Kárimjan Ábdirahmanov – «Dostyq-84» halyqaralyq oıyndarynyń kúmis júldegeri, álem kýbogynyń komandalyq eseptegi jeńimpazy (1985), Eýropa chempıonatynyń (1985) jáne «Izgi nıet-86» oıyndarynyń qola medalısi, Keńes Odaǵynyń 2 márte chempıony (1984, 1990).
On segizinde orda buzǵan
1982 jyldyń qarasha aıy. KSRO ulttyq quramasynyń bas jattyqtyrýshysy Artem Lavrov aıaqastynan 18 jastaǵy Kárimjandy Iýgoslavııadaǵy iri halyqaralyq týrnırge aparatyn boldy. Buǵan deıin jastar saıysyna túsken Ábdirahmanov úshin bul kútpegen jaǵdaı edi. Kárimjan azdap tolqyǵany bolmasa, sasa qoıǵan joq. Al KSRO quramasyndaǵy beldi boksshylar, 1982 jylǵy álem chempıondary Iýrıı Aleksandrov, Aleksandr Koshkın jáne Aleksandr Iаgýbkın bul habardy estigende «Kárimjan áli bala ǵoı. Boıy da tapal. Úlkender ońdyrmaı sabaıtyn boldy», dep Lavrovtyń sheshimine narazylyq bildirdi. Sonymen osy jylǵy Dúnıejúzilik chempıonatta 3 altyn, 2 kúmis, 1 qola medalmen Jer sharyndaǵy eń azýly quramanyń birinen sanalǵan keńestik qurama qataryna asyqtaı ǵana Kárimjandy qosyp alyp, Iýgoslavııa jerine taban tiredi.
Boıy 155 santımetr ǵana Kárimjan qarsylasynyń janynda tym balǵyn ári bákene edi. Tebindegen qara murty men óziniń basyna jeteqabyl qolǵaby bolmasa, oıyn balasynan aıyrmashylyǵy shamaly. Qazaqı tanymmen qaraǵan kisige alaman báıgege baıqamaı baryp qalǵan qula taı tárizdi. Al Ábdirahmanovty osy qalpynda rıngten túsirip alyp, segizinshi synyptyń balalaryna qosyp jiberseń, mynaý úlken jigit qoı dep eshkim aıta qoımas edi.
Qarsy buryshtan shyqqan suńǵaq seri jigit buǵan balasyna qaraıdy. Gong! Qarsylasynyń ıyǵynan keletin qaratory balanyń qos judyryǵy avtomatsha sartyldaı jóneldi. Bilegi kelte, judyryqtaı bala jarty mınýtqa jeter-jetpes ýaqytta álginde rıngke bettegen muny mensinbeı, ájýa qylǵan qalyń jankúıerdiń kóńilin ózine birjola aýdaryp aldy. Alǵashqy qarsylasy birinshi raýndta munyń sart-surt soqqysyna shydamaı, eseńgireı utyldy. Jaıshylyqta salqynqandy eýropalyqtar tóbesi tóreshiniń keýdesine zorǵa jetetin qazaq balasyn sharshy alańnan zor qoshemetpen shyǵaryp saldy.
Kárimjan budan keıingi eki saqa qarsylasynyń jaǵy men baýyryn at tepkendeı solqyldata uryp, eki jekpe-jekti de merziminen buryn bitirdi. Sóıtip bir kezde mekteptegi lıneıkada kóshtiń eń sońynda turatyn qarshadaı bala endi Eýropa boksynyń mańdaıaldy serkesi bolyp shyǵa keldi.
Jıyrmasynda qamal alǵan
1984 jyldyń naýryz aıynda 19 jasynda Keńes Odaǵynyń eresekter chempıonatyn tas-talqan etip jeńip shyqqan Kárimjan Ábdirahmanov tamyz aıynda keńestiń olımpııalyq quramasy sapynda Kýbanyń astanasy Gavanadaǵy «Dostyq-84» básekesine attandy. Sebebi Keńes Odaǵy bastaǵan sosıalıstik júıe osy jylǵy Jazǵy Olımpııa oıyndaryna boıkot jarııalap, «Dostyq-84» jarysynyń kórigin qyzdyra bastaǵan. Al kapıtalıstik júıe sportshylary osy jazda Los-Anjeleste Jazǵy Olımpııa oıyndarynyń júldelerin sarapqa saldy. 1984 jyldyń qystyń kóktemge ulasar tusynda tórt qazaq boksshysy – Kárimjan Ábdirahmanov, Serik Nurqazov, Serik Qonaqbaev jáne Asylbek Qılymov KSRO chempıondary atanyp, Olımpıada joldamasyna talassyz ıe bolǵan edi. Bir-birine jany qas eki júıeniń ózara baqastyǵy osy sańlaqtarmen birge Olımpıada dýyn ańsaǵan myńdaǵan sportshynyń kóńiline qaıaý salǵany anyq.
