Halyqaralyq qujattar qabyldandy

Atap aıtqanda, «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Armenııa Respýb­lıkasynyń qosylýy týraly 2014 jylǵy 10 qazandaǵy shartqa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qaraldy. Qujat jóninde Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov baıandama jasady.

«Armenııanyń Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaqqa qosylý barysynda 2022 jylǵy 1 qańtarǵa deıin keıbir taýarlarǵa qatysty Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Biryńǵaı kedendik tarıfinde kóz­delgennen neǵurlym tómen ımport­tyq kedendik bajdardy qoldaný múmkindigi berilgen. Armenııanyń alyp qoıý tizbesi 981 taýar pozısııasynan turdy. Olar: azyq-túlik taýarlary, et, jarma, hımııalyq ónimder, avtomobılder, dári-dármekter, jabdyqtardyń, quraldardyń jáne asyl tastardyń keıbir túrleri. 2019 jylǵy jeltoqsanda Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes barysynda Armenııanyń Premer-mınıstri Biryńǵaı kedendik tarıfke kóshý kezeńin uzartý týraly ótinish bildirdi. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq memleketteriniń basshylary, sondaı-aq Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes­tiń qurmetti tóraǵasy – Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev ótpeli kezeń 2019 jyly aıaqtalǵan taýarlarǵa qatysty tómen ımporttyq bajdardy qoldaný merzimin 1 jylǵa uzartýǵa kelisti», dedi mınıstr.

Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, 2020 jyly alyp qoıý tizbesi 647 taýar pozısııa­syn quraǵan. Al 2021 jylǵy 1 qańtardan bastap Armenııada tek 94 taýar túri qaldy. Olarǵa 2022 jylǵy 1 qańtarǵa deıin tómengi ımporttyq baj salyǵy qoldanylady. Bul tizimge et, jarma, kókónister, asyl tastar men jabdyqtar sııaqty taýarlar kiredi.

Sondaı-aq Senat otyrysynda «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq týraly shartqa Qyrǵyz Respýb­lıkasynyń qosylýyna baılanysty Qyrǵyz Respýblıkasynyń 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartty, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń quqyǵyna kiretin jekelegen halyqaralyq sharttardy jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq organdarynyń aktilerin qoldanýy jónindegi jaǵdaılar men ótpeli erejeler týraly 2015 jylǵy 8 mamyrdaǵy hattamaǵa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qabyldandy.

«Qyrǵyzstannyń Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq týraly shartty qoldanýy jónindegi jaǵdaılar men ótpeli erejeler týraly hattamamen Qyrǵyz Respýblıkasyna 2020 jylǵy 1 qańtarǵa deıin keıbir taýarlarǵa qatysty Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Biryńǵaı kedendik tarıfinde kózdelgennen neǵurlym tómen ımporttyq keden bajdardy qoldanýǵa múmkindik berildi. Qyrǵyz Respýblıkasynyń alyp qoıý tizbesi 222 taýardan turdy. Buǵan azyq-túlik taýarlary, dári-dármekter, avtomobılder, túrli-tústi metall buıymdary men jabdyqtar sııaqty taýarlar kiredi. Memlekettiń turaqsyz ekonomıkalyq jáne áleýmettik jaǵdaıyn eskere otyryp, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti 2019 jylǵy jeltoqsanda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq Memleketteri basshylarynyń Sammıti barysynda alyp qoıý taýarlaryna qatysty neǵurlym tómen bajdardy qoldaný merzimin uzartý týraly ótinish bildirdi. Talqylaý qorytyndysy boıynsha Memleketter basshylary, sondaı-aq Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń qurmetti tóraǵasy Nursultan Nazarbaev ótpeli kezeńdi 1 jylǵa uzartýǵa kelise otyryp, izgi nıetin bildirdi. 2021 jylǵy 1 qańtardan bastap Qyrǵyz Respýblıkasy barlyq taýarlarǵa qatysty Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Biryńǵaı kedendik tarıfiniń mólsherlemelerine kóshti», dedi B.Sultanov.

Aıta keterligi, atalǵan zań jobalary Armenııa men Qyrǵyzstannyń kedendik bajdaryn EAEO Biryńǵaı kedendik tarıfiniń mólsherlemesine kezeń-kezeńimen ıntegrasııalaýǵa múmkindik beredi. Soǵan baılanysty eki memleket úshin ótpeli kezeń 1 jylǵa neǵurlym sezimtal taýarlarǵa qatysty EAEO tarıfin tolyq ımplementasııalaýǵa deıin uzartylady.

«Búgin qabyldanǵan zańdar Qyrǵyz jáne Armenııa respýblıkalarynyń aýmaqtaryna úshinshi elderden ákelinetin birqatar taýar tizbesi boıynsha kedendik-tarıftik retteý salasyn qamtıdy. Naqty aıtqanda, bul elder Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde qarastyrylǵan ýaqytsha jeńildikterdi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıǵa baılanys­ty bir jylǵa uzartýdy suraǵan. О́tinishter tıisti deńgeıde qoldaý tapty. Jalpy, bul zańdar Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy áriptestik pen yntymaqtastyq qatynastardy nyǵaıtýǵa oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.

