Táken jáne Táttimbet

Bul shyǵarmalarda ár ǵasyrda ártúrli taǵdyr keship, biraq ultyna óshpes, ólmes týyndylaryn qaldyrǵan tarıhı tulǵalarymyz jaıly oı tolǵaıtyn qalamger, ásirese, ónerpazdarymyzdyń kesek tulǵasyn kórkem beıneleýde úlken tabystarǵa qol jetkizdi.

Qorqyt, Yqylas, Seıtek, Súgir, Tólegen Mombekov, Ábiken Hasenov, Jappas Qalambaev, General Asqarov syndy shyǵarmashyl tulǵalardyń taǵdyryn, jan dúnıesin, rýhanı bolmysyn zerttep-zerdeleýge, kórkemdik turǵydan beıneleý­ge búkil ómirin arnady.

Ásirese, jazýshynyń qazaq kúı óne­riniń tarıhynda shertpe kúıdiń sheberi, jalpy qazaq óneriniń súırikteı sulý tulpary Táttimbet kúıshiniń taǵdyry aıryqsha qyzyqtyrǵan. Názik, syrshyl sazymen, áserli áýenimen júrek qylyn shertip, adam janyn terbeıtin kúı tarıhy T.Álimqulovtyń ataqty «Saryjaılaý» áńgimesinde Táttimbet taǵdyryna qurylǵan tartymdy oqıǵalar arnasynda ashylady.

Táttimbet taǵdyry, ol ómir súrgen kezeń shyndyǵy el ómirimen, tabıǵat kórinisterimen sabaqtas sýretteledi. Kúıshiniń syrtqy kelbetin, júris-turysyn, kúndelikti kúıbeń tirshiligin baıandaýdan bastalatyn áńgime jelisi tereńdeı kele, endi Táttimbettiń kúıshi­lik óneriniń qyr-syrynan, jeke ómir-taǵ­dyrynan oqyrmanyn mol habardar etedi.

«Asaý jylqyny omyraýdan alyp uryp tyrp etkizbeıtin, at oıynnan aldyna jan saldyrmaıtyn shalymdy, taramys Táttimbettiń bul kúnde denesi tolyǵyńqy. Dimkás kókirek demikse, shermıgen qaryn búlkildep, súıkimsiz kórinispen shoshytady. Maıly asqa tábeti tartpaıdy. Qysqa jip kúrmeýge kelmeı, tirshilik túıt­pegimen ashýlansa, basyna qany teýip, qu­laǵy shýyl­dap ketedi». Áý degennen Tát­timbetpen osylaı júzdesemiz.

 Táttimbettiń keshegisi men búgingisin qalamger tegin salystyryp otyrǵan joq. Kúıshi de et pen súıekten jaratylǵan jumyr basty pende. Jer basyp júrgen adam, kóptiń biri. Avtor áńgimeni osylaı bastaıdy. Táttimbettiń dertti shaǵy tegin aıtylmaǵan. Kúıshi júreginiń daýasy, tán men jannyń derti tereńde jatqanyn oqyrman áńgime sońynda ǵana baryp uǵady.

 Kúıshiniń ishki jan dúnıesin qalamger uzaqtan qaıyryp, arna-arnamen, satylap, birte-birte ashady. Ashqan saıyn Táttimbet tulǵasy irilene, bıikteı túsedi. Kúıshi taǵdyrynyń kúngeıi men kóleńkesi, baqytty shaqtary men ókinishti kezeńderi kóz aldymyzdan ótedi.

