Senim men sabaqtastyq saltanaty

 

Tatýlyqtyń qazaqstandyq modeli qalyptasty

«Bıyl – Qazaqstan Táýel­siz­diginiń 30 jyldyq mereıtoıy. 1991 jyl elimizdiń halqy úshin jańa dáýirdiń basy boldy. Bul – bostandyq, ata-babamyzdyń tarı­hı mekeninde erkin ómir súrý, jańa memleket qurý, onyń taǵdy­ry úshin jaýapkershilik alý ýa­qyty. Sonyń barlyǵyn ózimiz ba­symyzdan keshirip, kózimiz­ben kórdik. Endi mine, bıyl sol 30 jyldyqty atap ótemiz. 30 jyl buryn kópultty, kópkon­fessııaly halqymyz elimiz­degi birlikke, beıbitshilik pen kelisimge qaraı jyljý úshin taǵy bir irgeli tańdaý jasady.

Osy ýaqytqa deıin júrip ótken jol men ulttyq damýǵa qatysty strategııalyq formýlanyń durys­tyǵy men tıimdiligin senim­men aıta alamyz. Bul eń aldymen memlekettilik qurylysy úshin barynsha qolaıly jaǵdaı ja­saýǵa múmkindik berdi jáne qazir­gi zamanǵy Qazaqstannyń bet-beınesin qalyptastyrýǵa qýatty resýrspen qamtamasyz etti.

Osy rette basty kamerton qyz­metin «Biz, ortaq tarıhı taǵ­dyr biriktirgen Qazaqstan hal­qy» degen sózben bastalatyn Konstıtýsııamyzdyń preambý­lasy atqara alady. Bul sóılem óte mańyzdy. Sondyqtan Kons­tıtýsııany jazý barysynda oǵan erekshe mán bergen edim. Ata zań ultyna, senimine nemese tiline qaramastan barlyq otan­dasymyzdyń ortaq múddesin bildi­redi. Konstıtýsııamyzdyń 11-baby mem­le­ketimizdegi bir­likti, beıbitshilik pen keli­simdi beki­tedi, qorǵaıdy jáne ny­ǵaı­tady. Eli­mizde tiline, dinine, ultyna baı­la­nysty belgiler boıynsha qan­daıda bir kemsitýshilike tyıym salynady», dedi Nursultan Nazar­baev.

Elbasy qazirgi tańda qazaq halqy po­lıetnıkalyq qoǵam­dy shoǵyrlandyratyn ınte­gra­sııalyq prosesterdiń arqaýyn qalyptastyrǵanyn jetkiz­di. Osylaısha, elimizdegi etnos­tardyń mádenıetin, tilin damytý úshin qajetti barlyq jaǵ­daı jasaldy. Sonyń aıasynda qazaq­stan­dyqtar ortaq maqsat pen or­taq um­tylystyń tóńiregine top­tasty.

Sondaı-aq Elbasy etnos­aralyq jáne konfessııaaralyq tatý­lyqtyń Qazaqstan qalyptas­tyrǵan modeli búginde álem elde­rine úlgi ekenin atap ótti. Eli­mizdiń ekonomıkalyq-áleýmettik damýyndaǵy, halyqtyń ál-aýqa­tyn arttyrý baǵytyndaǵy je­tistikterge toqtaldy.

«Elimiz áleýmettik-ekono­mı­kalyq damýda, halyqtyń ál-aýqatynyń artýynda aıtar­lyq­taı jetistikterge jetti. Na­ryq­­tyq ekonomıka basynan bas­tap quryldy. Túbegeıli refor­malar tabysty júrgizildi. Osynyń arqasynda Qazaqstan qazir álemde básekege qabiletti 50 eldiń jáne ortasha tabysy joǵary elder qataryna qosylyp otyr.

Táýelsizdik jyldary ha­lyqtyń jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim deńgeıi 13 ese kóterildi. Bul – ortaq ju­my­symyzdyń jemisi. Ishki jalpy ónim kólemi 10 ese kóbeıdi. Keńes ókimeti qulaǵannan keıin, 1991-1992 jyldary elimizde 1500 ón­diris toqtap qaldy. Jumyssyz qal­ǵandar sany 2 mıllıonǵa jetti. Hal­qymyzdyń 47,5 paıyzy kedeı­lik sheginen tómen deńgeıde ómir súrdi. Búgin osy kórsetkish – 10 paıyz. Jumyssyzdyq 3 ese tó­mendedi. Osy ýaqyt araly­ǵyn­da halyq sany 2,5 mıllıon adamǵa artty.