Sonymen qatar otyrys barysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Senator Aqylbek Kúrishbaev óziniń depýtattyq saýalynda tuqym sharýashylyǵy men seleksııalyq ǵylym salasyndaǵy eleýli problemalardy sheshýdi kesheýildetýge bolmaıtynyn atap ótti. Aqylbek Kúrishbaevtyń sózine qaraǵanda, tuqymdyq materıal sapasy tómendep barady. Al aýyl eńbekkerleri jyl saıynǵy jınaıtyn egin de azaıyp otyr. Senatordyń aıtýynsha, ónim sorttary men býdandarynyń shamamen 70 paıyzy, birqatar daqyl shetelden ákelinedi. Iаǵnı ımporttyq ónimderge tolyq táýeldimiz jáne azyq-túlik salasyndaǵy táýelsizdigimiz joǵalyp bara jatyr. Sonymen qatar ákelinetin tuqymdardyń basym kópshiligi elimizdiń topyraq pen klımattyq jaǵdaıyna beıimdelmegen. Sonymen qatar depýtat bólingen memlekettik sýbsıdııalar sheteldik tuqymdardy arzandatýǵa jumsalatynyna narazy. Bul rette, otandyq agrarshy ǵalymdarǵa óz jumystaryn júrgizý úshin bıyl áli kúnge deıin qarjy bólingen joq. Osyǵan baılanysty A.Kúrishbaev ǵylymdaǵy jaǵdaıdy jaqsartý jóninde birqatar usynys aıtty. Onyń basty maqsaty – joǵary ónimdi jáne kúızeliske tózimdi sorttar men daqyldardyń býdandaryn ázirleý bolýy kerek. Bul úderiske mindetti túrde otandyq agrarlyq ǴZI men joǵary oqý oryndary, bıotehnologııa ortalyqtary, sondaı-aq jetekshi sheteldik ǵalymdar qosylýy tıis. Bul úderisti zańnamalyq qoldaý da mańyzdy.

Senator sondaı-aq tuqym sharýashylyǵy júıesine memlekettik qoldaýdy kúsheıtip, otandyq sorttardy sýbsıdııalaý tetigin qaıta qaraý kerek dep sanaıdy. Bul usynystardyń bári 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan agrarlyq-ónerkásiptik keshendi damytý jónindegi ázirlenip jatqan ulttyq jobada kórinis tapqany jón.

Senator Álimjan Qurtaev elimizdiń ońtústik ólkesiniń turǵyndaryn soltústik aımaqqa qonystandyrý jónindegi «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasynyń júzege asý barysyn synǵa aldy. Qurtaevtyń pikirinshe, ákimdikter kóbinese qonys aýdarýshylarǵa ómir súrý men eńbek etýge laıyqty jaǵdaı jasamaı otyr.

«Kóshýge nıet bildirgen otbasy qonys aýdarýshylardy qabyldaıtyn aýdandar týraly barlyq aqparatqa tolyqtaı qol jetkize almaıdy. Sondyqtan olardyń tańdaýy shekteýli bolyp otyr. Keıbir ákimdikter otbasyn qalaǵan aýylǵa emes, ákimdik ózi kórsetken aýylǵa jiberedi. Taǵy bir másele – turǵyn úı máselesi. Keıbir óńirlerde jańa jeke turǵyn úılerdi salý jumystarymen fermerlik sharýashylyqtar aınalysady jáne úılerdi resmı kelisý prosesin tolyq ótkizbesten sala beredi. BAQ-ta jarııalanǵan aqparatqa sáıkes qurylystyń sapasy qoıylatyn talaptarǵa jaýap bermeıdi», dedi Álimjan Qurtaev.

Senatordyń usynysy – túsindirý jumystaryn kúsheıtý. Ol úshin kem degende jiberýshi jáne qabyldaýshy salalarda Call-ortalyqtar ashý qajet. Onda qonys aýdarýshylarǵa tolyq aqparat jáne olardaǵy barlyq suraqqa jaýaptar berilýi kerek. «Atalǵan Call-ortalyqtardyń tıimdi jumys isteýi úshin bos jumys oryndary, turǵyn úımen qamtamasyz etý, kórsetilgen oblystarda sharýashylyqtyń qandaı túrimen aınalysýǵa bolatyny sekildi máseleler bo­ıynsha kóshýge nıet bildirgen azamattardy habardar ete alatyn mamandardy tartý qajet», dedi Álimjan Qurtaev.

Senator bank nesıeleri bar kóship-qonýshylarǵa 6 aıdan 1 jylǵa deıingi merzimge nesıelik demalys berýdi usynyp otyr. Bul kóbinese kóshý prosesinde týyndaıtyn qaryzdardan keıin azamattarǵa sýbsıdııa berýden bas tartylatyn bolǵandyqtan asa mańyzdy.