Almaty oblysynda shaǵyn qalalar men aýdan ortalyqtaryndaǵy kóp páterli úılerdi jylýmen qamtý máselesi oń sheshimin taýyp jatyr. Bul óz kezeginde turǵyndardyń áleýmettik jaǵdaıyn ońaltýǵa da yqpal etýde. Máselen, buǵan deıin besinshi qabattaǵy baspananyń balkonynan murja shyǵaryp, peshke ot jaǵyp kelgen adamdar ortalyq jylý júıesiniń iske qosylǵanyna dán rıza. Al bul nátıjeli jumys aımaqta jekelegen turǵyn úılerge blokty-modýldi qazandyqtar ornatý bastamasynan keıin júzege asyryldy.
Jalpy, oblystaǵy jylytý jelileriniń uzyndyǵy 512,6 shaqyrymdy quraıdy. Osy uzyn-sonar qubyr jelisiniń kútip, baptaý men jańǵyrtý jumysy da kún tártibinen túsken emes. Mysaly, ótken jyly turǵyndardy jylýmen jabdyqtaý boıynsha 16 joba iske asyp, oǵan bıýdjetten 7 mlrd teńge bólinipti. Onyń ishinde 10 shaqyrymnan astam jylý jelileri salynyp, qaıta jańartylǵan. Aıtpaqshy, budan 1-2 jyl buryn aımaqtaǵy jylý qubyrlarynyń 49 paıyzynyń tozyǵy jetkeni aıtylsa, qazir bul kórsetkish 46 paıyzǵa deıin azaıǵan kórinedi. Bul derekterden negizinen ortalyq jylý júıesi turaqty jumys istep turǵan ortalyq qalalardaǵy jaǵdaıdy baǵamdaýǵa bolady. Al shaǵyn qalalar men aýdan ortalyqtaryndaǵy kóp páterli turǵyn úılerdi jylýmen qamtý máselesi túbegeıli sheshimin tapty deýge áli erte. Degenmen, bólingen qarjynyń kólemi men atqarylǵan istiń betalysyna qarap, jaǵdaı birer jylda tolyǵymen jaqsarady deýge negiz bar.
Onyń bir dálelin byltyr Talǵar jáne Qaskeleń qalalarynda 14 joba iske asyrylǵanynan ańǵarýǵa bolady. Iаǵnı bul eki shaǵyn qalada 1041 abonenti bar 23 kóp páterli turǵyn úı blokty-modýldi qazandyqtarǵa qosylyp, jylý ortalyq jylytý júıesinen berile bastaǵan. Qazir 105 kóp qabatty úıdi ortalyq jylytý júıesine qosýǵa baǵyttalǵan 40 jobanyń jobalyq-smetalyq qujattary daıyn tur eken. Joba júzege asqanda Talǵar aýdanyndaǵy 13 kóp qabatty úıge taǵy 11 blokty-modýldi qazandyq, Qarasaı aýdanynda 12 kóp qabatty úıge 3 blokty-modýldi qazandyq, Eńbekshiqazaq aýdanynda 65 kóp qabatty úıge 20 blokty-modýldi qazandyq, Panfılov aýdanynda 15 kóp páterli úıler úshin 6 blokty-modýldi qazandyq ornatylmaq. Dál osyndaı jumystar Qaratal aýdanynyń Úshtóbe qalasynda da júrgiziledi. Atap aıtqanda, «Úshtóbe qalasyndaǵy gaz taratý jelisiniń qurylysy» jobasynyń aıasynda 633 abonentti qamtı otyryp, 16 kóp qabatty úıge 4 blokty-modýldi qazandyq ornatylady degen úmit bar. Sondaı-aq bıyl Eńbekshiqazaq, Qarasaı, Panfılov, Uıǵyr aýdandarynda memleket-jekemenshik áriptestik aıasynda 109 kóp qabatty úıge arnap 36 blokty-modýldi qazandyq salynady.
Talǵar demekshi, Almaty mańyndaǵy bul shaǵyn qalada qazandyq qoıý isi 2018 jyldan bastalǵan edi. Búginge deıin aýdan ortalyǵynda 32 blokty-modýldi qazandyq ornatylǵan. Iаǵnı qazir 142 kóp páterli úı nemese 4 489 abonent gazben jylıtyn qazandyqtar arqyly ortalyq jylytý júıesine qosylyp, qystan qysylmaı shyǵyp otyr. Taǵy bir erekshe toqtalatyn nárse, qaladaǵy úılerdi shaǵyn qazandyqtarǵa qosý barysynda turǵyn úı alabynyń aýlalaryn abattandyrý isi de qosa júrip jatyr eken. Máselen, byltyr osy Talǵar boıynsha aýlaishilik alańdardy abattandyrý jobalaryn iske asyrýǵa 1 mlrd 311 mln teńge bólingen. Bul qarjyǵa barlyǵy 123 kóp páterli úıi bar 70 aýla abattandyrylady. Al abattandyrýǵa «Jumyspen qamtý jol kartasy» aıasynda 200 adam tartylyp, jumyspen qamtylǵan. Jumystyń sapasy jergilikti turǵyndardy qýantyp otyr eken. Olar ásirese, turǵyn úılerdi blokty-modýldi qazandyq qosqannan keıingi ortalyq jylýǵa qol jetkenine jáne uzaq jyldardan beri jóndeý kórmegen aýlalardyń kórkeıtilip jatqanyna dán rıza.
