Qasteevtiń qylqalamynan týǵan kez kelgen kórkem týyndyda sulyq súlde, bolbyr beıne bolyp kórmegen shyǵar, sirá. Aqsaǵy tepsinip, saqaýy saırap turǵandaı oqyrman kóńilinde tereń tańba qaldyrady. Bógde bir sýretshiniń bútindeı bir qorap akvarel ysyrap qylatyn kórinisine ol bir jaǵym ǵana boıaý jumsap óte beredi. Boıaýlar neǵurlym juqa jaǵylǵan saıyn kartınanyń oı-ıdeıasy soǵurlym kúrdeli. Naǵyz sıqyrshynyń ózi me dersiz.
Kóp boıaýmen az sýret salýǵa da, kerisinshe az boıaýmen kóp kartına jazýǵa da bolady. Erik ózińde, eshkim qolyńnan qaqpaıdy. Tek talanttyń da tarazyǵa júginetinin eskersek, klassıkalyq shyǵarma jazý úshin boıaýdyń qalyń ne juqasy mańyzdy emes. Shyntýaıtynda, sýretshi sheberliginiń ózi, osyǵan baılanysty emes pe?! Qazaq beıneleý óneriniń negizin qalaýshy Ábilhan Qasteevtiń «Toǵandy mádenıet parkiniń kórinisi» atty týyndysy biz joǵaryda aıtqan sózimizdiń dáleli. Uly sýretshiniń tabıǵattan urlaǵan ǵajaıyby rýhanı jaýhar dúnıe.
«Toǵandy mádenıet parkiniń kórinisi» atty kartına peızaj janrynda jazylǵan. Qylqalam sheberi 1937 jyly Máskeýdegi N.Krýpskaıa atyndaǵy halyqtyq óner kórkemsýret stýdııasynda oqyp kelgennen keıin týǵan tabıǵatyn beıneleıdi. Bul onyń maıly boıaýmen jumys isteýdegi alǵashqy qadamdarynyń biri. Danyshpan sýretshi Leonardo da Vınchı aıtqandaı «Kez kelgen tanym aqyl úshin árdaıym paıdaly, óıtkeni ol paıdasyzdan aryltyp, jaqsyny saqtaı alady». Eńdeshe, jaqsyny úırenýge hám saqtaýǵa tyrysqan qylqalam sheberiniń eleýli eńbegi úlken ónerge bastama boldy desek artyq aıtpaǵanymyz bolar edi.
Jazý qıyn jumys emes, onyń mánin arshyp uǵý, tamyryna boılaý óte aýyr eńbekti qajet etedi. Kórkem shyǵarmanyń syrt kózge birden shalyna qoımaıtyn syr-jumbaǵy qanshama. Sonyń bárin oqyrmanǵa borshalap jaıyp salý úshin rentgen kóz qajet. Olaı bolmasa oqýshy qaýym kartınanyń syrtqy sıpatyna súısinip, kelesi bir oıdyń shabyndyǵyna túsedi. Bul týrasynda áıgili Pablo Pıkasso: «Bári sýretti túsinýge tyrysady. Nege olar qustardyń shıqylyn uǵýǵa tyryspaıdy?!» dep kórgennen emes, sezingennen týǵan kórinisterdiń qupııasyna úńilýge shaqyrady. Iаǵnı boıaýlar qupııasyn tanýǵa tyrysqan abzal.
Kópplandy kartınada sulý taý bókterindegi toǵandy park beınelengen. Aldyńǵy plannan biz betine aspan men aǵashtardyń beınesi túsken alasa aǵashtar men butaqtar qorshaǵan toǵandy kóremiz. Ekinshi plandy bıik-bıik pıramıda sııaqty terekter men Ile Alataýy alyp jatyr, al úshinshi planda kógildir bıik aspan. Sýretshi ártúrli ósimdikter álemin, qazaq taýynyń ásemdigin, taý bókterindegi jasyl shalǵyn ústindegi kógildir aspannyń ushy-qıyry joq alystyǵyn berý arqyly týǵan ólkeniń sulýlyǵyn jetkizgen.
Ol jasyl tústiń reńkterine yrǵaqpen qalqı aýysady, keńistikti berý úshin salmaqsyz kórinisterdi paıdalanady. Keńistik kartınaǵa aýqymdylyq berip tur. Biz kartınanyń aldyńǵy planyndaǵy toǵannyń jaǵasyndaǵy usaq tastardy anyq kóremiz. Kórermenniń nazary toǵan arqyly malta tastardyń ústinnen aýyp, býdaq-býdaq bulttarǵa aýysady. Kartınadan shýaqty jazdyń jyly kúni, tynyshtyq pen jaılylyq seziledi.
Bizdińshe, bul tabıǵattyń ásemdigin, jaryqtyń aınalaǵa áserin, sát saıyn ózgerip otyrǵan jaryq pen kóleńkeniń arpalysynan týǵan qas pen kózdiń arasyndaǵy qubylystardyń boıaýǵa aınalǵan sáti. Kúnniń nurlanǵan sátin dereý kenebine túsirip, osy úrdisti sýretshilik ǵumyryna máńgi azyq etkendeı. Qazaq rýhy keýdesinde kernep turǵan jannyń júrek tolǵanysy, saǵynyshtan shyqqan týyndy. Árbir dańqty sýretshiniń tabıǵatqa tabynatyny shyndyq. Bul shyndyq búgingi týyndyny ómirge ákelip qana qoıǵan joq, óli keńistikke jan bitirýimen erekshe.
Kórkem kartına bir qaraǵannan-aq jastyń da, jasamystyń da júregin jaýlap alady. Nege deseńiz? Oǵan oıly oqyrman sanasyndaǵy sol shyǵarmaǵa qulaı berilgen aq kóńil, shynaıy ónerge ińkárlik, rýhanı tolǵam járdemdesedi. Onyń ústine boıaýlar aspanynda jarq etken oı naızaǵaıy, júrekke jyly tıer ádemi tabıǵat, túster uıqasy jandy elitpeı qoımasy anyq. Qasteev kóńil kózinen qaǵajý qalyp júrgen qaltarysty ómirdiń qarapaıym kórinisterin tabıǵat tilinde túrli reńkke orap, oqyrmanǵa syılap otyr.