Keńes Odaǵy qulaǵanda adamdar ne isterin bilmedi. Qazaq jerine basqa respýblıkalardan kelgender arasynda bireýi ketkisi keldi, endi biri qalǵysy keldi. Biz eshkimge kedergi jasaǵan joqpyz, erkindik berdik. Qazaqstandy úsh mıllıonǵa jýyq adam tastap ketti. Sol ýaqytta el halqy 14 mıllıonǵa deıin azaıdy. Búginde Qazaqstan halqy 19 mıllıonǵa jaqyndap qaldy.

Men 2025 jylǵa qaraı el hal­qynyń sany 20 mıllıonǵa jetýi kerek degen mindet qoıdym. О́mir súrý jasynyń uzaqtyǵy 67,7 jas­tan 73,5 jasqa deıin ulǵaıdy. Halyqtyń tabysy toǵyz ese ósti», dedi Nursultan Nazarbaev.

Tuńǵysh Prezıdent keltirgen derekterge súıensek, táýelsizdik alǵaly beri elimizge 365 mıllıard dollardan astam tikeleı ınvestısııa tartylǵan. Sondaı-aq 90 mıllıard dollarǵa jýyq halyqaralyq rezerv jınaldy.

Budan bólek, egemendik alǵa­ly beri 13 myń shaqyrym avto jol men 2,5 myń shaqyrym temir jol salyn­dy. Osylaısha, Qazaqstan Eýro­pa men Azııany jalǵaǵan altyn kópirge aınaldy. Aqtaý men Quryqta salynǵan porttar búgin­de tranzıttik hab retinde qoldanylady. Endi Azııadan shyqqan taýar Eýropaǵa eki aptada jetedi. Keleshekte osy tranzıttik hab arqyly jylyna 5 mıllıard dollar paıda tabýǵa múmkindik bar.

«Qazaqstan – jahandyq halyqtar otba­synyń bedeldi hám senimdi seriktesi. Biz­diń týymyz BUU-nyń shtab-páterinde kókke jelbirep tur. О́zimizdiń ulttyq múddelerimiz ben basymdyqtarymyzdy halyqaralyq arenada ilgerilete beremiz. Qa­zaqstannyń memlekettik shekarasy zańdy túrde bekitildi jáne búkil álem elderi moıyndady.

Iаdrolyq qarýdy taratpaý men joıý jónindegi kóshbasshylyǵymyz halyq­aralyq qoǵamdastyqqa jańa ónegeli standart sanalady. Bizdi ıadrolyq qarýǵa qarsy kúreste kóshbasshy el dep sanaıdy. Atap aıtqanda, basqa eldermen birlese otyryp, ıntegrasııalyq jobalarǵa basta­ma­shylyq etip, júzege asyrdyq. Iаǵnı EAEO, AО́SShK, Túrkitildes memle­ket­terdiń yn­­tymaqtastyq keńesi, Álemdik jáne dás­túrli dinder kóshbasshylarynyń sezi sekildi jobalar qamtyldy.

Kópvektorly syrtqy saıasat bizdi yntymaqtastyq pen álemdegi beıbitshilikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan beıbitshil ult retinde kórsetti. Bizge álem elderi senimmen qaraıdy, sondaı-aq memleketter arasyndaǵy qaqtyǵystar men kelispeýshilikter kezinde tabystyrýshy, bitimger bolýǵa shaqyrady. Qazaqstan men elordamyz bitimgerlik alańy sanalady.

Táýelsizdik biz úshin ádildik kezeńi edi. Qazaq halqy óz taǵdyryn ózi sheshý arqyly ulttyq rýhy men uly tarıhyn qaıta oıatty. Biz Uly dalanyń óte qundy mádenı murasyn álemge tanytyp, qalpyna keltirdik. Bul búkil adamzat ıigiline berildi. Munyń bári dáýirlik mańyzy bar oqıǵa.

2018 jyly Shymkent qalasynyń turǵyndary mıllıonnan asqandyqtan, shahardy respýblıkalyq mańyzy bar qala dep jarııalaý týraly Jarlyq shyǵardym. Túrkistan oblysy bólinip shyǵyp, Túrkistan qalasy oblys ortalyǵy boldy. Sodan bergi ótken 2,5 jyl ishinde múldem jańa qala salyndy. Bul da elimizdiń úlken múmkindiginiń dáleli. Taıaýda ótken Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesinde Túrkistan qalasy túrki áleminiń rýhanı ortalyǵy bolyp jarııalandy», dedi Elbasy.