Saryarqa tósin san ǵasyr armanǵa bólep mekendegen qalyń eldiń tynys-tirshiligin sýrettegen tustarda qalamger qulashyn keńge sermeıdi. Táttimbettiń bir kezeńdegi qaıratty, qyzyǵy men qyzýy mol ómir asýy artta qalsa da, kúıshi ónerge degen qushtarynan jańylmaıdy. Jer, sý, taý, kól, orman, toǵaı kórinisi tuta­sa kele, kerilip jatqan kerbez dalanyń bar sulýlyǵy men sáýletin kóz aldymyzǵa alyp keledi. Avtorlyq baıan­daý ádisin, lırıkalyq sheginisterdi, keıip­kerdiń «sana aǵymyn» qalamger sátimen, utymdy paıdalanǵan. Osynyń barlyǵy tutasa kelip, Táttimbettiń kúlli kúıshilik bitim-bolmysyn ishten ashady. Jalpylama ashpaıdy, beıneli, tartymdy ashady.

Jyldyń tórt mezgilin tabıǵı boıaýymen dál taýyp, órnektegende qarapaıym qazaq dalasy kóz tartyp, qazaq saharasy qalaı qulpyratynyn kóremiz. Biraq úzindige kóz toqtataıyq: «Jer kóktemde, el jazda túleıdi. Kári men jasty teńestirgen jomart jazǵa ne jetsin! Sary jazdyń sánindeı Saryjaılaýda qymyzǵa mas bolyp asyr salǵan bozbastardyń ishinde Táttimbet te ómir súrdi. Etegi búrmeli aq kóılek, beli qynamaly kók masaty, qyzyl masaty beshpent kıgen qyzdar, qara maqpal kamzoldy kelinshekter aıt kúnderi dúrkireı qydyrǵanda, mamyrdyń qyrmyzy gúlindeı qulpyryp, qyzyl-jasyldanyp, bal-bul janyp turatyn sıqyr shaq Táttimbettiń kóz aldynda!». Qaımaǵy buzylmaǵan dástúrdiń, dala qyzyǵynyń dúrildep turǵan shaǵyndaǵy el ómiriniń sýretin qalamger keıingi betterde de san qaıtalaıdy.

 Qaıtalanǵan saıyn ótip ketken ómir qyzyǵy jańa bir qyrynan, buryn aıtylmaǵan tyń qyrynan kóz tarta beredi. Táttimbet úshin qazaq dalasynyń ótip ketken qyzyǵynyń ózi asa qymbat, asa qadirli. Endi osyndaı sulý dalada tátti, beıbit, mamyrajaı ómirmen qatar qatygez, qaraly oqıǵalardyń da qatar jarysa oryn tepkenin qalamger aıtyp ótedi. Halyq taǵdyryndaǵy tarıhı beles­ter, ulttyq damýymyzdaǵy qıyn-qystaý kezeńder, barlyǵy aqyn taǵdyrymen sabaqtasyp jatady.

Soǵys, qyrǵyn, qantógis, shetel shapqynshylarynyń qylyshynyń astynda qan qaqsaǵan halyq, azyp-tozǵan, aryp-ashqan el, týǵan jerdiń bir súıem topyraǵy úshin jan qıǵan qazaq batyrlarynyń tarıhy da Táttim­bettiń oıy arqyly beriledi. Endi osynyń barlyǵy kúıshige áser etedi. Tolǵandyrady. Jan dúnıesin qozǵaıdy, tebirentedi. Júrektiń túbinen bastaý alǵan osy kóńil tolqyndary, endi kıeli dombyradan kúı bolyp tógiledi. Osy sýretterde onyń ańǵarylyp otyratyn ulttyq bolmys-bitimi, jan-dúnıesi, arman-ańsary barlyǵy jıylyp kelgende Táttimbet kúıshiniń obrazyn daralap, irilendirip kórsetedi.

Táttimbettiń ataqty «Qosbasar», «Sylqyldaq», «Saryjaılaý», «Bylqyl­daq» kúıleriniń árqaısysynyń óz tarıhy bar. О́z taǵdyry bar. Osy tarıh pen taǵdyrǵa qalamger tereń boılaıdy.

