Bir kezde attyń qulaǵynda oınaǵan jampoz edi. Ushqyrlyqty, jyldamdyqty jaqsy kóretin. Kólik apatyna ushyrap, omyrtqasyn opyryp alǵannan keıin qarǵa adym jer muń bolyp qaldy. Áıtse de qaraǵaıdyń qarsy bitken butaǵyndaı rýh qaısarlyǵy, jigeriniń moldyǵy taǵdyrdyń tálkegine moıynsundyrmaı keledi.
Baıan-О́lgeıden atajurtqa bet túzegen uly kóshke ilesip, týǵan jerge taban tiregende tóbesi kókke bir-aq eli jetpeı qalǵandaı qýanǵan. Atalar ańsaǵan, analar jetýge asyqqan – atajurt! Bala bolsa da bárin túısingen. Endi arǵy zamanda azýyn aıǵa bilegen bahadúr babalary kún keshken Altaıdan Atyraýǵa deıingi ushqan qustyń qanatyn taldyratyn, júgirgen ańnyń tuıaǵyn tozdyratyn saıyn dalany baýyr basady. О́z dalasy, óz jeri! Alǵashqy bette Shyǵys Qazaqstan oblysynda kósh shógergen, keıin Makınsk qalasyna qonys aýdardy. Ata kásip – mal sharýashylyǵymen aınalyspaq. Tórt túlik maldyń jaıyn bir kisideı biledi. Kózin ashqannan kórgeni sol. Ásirese, Qambar ata túligi dese, isher asyn jerge qoıady. Samal jelge kókiregińdi aımalatyp, bolat tuıaqtarymen dala tósin dúbirlep, quldılaı shabatyn júıriktiń ústine mingen bir baqyt emes pe?!
2007 jyly kezdeısoq jol apatyna ushyrady. Tulparǵa toqym salý kózden bul-bul ushqandaı. Oblystyq aýrýhanada ota jasatyp, bir jyl boıy tósek tartyp jatty. Sol sátte keler kúnderdiń kókjıegi kómeskilenip bara jatqandaı kóringen. Endi tymaqty alshy kıgizetin attyń aıańy qaıda?.. Bul dúnıedegi eń úlken baqyt qara jerdi eki aıaǵyńmen nyq basyp turý eken dep túısingen.
– Qarap otyrýǵa bola ma? – deıdi Erbolat Azamat, – tyrbanyp tirshilik etý kerek boldy. Otbasymen aqyldasa kele, nesıe aldyq. Jeti bas sıyr. Árkim «óz qotyryn ózi qasyp jatqanda» alaqan jaıýǵa bolmaıdy ǵoı, balalar bolsa ósip kele jatyr.
Sıyr sútinen túrli-túrli ónim daıyndap, kórshi-qolańǵa sata bastady. О́nim bolǵanda qandaı, dámi til úıiretin aıran, aqulpa irimshik, sary maı. Irgelerinde otyryp mal ónimderin is qylyp sata bastaǵan kórshileriniń qareketine qulaqtanǵan qala turǵyndary aǵylyp kele bastady. Tipti tutynýshy izdegen de joq.
Áıtse de shaǵyn qalada mal ustaý da ońaı-ospaq sharýa emes eken. Eń aldymen jaıylym jeriniń joqtyǵy jandy qınaıdy. Kúni boıy óriske shyǵarǵan maldan kóz aıyrmaý kerek. Áıtpese qalanyń kóń-qoqysy shyǵarylatyn, beı-bereket bolyp úıilip jatqan polıgon naq joldyń ústinde. Shashylyp jatqan aqjońqa polıetılen qapshyqtar. Sıyrdyń aýzyna tússe, ajaly sodan bolary anyq. Qolsozym jerde qus fabrıkasy. Ol mań da mal jaıýǵa jaramsyz. Qus sańǵyryǵy – ý. Mal azyǵyn daıyndaıtyn shabyndyq jer de joq. Bir jyly 25 shaqyrym jerden shóp daıyndapty. Baryp-kelýdiń ózi azap. Shabylǵan shópti tasymaldaýǵa kólik kerek. Alys bolǵan soń janarmaı da kóp jumsalady. Endigi amal, qymbat bolsa da satyp alý. Byltyr salmaǵy 30-40 kılo bolatyn shóp býyndylaryn satyp aldy. 1 tonna shóp 40-50 myń teńgeniń shamasynda. Maldy jemsiz jáne baǵa almaısyń. Al onyń baǵasy tipti aspandap tur. Bıyl kóktemde jylqy qolǵa erte qarap, jemshóp baǵasy taǵy ósip ketti. Osynshama beınetti belden keship otyrsa da mal súmesimen kún kórýdi daǵdy etken Erbolat Azamat baǵymyndaǵy maldan aıyrylǵysy kelmeıdi.
– Qolǵanat bolyp ósip kele jatqan balalar bar. Eger jergilikti ákimdik jaıylym men shabyndyq máselesin sheshetin bolsa, mal basyn óz tóli esebinen eptep kóbeıtýge bolar edi, – deıdi ol, – sonda tóldiń biraz bóligin jemshóp satyp alýǵa, qalǵanyn nesıeni jabýǵa jumsar edik. О́zimizge de táp-táýir nápaqa qalar edi. Bizge ózge kómektiń qajeti joq. Jarty denemde jan bolmasa da jambastap júrip kún kórer edim.
Múgedekter arbasyna tańylyp otyrmasa da, qımyl-qozǵalysy shekteýli jigittiń jigerine tań qalǵanymdy nesine jasyraıyn. Jumys istegim keledi dep umtylyp-aq tur. Ári eshkimnen eshteńe dámetip otyrǵan joq, óz kúnin ózi kórmek. Tek tilegenin oryndap, qolyndaǵy mal basyna shaqtalǵan jaıylymnyń jaıyn qarastyryp, shabyndyǵyn bólip berse, qatardan qalmasy anyq.
Aqmola oblysy,
Bulandy aýdany