 

Ulttyq tutastyqtyń arqaýy

Tuńǵysh Prezıdentimiz óz sózinde saıası qýǵyn-súrginnen zardap shegip, ashtyqqa ushyraǵandarǵa da toqtaldy. Tarıhymyzdaǵy osy qaıǵyly kezeńde qýdalanyp, shetelge aýǵan halyqtyń táýelsizdik alǵannan keıin óz Otanyna oralǵanyn atap ótti.

 

«Qazirgi kezde Qazaqstan jańa jaýap­ker­shilikti kezeńge aıaq basyp otyr. Bul sát pandemııa, jahandyq ekonomıkada daǵdarystyq qubylystardyń kúsheıýi, aldyńǵy qatarly álemdik oıynshylardyń geosaıası básekelestiginiń ýshyǵýy kezeńimen sáıkes keldi. Osy jáne basqa da qolaısyz jaǵdaılar memleketimizdiń damýyna teris áserin tıgizbeı qoımaıdy. Bul jaǵdaıda eli­mizdiń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev jan-jaqty oılastyrylǵan, syndarly saıa­satty júrgizýdi jalǵastyryp kele jat­qanyna senimdimin. Sondyqtan biz osy qadamdardy qoldaýymyz kerek. Bul saıasat barsha qazaqstandyqtardyń múd­de­sine jáne ultymyzdyń ári qaraı damýy maqsatynda qyzmet etedi», dedi Elbasy.

Nursultan Nazarbaev óz sózinde al­daǵy ýaqytta memlekettik saıasat pen ult­tyq tutastyqtyń berik arqaýy bolýǵa tıis bes qaǵıdatqa erekshe nazar aýdardy. Olar: memleket pen halyq arasyndaǵy senimge jáne ózara is-áreketke negizdelgen qazaqstandyq patrıotızm qaǵıdaty; azamattardyń quqyqtarynyń teńdigi qaǵıdaty; memlekettik til – qazaq tiliniń biriktirýshi róli qaǵıdaty; mádenıetter alýandyǵymen sabaqtasatyn «Alýan túrliliktiń birligi» qaǵıdaty; ulttyń úzdiksiz jańǵyrýy qaǵıdaty.

«Birinshisi, qazaqstandyq patrıotızm. Bul qaǵıdat memleket pen azamattar ara­syn­daǵy ózara senimge negizdelýge tıis. Son­dyqtan azamattyq patrıotızm jeke adam­dar, qoǵamdyq birlestikter men aza­mat­tyq qoǵam ınstıtýttary arasyndaǵy óza­­ra árekettesý, sondaı-aq jergilikti ózin ózi basqarý sheńberinde kúsheıtilýi kerek.

Ekinshi, azamattardyń quqyqtarynyń teńdigi qaǵıdaty. Bul barlyq azamattyń múmkindiginiń teńdigine de, zań aldynda báriniń teńdigine de negizdelýi kerek. Osy mindetti júzege asyrý quraly retinde «Jaýapty memleket, jaýapty qoǵam, jaýapty adam» formýlasyn qoldaný qajet.

Eger tártip bolsa, zań jumys isteıdi. Zań jumys istese, elde tártip ornaıdy. Zań­­men qamtamasyz etý – memlekettiń minde­ti. Zańǵa baǵyný – qoǵamnyń jaýap­ker­shiligi.

Úshinshisi, qazaq tiliniń biriktirýshi róli. Qazirgi tańda qazaq halqy elimizde 70 paıyzǵa jetip otyr. Bul prosess – barsha álemde tabıǵı qubylys. Sondyqtan qazaq tilin túsinip, meńgerýge degen talpynys­ty qoldap, barlyq jerde yntalandyrýymyz kerek.

Qazaqstan halqy Assambleıasy bul baǵytta eleýli ról atqaryp kele jatyr. Bul baǵyttaǵy talpynysty baıqap otyrmyz. Qanshama jastar Assambleıa atynan ómirge joldama aldy. Assambleıa aınalasyndaǵy jumys barysynda memlekettik tildi meńgerýge múmkindik jasaldy. Qazirgi kezde bul adamdar jaýapty qyzmetterde júr, birneshe tilde emin-erkin sóıleı alady», dedi Elbasy.