«Talaı jıynda top jaryp kózge túsken, jýandardy jyrmen qaǵyt­qan, qarapaıym halyqty kúımen sýsyn­datqan» Táttimbettiń dosy da, dushpany da kóp. Táýelsiz dáýleti bar ákeniń arqa­synda Táttimbet erkin, boı baǵyp, bulań­dap ósedi. Tik te shalqaq denesine qonym­dy sándi kıim kıinip «kerbez bala» da atanady.

Tarıhqa baı, án men jyrdyń qut­ty mekeni bolǵan, qunarly ólke Qarqa­ra­ly tósinde óner qýyp, oı baǵyp, tustastarynan erte eseıgen Táttimbet ár eldi aralap, jer sulýyn kóp kóredi. Erteden el aýzynda ańyz bolǵan Kókshe­taý, Baıanaýyldardy, jer jannaty Jetisýdy kózben kórip, kóńilge toqyǵan sátter kúıshi kóńilinde jattalyp qalady.

Orynbor, Máskeý, Peterbor sııaqty úlken qalalarǵa sapar shekkende jol-jónekeı syńsyǵan ormanǵa, jaıqalǵan shalǵynǵa súısinedi. Tanys emes eldiń, buryn kórmegen jańa jerdiń tabıǵaty óz sulýlyǵymen kúıshi júregine ot tas­taıdy. Biraq osynyń barlyǵy jıylyp kelgende týǵan jerdiń tabıǵatyna, ǵajap sýretine teńdeser dúnıe emes ekendigine kúıshi júregi senedi. Osy tusta qalamger: «Táttimbet alaqannyń astynan qarap, josaly jaqqa kóz tas­tady. Aqyraptyń aqyramash shýaǵy oıpańda saǵymdanyp aldamshy kólge aınalyp, kóz ushyn buldyratyp jiberdi. Sary aýrýdyń sandyraǵyndaı sońǵy saǵym tolqyndanyp, kúıshige sháıi oramal bulǵady. Táttimbet: «Qazaqtyń jannaty jaılaý eken ǵoı. Buryn neǵyp baıqamadym?!» – dep tańyrqady.

...Qubyladaǵy qaz baýyr qońyr bulttar qoıýlanyp, birine-biri mińgesip, túsin sýyta bastapty. «О́kinishti ómir osy! – dedi Táttimbet. – Endigi tirshiligim mynaý mıqy-sıqy kóleńkege, anaý surlanǵan bultqa uqsas. Qoı, dúnıeden kóshpeı turǵanda Saryjaılaý týraly kúı shyǵaraıyn. Qazaqtyń ertegi-ańyzyn áýenge qosqansha óz basymnyń keshkenin syr ǵyp sherteıin», degen joldar arqyly keń tolǵap, tereńnen tartyp, Táttimbetiń «Saryjaılaý» kúıine kelý jolyn, osy joldaǵy ishki tebirenis, kúıshiniń kóńil aýanyn aına qatesiz jetkizedi. «Saryjaılaý» kúıiniń ómirge kelý tarıhy osylaı bastaý alady.

Osyndaı jannyń endi ónerdegi joly da buralań, bultarysy qalyń. Buralań bolatyn sebebi qoǵamy qatygez, ortasy opasyz boldy. Táttimbetke opyq jegizip, barmaǵyn shaınatqan kezeńder shyǵarmada keń qamtylady. Osynyń barlyǵyn jazýshy naqty oqıǵalardy kóldeneń tarta otyryp, solardy tereń beıneleı otyryp jetkizedi. Ásirese, Saryjaılaý sııaqty jer jannatynan aıyrylǵan Táttimbet aýylynyń ishtegi sher bolyp qatqan azasy, jýan, óktemshil tóre áýletine ketken esesi kúıshi oıymen, kúıshi tolǵanysymen tartymdy órnekteledi.

