Aýyl ákimderin halyq saılaıdy. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev osylaı dep otyr. Demek bul – qalaıda júzege asyrylatyn is. Olaı bolsa, aýyl ákimderiniń búgingi jaı-kúıi qalaı? «Ákim bol, halqyńa jaqyn bol!». Bul ata-babadan qalǵan sóz. Osy aıtqandaı, qazirgi ákimderdiń qaısysy halyqqa jaqyn, qaısysy halyqtan alshaq?
Almaly aýyldyq ákimdiginde 14 qyzmetker bar. Onyń altaýy – memlekettik qyzmetshi. Bas qosyp, áńgimelesken kezde baıqaǵanymyz, osy qyzmetkerlerdiń bilim-biliktilik dárejesi kóńilge qonymdy sezildi. Ásirese jas maman Sabyrjan Shymyrbektiń sózi shymyrlaý estildi. Al Oraz Súleımenovtiń jóni bólek, deńgeıiniń bıik ekeni de kórinip-aq tur. Onyń sóz saptaýyna qaraǵanda, buǵan deıin aýyl ákimi bolyp qyzmet atqarǵany baıqalady. Al endi Almaly aýylynyń ákimi Eldar Tazabekovtiń bul salada basshy bolyp istep kele jatqanyna nebári úsh-aq jyl. Sondyqtan da bolar, oǵan qoıǵan saýaldarymyzdyń kóbisine mamandar jaýap berip otyrdy. Demek Eldarǵa bul salada áli de kóp izdenip, kóp talpynys tanytý kerek sııaqty. О́ıtkeni ol bul qyzmetke ishki ister organynan kelgen. Biraq sonda da bolsa shyndyǵyn aıtqan jón, onyń jumys uıymdastyrý qabileti jergilikti halyqtyń kóńilinen shyǵyp otyrǵan syńaıly. Jetistikti, árıne, bir ǵana adamnyń enshisine uıǵara salýǵa bola qoımas, dese de sol ujymnyń jaqsy kórsetkishterge qol jetkizip otyrýynda basshynyń da ózindik orny, úlesi bar ekeni ras.
Sonda Almaly aýyldyq okrýgindegi jetistikter dep biz qaı nárseni aıta alamyz? Az-kem toqtalsaq, birinshiden, bıýdjetke túsetin salyq túsimderiniń aldy, atap aıtqanda, jeke tulǵalardyń kóligine salynatyn salyq ótken jyly 165 paıyz, jeke tulǵalardan alynatyn jer salyǵy 105 paıyzǵa asyra oryndalǵan. Sol sııaqty salyqtyń basqa túrleri de júzden joǵary kórsetkishke ıe.
Ekinshiden, adam ómir súrýiniń negizgi sebepshisi bolyp sanalatyn mal ónimderi de júz paıyzdan asa oryndalyp otyr. Aıta bersek tek kórsetkish qana emes, sonymen birge sol eldiń ıesi, jerdiń qojaıyny bolyp sanalatyn aýyl ákimdiginiń jergilikti qoǵamdyq uıymdarmen de baılanysynyń kóńilge qonymdy tustaryn kórip, onyń tikeleı kýási de boldyq. Mysaly, aýyl ardagerler keńesiniń tóraǵasy Temirhan Ýmyshev ózi bas bolyp, keshegi aýyl ómirine úlken aýyrtpalyq ákelgen jeldetken aq boran men qursaýy berik muzdaqtyń áserinen jalp-jalp qulap túsken elektr baǵanalarynyń kóshe boıyndaǵy qaldyqtaryn traktormen súırep tazartýǵa belsene aralasyp, basy-qasynda júr. Al aýyl bıi Qýanysh Dosbergenov bolsa aýyl ákimdiginiń jas mamandaryna jol kórsetip, aqyl-keńesin aıamaıdy.