«Assambleıa aldaǵy jumys strategııa­syn aıqyndaǵanda osy qaǵıdattardy negizge alýy kerek. Sondaı-aq qoǵamdyq damýdyń pármendi ınstıtýty retinde jańa jaǵdaıǵa oraı uıym qyzmetiniń tıimdiligin arttyrý sharalaryn qabyldaý qajet. Assambleıa ınstıtýttary elimiz­degi etnosaralyq kelisimge nuqsan kel­tirýi yqtımal kez kelgen syn-qaterge toıtarys berýge árdaıym ázir bolýǵa tıis», dedi Tuńǵysh Prezıdent.

Elbasy sondaı-aq barlyq etno­áleý­mettik toptardyń birtutas Qazaqstan qoǵamy bolyp júıeli birigýin jalǵastyrý qajettigine toqtaldy.

«Osy jyldar ishinde men árdaıym halyqtyń tatýlyǵyn, baqýatty ári úıle­simdi ómirin, elimizdiń qaýipsizdigin, turaq­tylyq pen tynyshtyqty basty orynǵa qoıdym. Soǵys, dinı jáne etnosaralyq qaqtyǵystar halqymyzdyń tynysh ómirine qaýip tóndirmeýin, bizdiń baıtaq Otanymyz beıbitshiliktiń qutty mekeni bolǵanyn qaladym. Búginde sol armanym oryndaldy. Oǵan 1995 jyly meniń bastamammen qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń da qosqan úlesi qomaqty», dedi Nursultan Nazarbaev.

Elbasy halqymyzdyń baqýatty ómir súrip, eńbek etip, bolashaǵyn quryp jatqany tatýlyq pen kelisimniń arqasy ekenin atap ótti.

«Eń bastysy – jetken jetistik­teri­mizdi kózdiń qarashyǵyndaı qorǵaı bilýimiz kerek. Barshamyz búkil qoǵamnyń múddesi jolynda jumyla bilsek qana eli­mizdegi turaqtylyq pen birlikti saqtap qalamyz. Biz Qazaqstan qoǵamynyń syrtqy kúshterdiń áserinen shaıqalýyna jol bermeýimiz kerek», dedi Tuńǵysh Prezıdent.

Sońynda Nursultan Nazarbaev Assam­bleıanyń barsha múshesine uıymnyń eldi damytý baǵytyna udaıy qoldaý kór­setkeni úshin alǵys aıtty.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Elbasy týraly» Kons­tıtýsııalyq zańǵa jáne «Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly» zańǵa sáıkes meniń Qazaqstan halqy Assambleıasyn ómir boıy basqarýǵa quqyǵym bar ekenin bilesizder. Bul rette Assambleıany bas­qa­rýdyń birqatar ókiletteri el Pre­zı­dentiniń quzyrynda. Qazaqstan hal­qy Assambleıasy Memleket basshy­synyń mańyna toptasyp, oǵan tirek bolýy kerek. Sondyqtan men Qazaq­stan halqy Assambleıasyn basqarý quqy­ǵyn Prezıdent Qasym-Jomart Kemel­uly Toqaevqa berýdi uıǵardym. Bul she­shim Assambleıanyń múddesine saı ke­lip, Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev­qa barlyq jumysty, sondaı-aq hal­qy­myzdyń, qoǵamymyz ben memleketimizdiń bolashaǵyna qatysty barlyq jospardy júıeli qurýǵa kómektesedi dep kámil senemin», dedi Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti.

 

Elbasy – Qurmetti Tóraǵa

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde Assambleıany basqarý óte jaýapty jumys ekenin atap ótip, ózine júktelgen mindetti jaýapkershilikpen atqarýǵa ýáde berdi.

– Eń aldymen, senimderińizge shyn júrekten alǵys aıtamyn. Assambleıany basqarý – óte jaýapty jumys. Bul – úlken saıasat. Sondyqtan osy mindetti jaýapkershilikpen atqaramyn dep aıtqym keledi, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy sondaı-aq Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstandy damyǵan elder qataryna qosýdaǵy eńbegine, elimizdegi etnostardyń jarasymdy tatýlyǵyna toqtalyp ótti.