Jýan aýyldyń, tóre tuqymynyń tizesi momyn elge batqanda osydan teperish kórip, jany kúızelgen aldymen kúıshi Táttimbet boldy. Sebebi ol el erkesi edi. Tutas bir aǵaıyndy aýyldyń bas kóterer serkesi, soıyl soǵar jalǵyz janashyry edi. Qııanatshyl orta biraq oǵan qaramady, moıyn burǵyzbady. Osylaı, bastaýshysy dýanbasy Qusbek bolyp, aqsúıektik namys úshin kijin­gen tóreniń ıyqtylary birte-birte Tát­timbettiń jeke basyna jarmasyp, kúıshi júregine jara salady. Ymyrasyz jaýyqqan qııanatshyl orta osynysymen de toqtamaı, endi Táttimbetti isti etýge deıin barady. Shabyndyǵyna talasyp, malyn tonaıdy.

«Saryjaılaý» kúıinde eń aldymen Táttimbet osy áleýmettik ádiletsizdik, qoǵamdyq teńsizdik, adamdar arasyndaǵy tartys shyndyǵyn arqaý etedi. Esesi ketken el, kópe-kerneý qııanattan qanaty qaıyrylǵan ónerpaz taǵdyryn kúı saryny, kúı maqamy aına qatesiz jetkizedi. Kúıshi azaby osymen aıaqtalmaıdy. Aldynda Saryqyzǵa ǵashyq bolǵan kúıshi armany Táttimbetke kúıik bolyp bir jabysqan. Tóreden qaraǵa qyz berýge tyıym salatyn keritartpa ata salty, azat oıǵa qursaý bolǵan qarańǵylyq, kúıshiniń jolyn kesti. Baqytsyz etti. Kóz aldynda, kóńil túkpirine qonǵan tátti arman qas-qaǵym sátte saǵymǵa aınal­dy. Súıgenine qosyla almaǵan Sary­qyz da qusalyqtan kóz jumdy. Bul da Táttimbet júregine jara salǵan bir kezeń.

О́mirdiń qııa belinde osylaısha kúıshi taǵdyry san qaıtara synǵa túsedi. Bir tusta Táttimbet bylaısha tolǵanady: «Táttimbettiń kóz aldynan búkil ómiri shubyryp ótti. Jıyrma jasynda «Sylqyldaqty» sylqyldatyp, aqboz jorǵasyna bı bıletip, jandaraldan maqtaý qaǵaz alǵanda, odan beri azýy alty qarys aǵa sultan Qunanbaıdy basynyp, ákesiniń asyna tasyrlatyp nókermen barǵanda, Qarqaraly, Semeıde talaı azamatty tordan qutqarǵanda, jazyqsyz japa kórgen jetim-jesirge bolysqanda, el ishinde qara qyldy qaq jarar qazy atanǵanda, kúnderdiń kúninde kemshilikti at tóbelindeı tóreden kórermin, samaldy Saryjaılaýdan qýylam dep, joryǵan ba edi?».

Saryjaılaý taqyryby – áńgime ishinde sóz bolatyn barlyq oqıǵalardyń túp qazyǵy. Kúıshi osyndaı jerorta jasyna kelgende ózin tereń tebireniske túsirgen, kúndiz-túni oı-sanasynan bir sátke de ketpeı qoıǵan tolǵaqty kúıin asa bir tereń shabytpen dúnıege ákeledi. Dombyranyń qos isheginen tógilgen kúı Táttimbettiń kóz aldyna Saryjaılaý atty qutty mekenniń kórinisin bar boıaýymen qaıta tiriltedi. Qutty mekenniń aıasynda armansyz ótken qyzyq shaq, bozbalalyq jigittik kezeń kúıshi jadynda qaıta jańǵyrady.