– Bizdiń úıde negizinen egde adamdar turady. Buryn olardyń kópshiligi óz páterlerin jylytý úshin kún saıyn joǵarǵy qabatqa kómir, otyn tasyp, keri qaraı kúl shyǵarýǵa májbúr bolatyn. Bul úlken adam turmaq jastardyń ózine de aýyr ǵoı. Qazir ol qıynshylyqtan qutyldyq. Páterimiz osy qysta tipti ystyq boldy. Aýlanyń da ajaryn kirgizip, jańa kelbetke keltirip qoıdy. Nemerelerimiz emin-erkin oınap júr, – deıdi Talǵar qalasy, Abaı kóshesindegi №87 úıdiń turǵyndary.
Aıtpaqshy, Almaty oblysyndaǵy shaǵyn qalalar men aýdan ortalyqtaryndaǵy kóp páterli úılerdi jylýmen qamtý óńirdegi ekologııa talaptaryna qatysty máseleni de ońynan sheshýge yqpal etip otyr eken. Atap aıtqanda, blokty-modýldi qazandyqtardyń tabıǵı gazǵa qosylýy shaǵyn qalalardaǵy úılerdiń qatty otyn tutynýyn azaıtyp, qorshaǵan ortany lastaıtyn zııandy zattardyń bólinýin shektegen kórinedi. Byltyr Taldyqorǵan qalasyndaǵy eki jylý qazandyǵy tabıǵı gazǵa aýystyrylǵan bolatyn, buǵan 1,88 mlrd teńge qarjy jumsalǵan. Nátıjesinde, qaladaǵy aýa sapasynyń jaqsarǵanyn turǵyndar da, mamandar da aıtyp otyr. Buıyrsa, bıyl oblys ortalyǵyndaǵy taǵy eki qazandyq tabıǵı gazǵa aýystyrylady.
Osy ekologııaǵa qatysty talaptar Almaty qalasy mańyndaǵy aýdandarda ótkir turǵany anyq. Demek, megapolıs irgesindegi eldi mekenderdegi kóp páterli úılerdiń ortalyq jylytý júıesine qosylýy tezdetip aıaqtalýy tıis.
– Almaty qalasyna jaqyn ornalasqan aýdandardaǵy turǵyn úı alaptaryn, áleýmettik, óndiristik jáne ózge de nysandardy tabıǵı gazǵa kezeń-kezeńimen kóshirý jumystary jolǵa qoıylǵan. Qazirgi tańda 129 kóp páterli turǵyn úıge arnalǵan 21 blokty-modýldi qazandyq paıdalanýǵa berilgen. Nátıjesinde, 3 857 abonent ortalyq jylýǵa qosyldy. Qazir taǵy 14 qazandyq qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Bul joly 23 kóp páterli turǵyn úı ortalyq jylýǵa qosylyp, 1041 abonent jaıly ómirdiń qyzyǵyn kórmek. Buıyrsa, qala mańyndaǵy aýdandardyń ǵana emes, oblystaǵy eldi mekenderdiń barlyǵyna tabıǵı gaz jelisin jetkizý maqsaty tur, – deıdi taqyrypqa oraı pikir bildirgen oblys ákimi Amandyq Batalov.
Jalpy, Almaty-Taldyqorǵan magıstraldy gaz qubyry salynǵannan keıin buǵan deıin kógildir otyn tutyný kólemi 20 paıyzdan aspaıtyn aımaqtaǵy gaz jelisine qosylý kórsetkishi 59 paıyzǵa deıin ósken. Taıaý bolashaqta Taldyqorǵan-Úsharal jáne Shelek-Kegen baǵytyndaǵy magıstraldy gaz jelisin salý arqyly shalǵaıdaǵy Aqsý, Sarqan, Alakól, Kegen jáne Raıymbek aýdandarynyń 195 eldi mekeni gazben qamtylatyn bolady. Nátıjesinde aımaqtyń 1,6 mln turǵyny nemese óńir halqynyń 76 paıyzy kógildir otynnyń ıgiligin kóre bastamaq. Al bul kezde shaǵyn qalalardyń kóp qabatty turǵyn úılerine gazben jumys isteıtin blokty-modýldi qazandyqtar ornatýdy 100 paıyzǵa deıin jetkizý múmkindigi týady.