–  Siz táýelsizdigimizdi nyǵaıtyp, Qazaqstandy damyǵan elder qataryna qosý úshin, eń aldymen, aýyzbirshilik, tatýlyq asa qajet ekenin únemi aıtyp kelesiz. Bul – kóne zamannan kele jatqan aqıqat, qazirgi urpaqqa da qajetti qun­dylyq. Tabysty reformalaryńyzdyń myz­ǵymas tuǵyry – halqymyzdyń birligi. Al elimizdiń biregeıligi – ár alýan ult pen ulystyń jarasymdy tatýlyǵy. Siz «Qazaqstan joly» tujyrymdamasyn búkil álemge pash ettińiz. Qazirgi tańda memleketimizdiń dara jolyn dúnıe júzi moıyndaıdy jáne joǵary baǵalaıdy. Jahan jurtshylyǵy Sizdi asa kórnekti reformator jáne álem deńgeıindegi saıasatker retinde qurmetteıdi. Sizdiń parasatty basshylyǵyńyzben qol jetkizgen tabystarymyz máńgilik tarıhı mán-mańyzǵa ıe boldy. Sondyqtan eldik jolynda sińirgen eren eńbegińiz álemniń jáne Qazaqstannyń tarıhynda máńgi jazylatyny sózsiz. Halqymyzdyń tatý-tátti tirshiligi – Sizdiń salıqaly  saıasatyńyzdyń arqasy. Osy dástúrdi saqtap, elimizdi odan ári órkendetý qashanda mańyzdy. Osyǵan oraı, memlekettik saıasattyń sabaqtastyǵy aıryqsha mańyzǵa ıe. Bul Qazaqstannyń bolashaǵy úshin kerek ekeni aıdan anyq,– dep atap ótti Prezıdent.

Assambleıanyń túrli etnos ókilderiniń basyn qosqan álemde balamasy joq biregeı uıym ekenin basa aıtqan Qasym-Jomart Toqaev shetelde Qazaqstan úlgisin qoldana bastaǵan memleketterdiń baryn aıtty.

– Assambleıa – buryn-sońdy eshbir elde bolmaǵan biregeı qurylym. Basqa memleketter de bizdiń úlgimiz boıynsha túrli ult ókilderiniń basyn qosatyn osyndaı uıym qurýdy bastady. Búkil qoǵamdy uıystyryp, yrys-yntymaǵymyzdy arttyrý – asa ózekti másele. Biz árqashan «Bereke basy – birlikte» degen qasterli qaǵıdany ustandyq. Qazaqstan otyz jyl ishinde halqy tatý, jeri tynysh, qoǵamy turaqty memleketke aınaldy. Bul – shyn máninde, maqtan tutarlyq jetistik. San túrli ulystyń basyn biriktirip, bir maqsatqa jumyldyrý – ońaı sharýa emes. Bul – tabandylyqty talap ete­tin kúrdeli jumys. Biz syılastyq pen keli­simniń, baýyrmaldyq pen ózara qurmettiń negizinde eńseli, órkenıetti el bolyp otyrmyz,– dedi Memleket basshysy.

Ol sondaı-aq kóz ilespes jyldam­dyq­pen ózgerip jatqan álemde uıym aldynda jańa mindetterdiń turǵanyn atap ótti.

– Ásirese koronavırýs derti qys­paqqa alǵan qazirgi kúrdeli kezeńde hal­qy­myzdyń aldynda turǵan mindetterdi júzege asyrý úshin biz bárimiz bir el, bir ult bolyp jumylýymyz kerek. Assambleıanyń da aldynda jańa mindet­ter tur. Tatýlyq pen kelisim saıasatyn laıyq­ty jalǵastyryp, damyta túsý – barsha­myzdyń ortaq paryzymyz. Sebebi búgingideı almaǵaıyp zamanda kez kelgen sy­naqqa tótep berý úshin birligimiz árdaıym  bekem bolýy kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, jahandyq álem qarqyndy túrde ózgeriske ushyrap, teńdessiz transformasııa kezeńine tap boldy. Saıasat pen ekonomıkada, qoǵamdyq ómir men tehnologııalyq damýda múldem jańa shynaıylyq týyndap keledi. Jer sharynyń túrli óńirinde dinı alaýyzdyq ýshyǵyp, ksenofobııalyq kóńil kúı baıqalyp otyr. Bul syn-tegeýirinder memlekettiń ál-aýqaty úshin ásirese koronavırýstyń jappaı taralýy kezinde óte qaýipti bolyp otyr. Qasym-Jomart Toqaev álemdegi geosaıası turaqsyzdyq jaǵdaıynda Qazaqstan be­riktiktiń aıqyn qoryna ıelik etip otyr­ǵanyn alǵa tartty. «Bul – halyqtyń kelisimi men birligi, bul – ekonomıkalyq áleýetimiz. Elbasy qalyptastyrǵan qar­­jy­lyq múmkindikterge, qarjylyq ále­ýet­ke arqa súıeı otyryp, Úkimet turǵyn­dardyń kóp bóligine, atap aıtqanda 4,5 mıl­­lıonnan astam adamǵa teńdessiz kó­mek kórsete aldy», dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sóz sońynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevqa «Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Qurmetti Tóraǵasy» mártebesin berýdi usyndy.