Kúı yrǵaǵyna erekshe ekpin darytyp, sazdy áýenniń ishine bitimi bólek, bolmysy asyl mazmun syıǵyza alǵan kúıshi darynyna, kúıshi talantyna qalamger keń toqtalady. Asa kúrdeli, teńiz tynysyndaı tolqyn-tolqyn quıylyp kelip otyratyn kúı taraýlarynyń árqaısysynyń dombyra shegine túsýiniń ózin jazýshy asa bir názik, oralymdy tilmen oqyrmanyna jetkizgen. Kúı syryn, kúıshi taǵdyryn tereń túsingen avtor «Saryjaılaý» kúıiniń taǵylymdy tarıhyn osylaısha taratyp, óte tartymdy sýretteıdi.

Kúı týar sáttegi kúıshi sezimine, ishki jan dúnıesine jazýshy tereń boılaıdy. Jaıshylyqta áldeneshe kúndi utatyn syrshyl, kúrdeli kúı osylaısha bir keshte dúnıege keledi. Kúni boıǵy seıil, súısinis, kúıinish, taryǵys, úmit, naz, nala dombyra tiliniń túısikshil shejiresine aınalady. Táttimbet kúı shejiresin aıaqtaı almaı qatty kúızeledi. Kúzdiń uzaq túnin dóńbekshýmen ótkizedi. Baıaǵydan beri shyǵarǵan kúılerin mise tutpaı osy kúıge, «Saryjaılaýǵa» yn­tyǵady. Buǵan deıingi kóńiline toq sanap, ózine jubanysh etip júrgen «tórege, totaıǵa, jorǵaǵa arnaǵan kúıleri – baıan­syz dúnıedeı» kórinedi. Osyǵan deıingi tókken kúıleriniń bir tóbe, al myna jaratylysy dara, bol­mysy bólek «Saryjaılaýy» bir tóbe bolatynyna kózi jetpese de kóńili senedi. Kúı tolǵaǵynyń osylaı uzaq, sozym­dy, tıtyǵyna jetken óner dúnıesi bol­ǵandyǵyna Táttimbet ishten súısinedi.

Biraq kúıshiniń aıyzy áli qanar emes. «Jaılaýdyń keńdigimen, jazdyń uzaqtyǵymen salystyrǵanda kúı áli de kelte jatyr. Táttimbet: «Negizgi taraýdy qaıtalar aldynda tyńnan qysqa bir tarmaq qosý jón eken», degen baılamǵa keldi.

...Eki shek egiz lebiz qosty. Jýan dybystar men jińishke dybystar jymdasyp, dúrlige quldılaǵanda, kókeı qajar kerbez oralym paıda boldy. Qansha tyńdasań qulaq quryshyń qanbaıtyn, qansha qaýyshsań maýqyń basylmaıtyn oralym edi. Sherlige shattyq, shadymanǵa muń bitiretin nazdy da nalaly tarmaqty pysyqtaǵanda, kúıshi: «Keıingiler náshine keltire alar ma eken?», dep kúdiktenedi. Áńgime sońyn osylaı aıaqtaǵanda jazýshy kúıshiniń ishinde aıtylmaı qalǵan arman-muń baryn ańǵartady.

Áleýmettik ádiletsizdik, qııanat jaıla­ǵan qoǵamdyq orta, zaman teperishi, barlyǵy kúı astarynda jatqanyn qalamger tereń tebirenispen jetkizedi. Táttimbettiń keler urpaqqa amanattaǵan asyl, ardaqty sálemindeı seziletin bir kúıdiń tarıhy osylaı san-sala zaman sýretin tutastaı kóz aldyńa ákeledi. Áńgimeniń óte tartymdy, áserli, oqyrmanyn birden baýrap alatyn syry da osynda jatyr.

