Úı salǵanǵa – úlken kómek

Esterińizde bolsa, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2020 jylǵy 1 qyrkúıekte halyqqa arnaǵan «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaq­stan: is-qımyl kezeńi» atty Jol­daýynda aýylda úı salǵan jumys berý­shilerdiń shyǵynyn óteý týraly tapsyrma berdi. Bul bizdiń elde buryn-sońdy qolǵa alyn­ba­ǵan bastama edi.

– «Nurly jer» baǵdarlamasy aıa­synda jeke turǵyn úı salý isi baıaý júrip jatyr. Munyń bas­ty sebebi – úı salynatyn aýmaq­ty daıyndaý isiniń qarqyny tó­men. О́ıtkeni zań boıynsha sý jáne elektr jelileri júrgizilgen aýmaq­tan ǵana jer beriledi.

Jer úı tek baspana ǵana emes, son­daı-aq tabysy az, ásirese kóp ba­laly otbasylardyń ekonomıkalyq ti­regi de bola alady. Úkimet pen ákim­dikter áleýmettik jer úıler salynatyn ýchaskelerdi ınfra­qury­lymmen qamtamasyz etý isin jedeldetýi qajet. Bul rette, mem­leket-jekeshelik áriptestigin de qoldanǵan jón.

Depýtattardyń osy mańyzdy máse­leni sheshýge tikeleı atsa­lysýyn­ suraımyn. Aýyl eń­bek­kerlerin qoljetimdi baspanamen qamtamasyz etý úshin jumys berý­shilerdiń shyǵyndaryn sýbsıdııalaý arqyly jaldamaly úıler salýǵa mindettep, kóp­tegen otandasymyzdyń turmys sapasyn nege jaqsarta almaımyz?! – degen bolatyn Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdenttiń osy tapsyrma­synan keıin ile aýylda úı sala­tyndarǵa sýbsıdııa berý jaıy py­syqtalyp, memlekettik organdar iske kiristi. Jalpy, Memleket bas­shysy eldegi kezekte turǵan adamdardyń baspana máselesin jedel sheshýdiń bir joly sýbsıdııa­laý ekenin jetkizdi. Bul rette úı salatyndardyń shyǵynyn ǵana emes, baspananyń jaldaý aqysyn sýb­­sıdııalaý tetigin engizýdi de usyn­­dy.   

– Qazir ákimdikter kezekte tur­ǵan adamdarǵa arnap jalǵa beri­letin turǵyn úıler salyp jatyr. Bıýdjettik jáne satyp alý rásimderine baılanysty buǵan uzaq ýaqyt ketedi. Bul tártipke ózgeris engizetin kez keldi. Qarajatty tek úı qurylysyna ǵana emes, jaldaý aqysyn sýbsıdııalaýǵa da bólgen jón. Onyń aýqymy osy sharanyń arqasynda alǵashqy jyldyń ózinde-aq 10 ese ósip, júz myńnan astam otbasyna naqty kómek kór­setiledi, – dedi Prezıdent.

Sýbsıdııalaýdyń Qazaqstanda tur­ǵyn úı saıasatyn damytýdyń tıimdi joly retinde tańdalyp alynýy da sondyqtan. Búginde onyń birneshe túri bar. Máselen, otbasy múshelerine shaqqanda tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıine jetpeıtin, kezekte turǵan adamdar turǵyn úıdi sýbsıdııalaý tetigi arqyly baspanamen qamtamasyz etiledi. Negizinen, bul sanatqa kóp ­balaly otbasylar, jetim balalar, múgedek balalary bar otbasylar jáne halyqtyń basqa da áleýmettik osal toptary jatady. Al tabysy eń tómengi kún­kóris deńgeıinen joǵary, kezekte turǵandar jańa turǵyn úıge jeńil­detilgen nesıe alý arqyly qol jet­k­ize alady. Budan bólek, kezekte tur­ǵandar úshin turǵyn úıdiń jaldaý aqysyn sýbsıdııalaý tetigi de qaras­tyrylǵan.

– Jeke qurylys salýshylarmen birlesip, bastapqy naryqta jyljymaıtyn múliktiń áleýmettik qor­­lary qurylady. Mysaly, 10 myń páterlik turǵyn úı úshin jy­lyna 5,3 mlrd teńge sýbsıdııa qajet. Turǵyn úı pýldary qa­lyp­tasqannan keıin osy qor­lar­dyń jyljymaıtyn mú­likpen qam­tamasyz etilgen aksııa­lary kepildendirilgen kiristiligi bar na­ryqqa usynylatyn bolady. Jal­daý aqysyn sýbsıdııalaý tetigin iske asyrý úshin «Otbasy bank­tiń» ókilettigin kúsheıtý usy­ny­lyp otyr, – deıdi Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý birin­shi vıse-mınıstri Qaıyrbek О́skenbaev.