– Qurmetti Nursultan Ábishuly, Assambleıanyń Qurmetti Tóraǵasy bolý jónindegi bizdiń ortaq usynysymyzdy qabyl alýyńyzdy suraımyz. Bul mártebe halqymyz ben memleketimizdiń aldyndaǵy tarıhı eńbegińiz úshin Sizge laıyq. Assambleıanyń barlyq múshesi bul usynysty qoldaıtynyna senimdimin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sonymen qatar Memleket basshysy qasterli Táýelsizdigimizdiń 30 jyl­dyǵynda Assambleıa halyqtyń talap-tilek­terin oryndaýǵa baǵyttalǵan naqty joba­lardy júzege asyrýǵa aıryqsha mán berýi mindet ekendigin basa aıtty. «Bar­shamyzǵa ortaq jumystyń basty baǵdary dál osyndaı bolýǵa tıis. Biz bárimiz bir­lik pen yntymaqtyń arqasynda jasampaz ult bolyp, aldymyzda turǵan tarıhı maqsattarǵa qol jetkizemiz», dedi Prezıdent.

 

Jetistikter jelisi

Sessııada sóz alǵan Assambleıa múshe­leri uıymnyń eldegi yntymaq pen tatý­lyqty ornatýdaǵy róli týraly oı qosyp, aldaǵy mindetter týraly pikirlerin ortaǵa saldy.

Mońǵolııanyń Baıan-О́lgeı aımaǵynan qonys aýdarǵan «Astana» telearnasynyń Qostanaı oblysyndaǵy tilshisi Zańǵar Sanaı qandastardyń qoǵamǵa beıimdelýi men ıntegrasııasyn jedeldetý týraly oıyn aıtyp, uly kóshtiń toqtamaýyn tiledi.

– Men atajurtqa kelgende on jastaǵy oıyn balasy edim. Osy irgesi nyq, egemen elde esh alańsyz erkin ósip, erjettim. «Nurly kóshpen» eldiktiń eleýli 30 jylynda bir mıllıonnan astam adam atamekenge oraldy. Álbette ár qandas «Elim maǵan ne beredi dep emes, men elime ne berem» degen kemel oımen keldi. Qazaqta «Naǵyz baq eńbektige bitedi, Qyzyr onyń talpynysyn kútedi» degen naqyl sóz bar. Iаkı bizdiń qolymyzdan kelgen isti, ózge de qandastar ilgerilete alady. Sondyqtan  syrttaǵy qazaqtardy soltústik óńirlerge qonystanýǵa shaqyramyn, – dedi ol.

Pandemııa kezinde medısına salasyna túsken aýyrtpalyq pen indetpen kúresti eske alǵan Pavlodar oblysynyń turǵyny, anestezıolog-reanımatolog dáriger Inna Glovaskaıa otandastaryn barlyq qaýipsizdik sharalaryn saqtap, vaksına saldyrýǵa shaqyrdy.

– Bizge, dárigerlerge, naýqastyń ulty, tili, dini mańyzdy emes. Biz úshin eń bas­tysy – onyń ómirin saqtaý. Elimizdegi densaýlyq saqtaý júıesin, jekelegen dárigerlerdiń qatelikterin kórsetetin synı pikirlerdi estip jatamyz. Tájirıbeli dáriger retinde Qazaqstannyń pandemııamen laıyqty kúresip jatqanyn naqty bilemin. Sondaı-aq ǵalymdarymyzdyń otan­dyq vaksınaǵa qol jetkizgenin maqtan tutamyn. Otandastarymdy qaýip­siz­dik sharalaryn saqtap, vaksına alý ar­qyly bizge, dárigerlerge, qolushyn sozýǵa úndegim keledi, – dedi Inna Glo­vaskaıa.