«Saryjaılaý» áńgimesindegi Sary­jaılaý sózi aldymen jer ataýyn­ bil­diredi. Áńgimede osy jerdiń, ıaǵnı qazaqtyń keń maǵynadaǵy sary jaı­laýynyń, onyń kóz toıatyn kórini­siniń, týǵan tabıǵat sulýlyǵynyń kúı­shi dom­byrasyna qalaısha kúı bolyp quıyl­ǵany shyǵarmashylyq prosess deńgeıinde sýretteledi. «Táttimbettiń kózine taǵy da Saryjaılaý elestedi. Qansha jutsań da toıǵyzbaıtyn qońyr samal, shalǵaıda oınaǵan kók saǵym, sylqyldaǵan bulaq, sybdyrlaǵan quraq, tájikelesken jigit-jeleń men qyz-kelinshek júırik kóńilde sıqyrly sýretter týǵyzady. Táttimbet «Darıǵa» dep tunshyǵa kúrsindi», dep sýretteıdi kúıshiniń osy tustaǵy sátin. Osyndaǵy qońyr samal, kók saǵym, sylqyldaǵan bulaq, sybdyrlaǵan quraq, tájikelesken jigit-jeleń men qyz kelinshek – bári kúıshiniń ózi oısha tapqan, qııalmen ǵana kórgen ómir qubylystary emes, onyń ótken ómiriniń qyzyqty, baqytty sátteriniń ajaryna, sán-saltanaty men qýanysh-shattyǵyna negiz, besik bolǵan, kýá bolǵan shyndyqshyl jaılar.

Endigi tusta sol qońyr samal, kók saǵym, sylqyldaǵan bulaq, sybdyrlaǵan quraq sol qalpynda kóz aldynan, kóńil kózinen ótkende, onyń osy sýret, osy kórinistermen birge, solardyń aıasynda tapqan qýanysh-shattyǵy, baqytty kúıi emis-emis eles berip, qaıta ǵaıyp bolady. Kúıshi kóńilin kúrsintip, tereń tolǵanysqa salatyn – osyndaı jaılar.

 Jalpy, Táttimbettiń «Saryjaılaý» kúıiniń ómirge kelýine sebep bolǵan oqıǵalar da bizge jetken joq. Múmkin el arasynda, qarııalar jadynda jattalyp qalǵan áńgimeler izi bolýy yqtımal. Alaıda osy týraly tasqa basylǵan jazba derekter joq. Kúıdiń sazyna baılanys­ty asa daryndy sazger, zertteýshi Ahmet Jubanov tómendegideı boljam aıtady: «Kúıde jaratylystyń ne bir ádemi sýretin beıneleý bar. Sonymen qatar sol ásem sýretti kórip, úlken estetıkalyq rahat taýyp turǵan adamnyń jan qylynyń úni bardaı. Múmkin bul sýret kádimgi ózimiz biletin jaılaý bolar degen de oıǵa kelesiń. Syldyrap aǵyp jatqan bulaq, asyr salyp asyq oınap júrgen balalar, qosylyp ándetken qyzdardyń da úni bar. Kúıde keshki aýyldyń baıaý únde berilgen sımfonııasy, kúndizgi kúnniń sáýlesimen, endi, mine, adamnyń murnyn jarǵandaı kelip turǵan kókoraı shóptiń ısi bardaı...» (A.Jubanov «Ǵasyrlar pernesi», Almaty: «Daık-Press», 2002. 227 b.)

