Adam máńgi jasamaıdy. Máńgi jasaıtyn – onyń artynda qaldyrǵan ónegeli isi men óshpesteı izi bolsa kerek. Osyndaı ólshemge sáıkes keletin halqymyzdyń adal uldarynyń biri, belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri, kózi tirisinde az sóılep, kóp is tyndyryp ketken nar tulǵa Mustahım Yqsanov desek qatelese qoımaspyz. Onyń arǵy tegi qazaq jyraýlyq poezııasynyń izashary Shalkıiz Tilenshiulynan tamyr tartsa, berisi qazaq óleńin jańasha túr, ózgeshe órnekpen baıyta bilgen Alashtyń oıshyl aqyny Ǵumar Qarashpen túıisedi.
M.Yqsanov qyrqynshy jyldardyń alǵashqy kezeńinde Almaty temir jol tehnıkýmyn, keıin Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýyn bitirip, jas maman retinde Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy adam izi az túsken Betpaqdalany ıgerýge qatysyp, osy jerde qyzmet babynda ilgerilep, asa jaýapty synnan ótip, shyńdalyp shyǵady. Mustahımnyń adamdarmen ortaq til tabysa biletin bitim-bolmysy, qaısarlyq pen tabandylyq sekildi o bastan boıyna bitken qasıetteri dál osy jyldary tolysa bastaǵan eken. Tirshilik nári – sý. Sýsyz ómir joq. Gıdroınjener mamandyǵyn alǵan M.Yqsanovtyń Betpaqdalany sýlandyrý isine qosqan úlken úlesi áli kúnge deıin umytyla qoıǵan joq.
Mustahım Bilálulyna tán basty qasıetter – ádildik pen shynshyldyq, ózine júktelgen iske degen úlken jaýapkershilik jáne qolǵa alǵan isin aıaǵyna deıin jetkizbeı tynbaıtyn maqsatkerlik der edik. Qyzylorda, Jambyl, Oral oblystyq partııa komıtetteriniń birinshi hatshysy, Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi Tóraǵasynyń orynbasary jáne Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń О́nerkásip máseleleri jónindegi hatshysy sekildi joǵary laýazymdy qyzmetterdi atqarǵan kezinde de osy daǵdysynan aınymady. 1975 jyly Oral obkomynyń birinshi hatshysy bolyp taǵaıyndalǵan kezde ol basqarý tájirıbesi jan-jaqty jetilgen, ábden ysylǵan, strategııalyq jobalardy tereń túsine biletin, esimi respýblıka jurtshylyǵyna keńinen tanylǵan basshy azamat edi. О́zi týyp-ósken óńirin on bir jylǵa jýyq basqarǵan kezinde aýyz toltyryp aıtarlyqtaı is atqaryp ketkenine el-jurt kýá.
Atalǵan ýaqyt aralyǵynda M.Yqsanov sózden góri naqty iske jáne onyń tııanaqty oryndalýyna basymdyq bere bildi. Sonyń ishinde buǵan deıin «úlken derevnıa» deńgeıinde qalyp qoıǵan Oral qalasynda kúrdeli qurylys keńinen qanat jaıdy. Ári barlyq aýdan ortalyǵynda Mádenıet úıleri boı kóterdi. Buǵan qosa, óńirde respýblıkalyq mańyzy bar qurylystar men gıdroınjenerlik nysandar iske qosyldy. Sonyń nátıjesinde, tarlan aqyn Hamıt Erǵalıevtiń sózimen aıtqanda, «Máńgi uıqyda jatqan kóne Teke qalasy (jergilikti qazaqtar Oral qalasyn buryn osylaı ataǵan) uıqysynan oıanyp», respýblıkadaǵy sáýletti qalalardyń birine aınaldy.