Almaty oblysy «Barbang» kúrdter qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Aladın Mus­­tafaev óz sózinde táýelsizdik uǵy­my­nyń baǵa jetpes baılyq ekenin basa aıtty.

– Biz, qazaqstandyq kúrdter, týǵan elimizdiń Táýelsizdik mereıtoıyn erekshe sezimmen qarsy alamyz. Tarıh sheshkendeı, kúrd ultynyń óziniń táýelsiz memleketi joq. Biz jalǵyz Otanymyzǵa aınalǵan egemendi memlekette ómir súrý men ósip-ónýdiń uly baqyt ekenin erekshe sezinemiz. Bul tarıhı belesti eńsergen uly merekede qazaq halqynyń qýanyshy men maqtanyshyn shyn júrekten bólisemiz. Qazaqstan halqy Assambleıasy árbir azamattyń taǵdyrynda úlken jáne baǵa jetpes ról atqardy. Ol bizdi qazaq halqynyń aınalasyna toptastyryp, bizdi birtutas ultqa aınaldyrdy, – dep atap ótti A.Mustafaev.

«Táýelsizdik qyrandary» qoǵamdyq qorynyń atqarýshy dırektory, kásipker Oljas Súleımenov aýyldyń qarapaıym balasynyń shetelde oqyp, týǵan jerinde jetken jetistigin ortaǵa saldy.

–  Qazaqta «Almas qylysh qyn tú­bin­de jatpaıdy» degen jaqsy sóz bar. Bizdiń elde talpynǵan, eńbektengen adamǵa jetistikke jetýge bolatynyna men tolyqtaı senimdimin. Oǵan dálel retinde qarapaıym jetistikterimmen bólisýge ruqsat etińizder. Elimizdiń arqasynda aýyl balasynyń Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy eń myqty ýnıversıtetterdiń birinde bilim alsam degen armany oryndaldy. Shetelde oqyp júrgen kezimizde bizge qarap eldi synaıtyn bolǵandyqtan, 10 myńnan astam stýdenttiń basyn biriktiretin Qazaqstan stýdentter qaýymdastyǵyn qurdyq jáne de Shanhaıdyń tórinen «Qazaqstan mádenıet ortalyǵyn» ashtyq, – dedi Oljas Súleımenov. 

Ol sondaı-aq BUU uıymdastyrǵan «Kóp Tilder, Bir Álem» shyǵarmalar saıysyna qatysyp, irgeli uıymnyń minberinde qazaq tilinde sóz sóılegenin eske aldy. 

– Toǵyz jyl Aspanasty elinde turyp, oqýymdy aman-esen támamdap, «Elimdi qandaı jańalyqpen qýantyp, tańǵaldyrsam» degen oıda júrgende BUU uıymdastyrǵan  «Kóp Tilder, Bir Álem» shyǵarmalar saıysyna qatystym. 130 memleketten 23 myńnan astam úmitker qatysqan dodada jeńiske jettim. Nátıjesinde, maǵan 2015 jyly Nıý-Iork qalasyndaǵy BUU-nyń minberinen sóz sóıleý mártebesi buıyrdy. BUU-da elimiz ıadrolyq qarýdan bas tartqany úshin erekshe qurmetke ıe ekenine kózim jetti. Nursultan Ábishuly, Sizden úlgi alyp, bıik minberden sózimdi ana tilimde bastap, álemge qazaq tilin taǵy bir estirttim, – dedi jas kásipker.

Sondaı-aq Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń minberinen Qazaqstannyń uıǵyr jastary odaǵynyń tóraǵasy Rýstam Kaıryev, armıan ultynyń ókili alpınıst, halyqaralyq dárejedegi sport sheberi Marııa Áýezova, nemis etnosynyń ókili, Qazaqstan temir jol júk tasymaldaýshylary qaýymdastyǵynyń bas dırektory Evgenıı Bolgert, «Úmit» balalar úıiniń kórkemdik jetekshisi Evgenıı Vyblov, óner salasynyń ókili Álibek Álmádıev sóz sóıledi.

Assambleıa sessııa sońynda halyqqa Úndeý qabyldap, táýelsizdikti, eldegi tatý­lyq pen kelisimdi kúsheıtýde Elbasy­nyń bastamasymen qurylǵan, qyzmeti aıryqsha Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń aldaǵy mindetin aıshyqtady.

