«Talantty adamdardyń «tátti tamuǵynan» býyrqanyp, bulqyna shyqqan sátti týyndylaryna tańǵalmaq kerek. Jandy kartınaǵa, jaqsy óleńge hám táýir shyǵarmaǵa tańǵalý ekibastan durys. Ári óz basyńa buıyrmaǵan ónerdi basqa bir zamandasyńnan kórip, tamsana tańǵalýyń zańdy qubylys sııaqty. Iаǵnı bul da belgili bir deńgeıde mádenıettiliktiń belgisi deımiz. Alaıda ýaqyt óte kele jaqsyǵa tańǵalýdyń jóni men josyǵy da ózgeredi eken».
Gazetimizdiń ótken bir sanynda qoǵam keı adamdardyń gazet-jýrnal, kitap oqıtynyna shyn yqylas-peıilimen tańǵalatynyn «áshkerelep» hám buǵan «deńgeısiz tańǵalý» dep baǵa bergen maqalamyz osylaı bastalǵan edi. Baıqap qarasaq, qazaq qoǵamy tek kitap oqyǵandarǵa ǵana tańǵalmaıdy eken. Qazaq tilinde erkin sóıleı alatyn ózge ult ókilderine de aıryqsha tańǵalamyz. Tipti ol otandasymyzdy gazet oqyp otyrǵan sizden de birshama artyq jaqsy kórip, sumdyq qýanamyz. О́ıtkeni ol bizdiń ana tilimizde sóılep otyr. Álqıssa.
Ár memlekettiń ana tili – sol halyqtyń mártebesi deımiz. Elimizde sol mártebe úshin kúres táýelsizdik jyldarynan beri júrip keledi. Nátıjesi – búgingi qoǵam. Árıne, barsha qazaq dalasy qazaqsha sóılep ketken joq. Áıtse de, keshegi keńes ýaqytymen salystyrǵanda, jaǵdaı kóńil qýantady. Alaıda qazirgi qoǵamda qazaq tiline jetik ózge ult ókilderine baılanysty bir ǵadet paıda boldy: jappaı tańǵalý. Ágárákı, kórshińiz Sergeı qazaqsha sóılese, qalpaǵyńyzdy aspanǵa atyp, qalbalaqtap qushaqtaı jónelesiz. Al bas redaktor qazaq tilin biletin ózge ult ókilinen suhbat al dese, izdeý salyp, áıteýir bir tabasyz. Sosyn «Qazaq tilin úırenýińizge ne sebep boldy?» degen syńaıdaǵy suraqtan bastalatyn suhbat gazet betinde jarq ete qalady. Qazaq tiline sýdaı ózge ult ókilderi televızııa salasynda da osy deńgeıde qajetti adamdar (sondaı-aq qaı salada da tabysty bolýǵa múmkindigi bar). Ereksheligi (mindeti emes) – memlekettik tildi meńgerýinde. Al qoǵam qazaq tilin biletin ózge ult ókilderine tańǵalyp, qısapsyz madaq jaýdyrady. Halyqtyń (hám saıasattyń) bul tosyn mineziniń syry nede?
Árıne, qazaq tilinde sóıleı alatyn ózge ulttardy nasıhattaýymyzdyń bir sebebi, barsha halyqqa úlgi etkimiz keledi (hám olarǵa degen qurmetimiz de bolar). Sonda qandaı til óz elinde nasıhattalýǵa muqtaj? Jaýaby bárimizge belgili. Osy sebepti de memlekettik tildi el arasynda nasıhattaýǵa májbúrmiz. Bálkı, osy úshin de qazaqsha bes-alty sóz biletin adamǵa da kóńilimiz jibı qalady.
Qazaq qazaq bolǵaly talaı «tar jol, taıǵaq keshýlerden» ótkeni málim. Ásirese, keıingi Reseı otarshyldyǵy ulttyń sanasyna aýyr soqqy bolyp tıdi. Mine, sonyń áserinen, beıbit zaman ornap, arada qanshama jyl ótse de, sanamyz áli kembaǵaldyqtan aryla qoıǵan joq. Nátıjesinde, memlekettik tilde sóılegen orys pen koreıge shapan jaýyp, at mingizip, erekshe qurmet kórsetemiz. Aǵyl-tegil tańǵalamyz. Iаǵnı ana tilimizdiń jarasy áli jazyla qoımaǵany.
Aqıqatynda, qoǵam memlekettik tilde sóıleıtin ózge ult ókiline nege tańǵalady? Nege olardy japa-tarmaǵaı efırge shyǵaryp, ıakı gazet betine jarııalaımyz? Kez kelgen Qazaqstannyń azamaty memlekettik tildi bilýi kerek emes pe? Bul – talap. Olardyń qazaqsha sóılegeni jańalyq, ıakı qubylys bolmaýy kerek. Qazaqsha sóıleıtin ózge ult ókilderine tańǵalý – memlekettik tildiń mártebesin bıiktetpeıdi. Ol tek neshe ǵasyrdan beri ishte jatqan qazaq tiline qatysty kompleksterdi syrtqa shyǵarady: joımaıdy. Bıylǵy Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy qarsańynda halyq sanasyndaǵy osyndaı deńgeısiz tańǵalýlar men «júz jyldyq jaralardan» qalǵan kompleksterdi túbirimen joıýǵa kúsh salýymyz kerek sııaqty.
Sondyqtan elimizdegi ózge ult ókilderi, ıaǵnı otandastarymyz qazaqsha sóılese, tańǵalmańyz. Bul – qalypty jaǵdaı.