen eksporttala bastaıdy. Úshinshiden, mu­naı-gaz salasynyń turaqty damýy­na úlken qaýip tónedi. Al­bert Raý bolsa, mınıstrlik ja­nar-jaǵarmaı naryǵyndaǵy jaǵ­daıdy turaqtandyrý úshin shu­ǵyl sharalar qabyldap, benzın baǵasyn retteýdiń tıimdi tetik­terin ázirleýi jáne engizýi kerek dep esepteıdi.

Baǵa nege basyndy?

Halyqaralyq reıtıngtik GlobalPetrolPrices.com saıtynda 12 sáýirdegi jaǵdaı boıyn­sha Qazaqstandaǵy benzın baǵasy 171,6 teńge, dızel baǵasy 183,4 teńge dep kórsetilgen. Ekonomıst Maqsat Halyqtyń aıtýynsha, benzın baǵasy qaıta kesh ósip otyr. Ol 2020 jyly-aq kóterilýi kerek edi dedi:

– Elimizde benzın bir jyl boıy ózin­dik qunynan tómen satylyp kelgen. Mysaly, bizdiń mu­naı óńdeý zaýyttaryna munaı baǵa­sy barreline shamamen 30 dol­lardan, ıaǵnı álemdik baǵadan eki ese tómen jetkiziledi. Eger shıki munaı bar­relin lıtrge aýys­tyrsaq, qazaq­standyq mu­naı­dyń bir lıtri álemdik naryq­ta shamamen 170 teńge turady, al benzın qazir lıtrine osy baǵa­ǵa jaqyndap qaldy. Iаǵnı da­ıyn ónim men shıkizattyń baǵa­sy shamalas. Munaı, kez kelgen ta­ýar sııaqty ózindik qunǵa ıe já­ne ol jyl saıyn valıýta baǵamy­na, ınf­lıasııaǵa, sonyń ishinde jal­aqy­nyń ósýine baılanysty ósip otyrýy qajet.

2019 jyl­dyń sońynda benzındi kóterme jáne bólshek saýdada satýǵa aksız salyǵy kóterilip, 2020 jyldyń 1 qań­tarynan bas­tap, joǵary aksızder qol­da­nys­qa endi. Benzın quny segiz teńgeni quraıtyn aksız 18 teńgege deıin ósýi tıis edi. Biraq jańa jyldan bastap janar-jaǵarmaı quıý beketterinde baǵa kórsetkishi 10 teń­gege ósken joq. Muny «eski» qorlar­dyń jappaı satylýymen nemese naryq qa­tysýshylary mar­jasynyń tómen­deýimen tú­sin­dirýge bolady, deıdi sarapshy.

– Negizgi faktor – naryq pen naryqtyq qatynastar. Sońǵy 9 jylda úkimet pen janarmaı naryǵynyń oıynshylary munaı ónimderi saýdasyn bır­jaǵa shyǵarýǵa daıyndyq júr­gizip keldi. Bıyl 31 naýryzda Qazaqstan tarıhynda alǵash ret AI-92 jáne AI-95 benzınderi bırjalyq alańda satyldy. Sáýir aıynda Atyraý munaı óńdeý zaýyty, Pavlodar munaı-hımııa zaýyty, «PetroQazaqstan Oıl Prodakts» óndirgen AI-92 jáne AI-95 benzınderin satý úshin 6 saýda ses­sııasy ótkizildi. Qazaqstannyń munaı óń­deý zaýyttaryna iri kólemde munaı jet­kizý­shiler satýshy retinde qatysty. Búgin­ge deıin kóterme baǵanyń ósýin tejep kelgen osy kásiporyndar bolatyn. Bır­ja­daǵy saýda qandaı ózgeris ákeldi? 6 saýda sessııasynda AI-92 benzın­niń kóterme baǵasy 30 paıyzǵa ósti. Eshqan­daı alypsatarlyq áreket bolǵan joq. Na­ryq­tyń barlyq oıynshylaryna múmkin­dik teńdeı usynyldy. Satýshy satyp alýshyny kórmeıdi, satyp alýshy kimnen satyp alatynyn bilmeıdi, – deıdi M.Halyq.

Aldaǵy boljam qandaı?

Telegramdaǵy FINANCE.kz ka­na­ly­nyń bas redaktory And­reı Chebotarıov ázirge bizdiń benzın baǵasynyń Reseıdegi baǵa­men teńese qoıýy ekitalaı dep tujy­rymdaıdy. Degenmen jazǵa deıin lıtri 200 teńgege jetýi ábden múmkin.

– Bizdiń EAEO aıasynda ener­getıkalyq resýrstardyń ortaq naryǵyna birigip jatqanymyzdy umytpaý kerek. Jospar boıyn­sha naryq óz jumysyn 2025 jyl­­dyń 1 qańtarynda bastaıdy. Bırja da sol kelisim aıasyn­da iske qosylyp otyr. Or­taq naryqty qurý jobasy bırja­lyq saýdany damytý jáne na­ryq­tyń barlyq qatysýshysy úshin saýda-sattyqqa teń qoljetim­dilikti qamtamasyz etý ıdeıa­sy­na negizdelgen. Bul olar úshin bá­s­e­kelestik ortany qalyp­tas­ty­rady, baǵalardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi, – deıdi.