Sessııa jumysyna óńirler ákimderi – Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalala­r­yndaǵy jáne oblystardaǵy QHA qury­lymdarynyń tóraǵalary, ortalyq mem­lekettik organdar basshylary, Par­lament depýtattary, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń músheleri, aımaqtyq jáne respýblıkalyq etnomádenı bir­lestikterdiń tóraǵalary, saıası partııa­lar, dinı birlestikter, ÚEU, ǵylymı, shy­ǵar­mashylyq ıntellıgensııa ókilderi – barlyǵy 550-den astam adam qatysty.

 

Qazaqstan halqy Assambleıasy XXIX sessııasynyń úndeýi

 

Qurmetti otandastar!

30 jyl buryn táýelsizdikke alǵash qol jetkizgennen bas­tap  halqymyz, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń kemel basshylyǵymen qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti el damýynyń basty ustanymy retinde tańdady.

Bul qaǵıdat – tabysty da aýqymdy áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardyń, saıası júıeni úzdiksiz demokratııalandyrýdyń, ulttyń áleýmettik kapıtalyn damytýdyń myzǵymas irgetasyna aınaldy.

«Qazaqstandyq jol» – patrıotızm joly, turaqtylyq pen halyq ıgiligine baǵyttalǵan reformalar joly retinde álemge tanymal boldy. Nátıjesinde, Qazaqstan básekege qabiletti naryqtyq ekonomıkasy bar, zamanaýı memlekettik qurylymy jáne damyǵan azamattyq qoǵamy bar, álem moıyndaǵan – qalyptasqan memleketke aınaldy.

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń saıası erik-jigeriniń arqasynda táýelsizdik jyldary elimizde barsha azamattar quqyqtarynyń shynaıy teńdigi qamtamasyz etildi. Olardyń áleýmettik, etnostyq jáne dinı ereksheligine qaramastan, bolashaǵy birtutas ult qalyptasty jáne ol jyldan-jylǵa nyǵaıyp keledi.

Táýelsizdikti, eldegi tatýlyq pen kelisimdi kúsheıtýde Elbasynyń bastamasymen qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qyzmeti aıryqsha. 

Jalpyhalyqtyq ınstıtýtqa aınalǵan Assambleıa – qundylyqtar men azamattyq ustanymdardyń tutastyǵyn nyǵaıtty jáne ortaq maqsattar men mindetter aıasynda el turǵyndarynyń myzǵymas birligin qamtamasyz etip keledi.

Assambleıa azamattyq qoǵamnyń tıimdi ınstıtýtyna aınaldy, konstıtýsııalyq mártebege ıe boldy jáne eldiń joǵarǵy zań shyǵarýshy organyna depýtattar saılaý quqyǵyn aldy.

Assambleıa sessııalarynda el tutastyǵyn saqtaýda tarıhı mańyzy zor El birligi doktrınasy, «Máńgilik el» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasy, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy syndy strategııalyq jáne baǵdarlamalyq qujattar búkilhalyqtyq qoldaýǵa ıe boldy.

Búgingi tańda Assambleıa jalpyulttyq toptastyrýshy faktor jáne etnosaralyq qatynas quraly retinde memlekettik tildi damytý men qoldanys aıasyn keńeıtý jónindegi jumysty jalǵastyrýda.

Assambleıa qyzmetiniń arqasynda elimizdiń etnostyq jáne mádenı san alýandyǵy damýdyń jáne reformalardyń mańyzdy faktoryna aınaldy.

Biz Elbasynyń tatýlyq pen kelisimniń qazaqstandyq biregeı modelin qurýdaǵy tarıhı rólin aıryqsha atap ótemiz.

Assambleıa – barlyq azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyrý jáne ulttyń adamı áleýetin nyǵaıtý, ádiletti qoǵam men tıimdi memleket qurý baǵytyndaǵy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev belgilegen damýdyń jalpyulttyq basymdyqtaryn iske asyrý boıynsha jumysty jandandyrýǵa shaqyrady.

Biz, táýelsizdik pen birlikti nyǵaıta otyryp, Otanymyz – Qazaqstan Respýblıkasynyń tabysty damýy men órkendeýine qol jetkizetinimizge nyq senim bildiremiz!

 

Qazaqstan halqy Assambleıasy

2021 jylǵy 28 sáýir

 

 

Abaı ASANKELDIULY,

Merýert BÚRKITBAI,

«Egemen Qazaqstan»