Bul rette Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynan páter jal­daǵandardyń 31 aılyq eseptik kór­setkish (AEK) kólemindegi shyǵynyn memleket ótep beredi. О́zge óńirler úshin 21 AEK deńgeıi kózdelgen. Al aýyldyqtar úshin shyǵynnyń 15 AEK kólemindegi somasy keri qaı­tarylady. Atap óterligi, bul ázirshe jospar ǵana. Jańashyldyq jańa zań qabyldanǵannan keıin iske qo­sylady.

О́tken jyl­dyń sońynda In­dýstrııa jáne ın­fra­qury­lymdyq damý mınıstr­ligi aýylda úı sal­ǵan jumys berý­shi­lerdiń shy­ǵy­nyn óteıtin jańa nor­many tanystyrdy. Sóıtip, aýyl­da ju­­mys­kerler úshin turǵyn úı sal­­ǵan jumys berýshiniń shyǵyn­darynyń 50 paıyzyn memleket sýbsıdııalaıtyn bolady.

Derekterge súıensek, res­pýblıka boıynsha 76 aýdanda 2 855 turǵyn úıge qajettilik bar. Bul degenimiz – 285,5 myń sharshy metr. Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń málimetinshe, sýbsıdııalaý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 14,3 mlrd teńge qajet.

Bir ózi bir aýyldy kórkeıtip otyrǵan kásipker Manat Alǵam­barov­tyń aıtýynsha, mundaı jańa­shyldyq aýylda úı salatyn kásip­kerler úshin tamasha múmkindik.

– Bizdiń aýyl Ekibastuz qala­sy­na qaraıdy. Mal sharýa­shy­ly­ǵymen aınalysamyz. Jumys­kerlerge úı salyp, olarǵa qajetti jaǵ­daıdy jasap otyrmyz. Eńbek adamdaryn osylaı yntalandyramyz. Eger memleket salynǵan úıdiń bir bóligin sýbsıdııalaıtyn bolsa, munyń áseri zor bol­maq. Birinshiden, kásipkerlerge úl­ken kómek. Ekinshiden, kóp úı saly­natyndyqtan, aýyldyń tamyryna qan júgiredi. Úshinshiden, mem­lekettiń ustanǵan saıasatymen de úndesip jatyr. Sondyqtan bul bas­tama qoldaýǵa laıyq, – deıdi Jaıylma aýylyndaǵy «Tabys» sharýa qojalyǵynyń ıesi.

Turǵyn úı qurylysyn sýbsıdııalaý tetigi «Nurly jer» mem­le­kettik baǵdarlamasy aıasynda jú­zege asyrylmaq. Ol úshin qu­rylys salýshylar memleket bekit­ken bir tıpti úılerdi ǵana salýy tıis. Iаǵnı úıdiń jalpy kólemi 100 sharshy metrden aspaýy kerek. Al quny 10 mln teńgeden joǵary bolmaýy shart. Jergilikti atqarýshy organdar atalǵan joba boıynsha ótinishterdi qabyldap, jaǵdaıdy baqylaýda ustaıdy.

Ekonomıst Talǵat Demesinovtiń pikirinshe, aýyldaǵy úı qurylysyn sýbsıdııalaý elimizde júzege asyrylyp jatqan ońtústikten soltústikke qonys aýdarý baǵdarlamasyna jańasha serpin bermek.

– Jasyratyn nesi bar, aýyldaǵy úılerdiń deni eskirgen. Jańa úıler jappaı salynyp jatqan joq. Halqy tyǵyz ornalasqan ońtústik óńirlerden eńbek kúshine zárý soltústik aımaqtarǵa kóship keletin turǵyndar baspana má­se­lesine birden tap bolatyny son­­dyqtan. Qonys aýdarǵan aǵaıyn­dy halqy onsyz da kóp qalaǵa or­nalastyrýdyń reti joq. Durysy – aýylǵa tartý. Alaıda aýylda úı máselesi aldan shyǵady. Ras, memlekettik baǵdarlamalar bo­ıynsha turǵyn úıler salynyp jatyr. Biraq olardyń sapasyna kóńili tolmaıtyndar kóp. Sol­tústiktiń saqyldaǵan sary aıa­zynda syr beretin baspanalar kó­ship kel­genderdiń qutty ornyna aınala almaýda. Sondyqtan úıdi jumys berýshilerdiń ózderi salǵan durys. О́ıtkeni bul jerde eń aldymen solardyń múddesi basym. Olar bul iske jaýapkershilikpen qaraıdy, – deıdi Talǵat Demesinov.

Memleket basshysynyń tapsyrmasymen qolǵa alynǵan sýbsıdııalaý tetigi úı salǵandarǵa úlken kómek bolary daýsyz.