Qazaq prozasynda ádebı shyǵarmanyń sıýjet­tik jelisiniń kúıge, sazǵa negiz­delýin qazaq ádebıetinde Táken Álim­qulovtyń shyǵarmashylyq izdenisteri qalyptastyrdy. Rasynda da, kúlli sýretkerlik maqsat-muratyn «tilinen kókeıi uzyn kúıge til bitirýge» arnaǵan qalamgerdiń týyndylarynda kúı, kúıshilik óner qazaqtyń qasıetti qara sóziniń arqasynda adamsha sóılep, adamsha syr shertedi. Kúıge til bitirý, kúıdi sóıletý turǵysynan kelgende jazýshy qol artqan kórkemdik amal-tásilderdiń ózi san-sala. Qazirgi kúnge óz boıaýymen, óz únimen, óz yrǵaǵymen jetip otyrǵan qazaq kúıleriniń tarıhy, taǵdyry san alýan, ári qyzǵylyqty. Qansha zaman ótse de – óshpeıtin, shóp-shalam bas­paıtyn sıqyr óner osy. Bir esepten, sahara kúıshileriniń dombyrany notasyz tartqany tańǵaldyrady. Kemeńger Muhtar Áýezovtiń kúı-ańyz­darǵa baılanysty kezinde aıtqan qundy oı-pikirlerin Táken Álimqulov naqty tarıhı dáleldermen, derektermen tarata otyryp, tereńdetti. Kúı sazynan, ún júıesinen mán-maǵyna tabý, oǵan naq­ty mazmun darytý nemese ony belgili maz­munmen naqtylandyrý, sóıtip ádebı shyǵarmanyń oqıǵalyq jelisine, adam obrazyn, keıipker harakterin jasaýdyń basty quralyna aınaldyrý – Táken Álimqulovtyń jazýshylyq daralyǵyn belgileıtin kórkemdik faktorlardyń bas­tysy. Bul másele kezinde I.Jansúgirovtiń «Kúı», «Kúıshi», «Qulager» atty birneshe poezııalyq shyǵarmasynda ózindik sheshimin tapqany belgili. Al osy prozada T.Álim­qulov bul dástúrdi jalǵastyryp, oǵan jańa baǵyt, jańa arna berdi, ózine deıin qalyptasqan kórkemdik úrdisti ózinshe, jańasha jalǵastyra otyryp, qazaq prozasyn, ásirese, áńgime janryn taqyryp, ıdeıa, obraz jasaý jáne stıldik turǵyda jańa kórkemdik jetistiktermen baıytty.

«Saryjaılaý» áńgimesin jazýdan buryn Táttimbettiń kózi tiri nemeresi Shaıhy degen qarııamen hat jazysqanmyn. Seksennen asqan shaldyń bir dápter jazbasy – derektiń kýáligine barabar edi. Áńgime jazarda meniń «Saryjaılaý» kúıin úırenýime týra keldi. Ony kúısandyqta Ahmet Jubanovtan, dombyrada Baımuqan Toqtarovtan úırendim. Nege? Menińshe, «kúı ásem», «kúı ǵajap» degen tárizdi epıtet – mazmunsyz jelsóz! Men kúıdiń yrǵaǵyn, sýretin beıneleýdi unatamyn», deıdi jazýshy.

Jazýshy óz áńgimesiniń jazylý tarıhy týraly qundy oılaryn, qymbat sýretkerlik syrlaryn aıtyp otyr. Táttimbettiń nemeresi Shaıhy qarttyń bir dápter jazbasynda jazýshynyń ómir shyndyǵynan óner shyndyǵyn jasaý prosesindegi tolyp jatqan sheberlik qyrlaryn ashýǵa septigin tıgizetin derekter jatýy anyq. Qalamger ol dápterdiń mazmuny jaıynda ashyp aıtpaıdy. Qalamgerdiń sýretkerlik daralyǵyn asha túsýge qajetti derekter tabylar ma degen oımen biz sol dápterdi kóp izdedik. О́kinishke qaraı, jazba dápterdi qolymyzǵa túsire almadyq. Degenmen jazýshynyń osy aıtqan az málimetiniń ózi anyq sýretkerlik turǵysyn shyǵarmashylyq tájirıbesimen sabaqtastyra otyryp, edáýir anyq tanýǵa jol ashady. Túıindeı aıtqanda, T.Álimqulovtyń atalǵan kólemdi áńgimesin bir kúıdiń tarıhyn sýretteý arqyly Táttimbetteı dáýlesker kúıshiniń tutas taǵdyryn, ónerpazdyq darynyn tógiltip, tartymdy jetkizgen qymbat dúnıesi dep qabyldaýymyz qajet.

Qanseıit ÁBDEZULY,

fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor,

Halyqaralyq Aıtmatov akademııasynyń akademıgi