Qysqasy, bul aýyl ardagerleri men bıler alqasynyń eldiń qamy úshin jasalyp jatqan ıgi isterdiń bel ortasynan tabylýy – jaqsylyq, bereke-birlik pen yntymaqtyń nyshany, árıne. Bul issaparymyzda biz álgi aıtqan aýyl bıi Qýanysh Dosbergenovpen aýyl-eldi birge aralap, kóptegen jurtshylyqpen kezdesip, júzdestik. Ákim jumysyna baılanysty az da bolsa pikir bólisip, oı almastyq. Alýan-alýan pikirdiń kýási boldyq. Munymen qosa keıbir usqynsyz kóshe kórkin kórip, kóńilimiz qulazyp ta qaldy. Atap aıtqanda, Jaryqbas eldi mekenine týra kireberistegi eski jaıdyń suryqsyz kórinisi kózge sondaı bir túrpideı tıedi eken. Tipten unjyrǵańdy túsirip tastaıdy. Esik-terezesi alqam-salqam. Sylaǵy kóship, ózi birneshe jerden jarylyp, qulap túsýdiń shaq qana aldynda tur.
Sosyn taǵy bir kózimizge oǵash kóringeni, ol – Báıdibek ata aýylyndaǵy sý jańa mekteptiń qaptalynda «meni kórdiń be, keńes dáýiriniń kózimin ǵoı!» dep turǵandaı eski jaı boldy. «Bul buryn, bizdiń bala kezimizde klýb úıi bolatyn. Qazirgi turysy mynaý endi, aýyldyń kórkin qashyryp», dedi qasymyzdaǵy jol serigimiz Qýanysh Dosbergenov yńǵaısyzdanǵandaı keıip tanyta sóılep.
Jaryqbas pen Almaly aýyldaryn jalǵastyryp jatqan asfalt joldyń tozyǵy jetken, shuryq-tesik. Ákimdikke qarasty eldi mekenderde buryn istep turǵan kóshe boıyndaǵy elektr shamdary qazir joq. Kútim men jaýapkershilikti qajet etedi. Demek aýyl ákimi kúndelikti jumys, is-qaǵazdardan bólek, kóshe tazalyǵy men klýb, kitaphana sııaqty kópshilik oryndardyń da jumysyna biraýyq nazar aýdaryp otyrǵany jón sııaqty. Sondaı-aq kóriktendirýge de jete kóńil bólý qajet. Aýyldaǵy taza aýyz sý máselesi de kóptiń kóńilinen shyǵatyndaı dárejede emes. Eldi mekenderde shaǵyn sport alańdaryn uıymdastyryp, el ıgiline jaratatyn ýaqyttyń da jetkeni qashan. Sondaı-aq azyq-túliktiń baǵasy kúnde júz ózgerip, myń qubylyp turǵan myna zamanda túrli kókónis ósirip, halyqty der kezinde qamtamasyz etip otyratyn jylyjaı máselesi de Almaly aýylynda óz sheshimin tappaı otyr.
Aýyl turǵyndarynyń bir qatarymen sóılesip kórgenimizde, tipten solardyń arasynan aýyl ákiminiń aty-jóninde bilmeıtin adamdar bar bolyp shyqty. Báıdibek ata aýylynyń turǵyny, zeınetker T.Nurjanov ákim E.Tazabekovtiń atqaryp otyrǵan jumysyna qanaǵattanarlyq pikirin bilderse, al Dosbaı Nursultan: «Jas bala, áli de óz jumys baǵytyn búgingi kún talabyna saı ózgertýi kerek», dep aıtty. Sondaı-aq Q.О́telbaev: «Keleshegi bar azamat qoı, jaman is atqaryp jatqan joq. Bilmegeni bolsa bizder úıretip, aıtyp otyrýymyz kerek», degen oıyn jetkizdi.
L.О́teshov atyndaǵy orta mekteptiń pedagog-uıymdastyrýshysy J.Túzelbekova shyndyqtyń betin asha sóılegendeı boldy. Pedagogtyń aıtýynsha, aýyl ákimi isker, máseleni der kezinde sheshe biletin jigerli azamat bolýy tıis. Ákim aýyl turǵandarymen jıi-jıi kezdesip, muń-muqtajyn tyńdap otyrýdy úrdiske aınaldyrý kerek. Mine, biz bilgen jaǵdaı osy boldy.
Serikbaı TURJAN,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
Túrkistan oblysy,
Báıdibek aýdany