Onyń aıtýynsha, uzaq ýaqyt boıy Qazaq­standaǵy benzın baǵasy qoldan teje­lip keldi. Sonyń ózinde ishki naryq­taǵy suranysty tolyǵymen jaýyp qana qoımaı, janarmaı eksportyn ulǵaıtýǵa da múmkindik berdi. Tipti byltyr aksız­diń ósýi de baǵany ósirgen joq. Al endi ja­nar-jaǵarmaı bırjasynda ashyq saý­da bastalyp edi, tejelip turǵan faktor­lardyń «tynysy ashylyp», baǵa erkin óse bastady. Muny tabıǵı zańdylyq ári paıda dep qaraý kerek, deıdi sarapshy. Iаǵnı baǵa ósýiniń ar­qasynda sala mo­der­­nızasııa shy­ǵyn­daryn jaýyp, eks­port­tyq po­ten­sıaldy arttyrýǵa kúsh salyp, otandyq munaı eksportyn árta­rap­tandyrýǵa múmkindik alady.

– Baǵa turǵysynan báseke­lestik ar­qa­synda biz Reseıge kim, qansha tonna ben­zın alyp bara jatyr dep shekarada kúze­tip turmaı, ony órkenıetti jáne ashyq túrde saýdalap, sonyń arqasynda ón­di­riste jumys ornyn quryp, jo­ǵary jalaqymen qamtamasyz etý­ge múmkindik alýy­myz kerek, – deıdi A.Chebotarıov.

«Baıdıldınov. Neft» av­tor­lyq baǵ­dar­lamasynyń júr­gizýshisi Oljas Baı­dil­dınov «munaı óndiretin elde benzın ar­zan bolý kerek degen – qate túsinik» deıdi.

– Taýar ózindik qunynan arzanǵa satylmaıdy. Bul týraly aıtqanda adam­dar Parsy shyǵanaǵyn, Arab elderin my­sal­ǵa keltirýge qumar. Máselen, BAÁ-de AI-95 baǵasy – 255 teńge. Reseıde 250-270 teńge shamasynda. Qazaqstan munaıy óz sa­pasyna baılanysty barreline 60 dollardan satylady. Bir barrelde 159-160 lıtr munaı bar. Iаǵnı 1 lıtr shıki munaı – 170 teńge. Qazir otandyq beket­terde AI-92 baǵasy shamamen osy baǵaǵa jetti. Odan bólek mu­naı­dy zaýytqa jet­kizip, qaıta óńdep, odan taǵy 2-3 myń shaqy­rym jol júrip janarmaı beketine aparý, eńbekaqy, salyq, aksız tóleý kerek. Qaımaq pen maı baǵasy sútten qymbat­tap ketse eshkim tańǵalmaıdy. Al ón­dirý­shiler janar-jaǵarmaı otynyn qymbattatsa, narazy bolady. Olar únemi mınýsqa jumys isteı almaıdy ǵoı, – deıdi sarapshy.

Munaı-gaz salasynyń sarapshysy Janat Musabaevtyń aıtýynsha, bırja baǵa ósimine tikeleı áser etti dep sa­naý­ǵa bolmaıdy. О́ıtkeni bırjada búkil benzınniń 10 paıyzy ǵana satyldy. Qal­ǵan 90 paıyzy áli dástúrli jetkizý jáne kelisimshart jolymen saý­dalanýda.

Sarapshylardyń aıtqanynan uq­qany­myz, óndirýshiler onsyz da jyldan astam ýaqyt ónim­di naryqtaǵy quny­nan tómen baǵa­ǵa jetkizdi. Shyǵyndy eks­port­tyq túsim esebinen japty. Endi olaı jalǵastyra berý múm­kin emes. О́ıtkeni álemdik mu­naı baǵasynyń arzandaýy eks­port­tyq túsimniń tómendeýi­ne áser etti. Byltyr qańtarda munaı­­dy qaıta óńdeý aksızi lıtri­ne 5-7 teńge­ge kóterildi. Al bıyl «Qazaqstan temir joly» temir jol tasymaly baǵasyn 13 pa­ıyzǵa ósirgen. Osyndaı qysym­dardyń ózine tótep berip, kesh qymbattap jatqan benzın úshin de táýba aıtý kerek degenge saıady sarapshylar pikiri.

Vedomstvo dereginshe, elde AI-92 benzıniniń qory jetki­likti. Jyl basynan beri qor 60 myń­nan 270 myń tonnaǵa deıin kóbeıgen. 15 sáýirdegi derek boıynsha Royal Petrol janarmaı beketteri jelisiniń resmı saıtynda AI-92 baǵasy – 168, AI-95 – 188, AI-98 – 212 teńge dep kórsetilgen. Al Sinooil kompanııasynyń bizge usynǵan málimeti boıynsha 15 sáýirde Nur-Sultan qalasynda AI-92 – 166, AI-95 – 188 teńgeden, Almatyda AI-92 – 164, AI-95 – 186 teńgeden satylǵan.