Musekeńdi aldy aýyr, túsi sýyq, eshkimdi betine qaratpaıtyn qatal basshy boldy dep esepteıtinder de tabylady. Menińshe, bul – ol kisini jete bilmeıtinderdiń sózi. Dálirek aıtqanda, M.Yqsanov oılaý júıesi tereń, kadrlarǵa tıisti talap qoıa biletin isker de talǵam tarazysy bıik basshy boldy desek, shyndyqqa bir taban jaqyndaı túsemiz. Qaı kezde de tártip pen jınaqylyqty qoldap, sylbyrlyqty unatpaıtyn birinshi hatshy óz tóńiregine de qolynan is keletin, qarym-qabileti mol basshy kadrlardy toptastyrdy. Sóıtip ortaq iske degen ómirsheń kózqaras qalyptastyrylyp, Oral óńiri damýdyń dańǵyl jolyna túsip júre berdi.
Sol bir tusta M.Yqsanov tutastaı óńir jurtshylyǵynyń bas tárbıeshisi, tálimgeri jáne baǵyt-baǵdar berýshisi rólin atqarǵandaı kórinedi. Batysqazaqstandyqtar onyń júris-turysy men tujyrymdy sózin, taý qoparǵandaı ónimdi isin ózgelerge úlgi tuta bilgeni haq. Tanymal tulǵanyń mektebinen ótken búgingi aǵa urpaq ókilderi onyń senimin aqtaýǵa umtylyp, alǵyrlyq pen alymdylyq tanytty.
Musekeńniń taǵy bir erekshe qasıeti – adamdardy tez tanı biletin. Eger belgili bir kadr ózine júktelgen mindetti atqara almasa nemese alyp júre almasa, oǵan qolynan keletin ózge jeńildeý qyzmet usynatyn. Osy on bir jylda M.Yqsanov meni orynsyz qýǵyndady dep eshkim de aıta almas edi.
Oblys basshysy óńirdegi belgili bir nysandar men aýdandarǵa baratyn bolsa, muny eshkimge aldyn ala habarlap aıtpaıtyn. Eshkimdi kúttirmeıtin. Kúndiz-tún demeı egis basyna, mal qystaqtary men sharýashylyqtarǵa kenetten kelip, aýyl eńbekkerlerimen ázir tamaqty birge iship júre beretinine ózimiz talaı ret kýá bolǵanbyz. «Ulyq bolsań, kishik bol!» degen halqymyzdyń naqyl sózi osyndaıda aıtylsa kerek.
M.Yqsanov osydan otyz jyl buryn 1991 jyldyń 18 qarashasy kúni 66 jasqa qaraǵan shaǵynda Almaty qalasynda dúnıeden ozdy. Dana halqymyz ejelden asyldaryn ardaqtap, ulylaryn ulyqtaı bilgen ǵoı. Osy oraıda: «Súıer ulyń bolsa, sen súı, súıinerge jarar ol» degen dana Abaıdyń sózi eske túsedi. Atalǵan salt-dástúrge saı Akjaıyq eli óz perzenti, arly da ardaqty azamat Mustahım Bilálulynyń esimin umytpaı eske alý rásimderin turaqty túrde ótkizip keledi.
Onyń esimin el-jurttyń sanasynda qaıtadan jańǵyrtyp, halyq úshin atqarǵan qyrýar eńbegi men tókken terin búgingi urpaq ókilderine úlgi etý úshin 2005 jyldyń naýryz aıynda oblysta M.Yqsanov atyndaǵy qoǵamdyq qor quryldy. Onyń aldyn ala túsirilgen is-jospary men baǵdarlamasyna sáıkes, el-jurttyń kókeıinde júrgen birqatar aýqymdy is-sharalar atqarylyp keledi. Atap aıtqanda, 2005 jyldyń 10 tamyzynda Oral qalasy ákimdigi men máslıhatynyń birlesken sheshimi boıynsha oblys ortalyǵyndaǵy ortalyq kóshelerdiń birine Mustahım Yqsanovtyń esimi berildi.
Asqar ATAEV,
M.Yqsanov atyndaǵy qoǵamdyq qordyń tóraǵasy
Batys Qazaqstan oblysy