Búginde Jetisý jeriniń keń jaılaýyna 4 mln basqa jýyq qoı jaıylymǵa órip shyǵady eken. Al tuıaqty maldyń ishindegi saýlyqtyń sany 1 915,6 myń bastyń shamasynda kórinedi. Iаǵnı qazirgi sátte aımaqta qoı tóldep, saqman naýqanynyń qyzǵan shaǵy ótip jatyr.
Almaty oblysynda qoı ósirýmen 109 irili-usaqty sharýashylyq aınalysady. Al mal basynyń sany jóninen óńir respýblıka boıynsha ekinshi orynda tur. Bıyl bul kórsetkish taǵy da ósýi múmkin. О́ıtkeni mal tóldetý naýqanynyń kórsetkishi jaman emes. Buıyrsa, Shopan ata túliginiń sany 1 mln 870 myń basqa artady degen boljam bar. Qazir aýdandarda saqman aıaqtalýǵa jaqyn, alǵashqy esep boıynsha jekelegen shopandar 100 bas saýlyqtan 102 bas qozy alyp otyrǵan kórinedi.
Mysalǵa, Kegen aýdanynda eki júz myńnan asa ýaq mal bar eken. Onyń teń jartysynan astamy saýlyq qoı sanatynda. Aýdanda eki aıǵa jýyq merzim boıyna kóktemgi tól alý naýqany jalǵasyp jatyr. Aýdandaǵy mal basy ósken aýyldyń biri – Jylysaı. Qazir aýyldyq okrýgte 24 392 bas qoı-eshki bar kórinedi. Saqman naýqany da basqa aýyldarǵa qaraǵanda jylysaılyqtar úshin asqan jaýapkershilikpen ótýde. Osy aýyldaǵy kúndiz kúlki, túnde uıqy kórmeı júrgen malsaq jannyń qatarynda Darhan Masenovti ataýǵa bolady. Ol ózi basqaratyn «Darhan» sharýa qojalyǵynda 2 300 bas asyl tuqymdy arqar-merınos qoıyn ósirip otyr. Onyń 1 680 basy – saýlyq qoı. Qazir mal tóldep bolyp qalypty.
– Jańa týǵan tóldiń kúıi jaman emes. Tól basy aman. Asyl tuqymdy mal bolǵasyn erekshe kútimdi qajet etedi. Saqmanda qınalsaq, qozy aıaqtanyp, marqa semirgende nátıjesin kóremiz. Buıyrsa, basyna – bas tól bar, – deıdi D.Masenov.
Mal tóldetý naýqany Aqsý óńirinde de oıdaǵydaı ótip jatyr. Aýdanda 175 myńnan astam ýaq mal basy bar. Qazirge deıin týǵan jas tóldiń sany 100 myń bastan asypty. Árıne, mal basyn kóbeıtýge jeke sharýa qojalyqtary den qoıǵan. Sonyń bir mysalyn Barlybek Syrttanov aýylyndaǵy «Erasyl» sharýa qojalyǵynyń tirshiliginen baıqaýǵa bolady.
– Aýylda turǵan soń atakásipti jalǵaý mindetimiz. Malshynyń aq taıaǵyn ákemizden qabyldap alyp, tórt túlik ósirip otyrǵan jaıymyz bar. Qoı basyn kóbeıtýge kiristik. Qazir qystaqta 600 bas qoı bar. Bıyl bir yrysty jyl bolyp tur, saqman shyǵynsyz ótýde. О́z esebim boıynsha tól sany «júzine júz elýden» aınalyp qalady, – deıdi shopan Erasyl Tasbolatov.
Al Kerbulaq aýdanyndaǵy saqman naýqany aıaqtaldy dese de bolǵandaı. Bıyl aımaq boıynsha 260 myńnyń ústindegi usaq mal qystamadan shyqqan. Jas tóldiń esebin alǵan mamandar ár 100 saýlyqtyń sońynan 105 bas qozy eredi degendi aıtady. Saqmandy shyǵynsyz ótkerip, týǵan tóldi balasha mápelep baǵyp otyrǵan malsaq jannyń biri – Toqtarbek Ýsanov. Qoıshynyń otarynda 600 bas qoı bar eken. Saýlyqtar túgelimen qozdaǵan.
– Qys aıaǵy sozylyp ketip, qaýiptenip edik, sonda da saqmandy ýaqtyly aıaqtadyq. Mal óriske shyqqanymen, jaıylymda týǵan qozynyń baýyrynan syz ótip ketpeýin muqııat qadaǵaladyq. Qystaqqa jedel tasyp otyrdyq. Basynda atpen qatynap ek, saýlyqtar jappaı tóldeı bastaǵanda arnaıy kólik júrgizip amaldadyq. Esesine, birde-bir qozyny shyǵyn qylmadyq, – deıdi kerbulaqtyq malshy Toqtarbek Ýsanov.
Aıtpaqshy, Qazaqstanda ýaq mal sany jyldam kóbeıip kele jatyr eken. Salystyrý úshin alsaq, 2019 jyldyń kókteminde elimizdegi Shopan ata túliginiń sany 16,9 mln bas shamasynda bolsa, ótken jyldyń sońynda bul kórsetkish 18 mln basqa jetti degen statıstıka bar. Demek, qarqyndy júrip jatqan saqmannan soń qoradaǵy maldyń shýy taǵy eseleıtini sózsiz. Al osy orasan ósimniń jolynda eresen eńbek etip júrgen jandardyń qatarynda jetisýlyq shopandar da bar.