Gavananyń aýasy qapyryq, kún bolsa, kúıip tur. Jattyǵý zalynda ter úgip jatqan Kárimjandardyń ústine aıaqastynan Kýba basshysy Fıdel Kastro kirip keldi. Qasynda bir top nókeri bar. Eńsegeı boıly Fıdel patsha Kárimjannyń qasyna kelip, tárjimashy arqyly jón surady. Kárimjan óziniń keńes quramasynyń 48 kılodaǵy boksshysy ekenin aıtýy muń eken, Kastro: «300 mıllıonǵa jýyq halqy bar Keńes Odaǵynan boıshań, irileý jigit tabylmaǵandaı, myna balany ákelgenderi nesi», dep tańǵalǵanyn jasyrǵan joq. Fıdel patsha bir japyraq Kárimjanǵa meıirlene qarap, taǵy birdeńe aıtty da, taýdaı denesimen ıile bere betinen súıdi.
Fıdel Kastro Kýba men keńes quramalary jattyǵatyn zalǵa taǵy eki-úsh márte arnaıy keldi. Ár kelgen saıyn Kárimjannyń qasyna baryp, ákelik meıirimmen betinen súıdi. Bir kezde Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń eń myqty qolbasshysy retinde Baýyrjan Momyshulyn jeke-dara atap, Baýkeńdi Kýbaǵa qonaqqa shaqyrǵan Fıdel patsha qarsy aldyndaǵy suńqardaı ǵana kókórim jigittiń Momyshuly týǵan Taraz topyraǵynan ekenin bilgen joq.
Mine, aıqas sáti taıady. Kárimjan temeki tútinine tunshyǵa aýyr tynystaǵan záýlim saraıdyń bir shetinen shyǵa kelgende, qalyń jankúıer dý ete qaldy. Boks dese aqyl-esten aıyrylýǵa shaq qalatyn qyzba kýbalyqtar keńestiń namysyn jyrtatyn tápeltek balany kózge qorash sanap, daýryǵysa bastaryn shaıqaı bastady. Mundaıǵa eti úırene bastaǵan Kárimjan shıryǵyp tur. Qarsylasy – álem jáne Eýropa chempıony, 24 jastaǵy bolgar batyry Ivaılo Marınov. Rıngke jan-jaǵynan ańtaryla, enteleı moıyn sozǵan kýbalyqtar uzynsha, taramys bolgardyń myna balany dyrdaı ǵyp sabaıtynyna bek senimdi. Jo-joq, keńes bapkerleri de birdeńe biledi eken. Qoltoqpaqtaı balanyń qos judyryǵy toqtaýsyz sartyldaıtyn avtomat ne pýlemet dersiń. Keıingi úsh jylda jan balasynan beti qaıtpaǵan Ivaılo Kárimjandaı jigitke kezikpeı júr eken. Eki ret eriksiz eseńgiregen boıy (nokdaýn) edenge súıene ornynan zorǵa turǵan Marınovtyń utylǵanyn moıyndamasqa sharasy joq edi (Sol Ivaılo 1988 jyly Seýl Olımpıadasynda top jardy).
Álginde buǵan tumsyǵynyń ústinen qaraǵan mońǵoldyń da bet-aýzy tegistelip ketýinen záredeı qoryqqan tóreshiler básekeni birinshi raýndta doǵaryp tastady.
Jartylaı fınalda polıak Iаnýsh Starjıktiń saǵyn syndyrǵan Kárimjan Ábdirahmanov fınalda Kýba qabylany Hýan Torrespen betpe-bet qaldy. Hýan aıaq-qoly balǵadaı, Kárimjannan áldeqaıda iri, qoldy-aıaqqa turmaıtyn soıqan eken. Shyǵa sala Kárimjandy qolǵaptyń syrtynan salyp-salyp jiberip edi, bizdiń balanyń qoly qaqsap qoıa berdi. Myna judyryq betke, ishke qadala tıse ońdyrmaıtynyn tez uqqan Kárimjan uzyntura Hýannyń ıeginiń astyna kirip alyp, judyryqty siltedi deısiń. Torrestiń álginde ǵana ot shasha, jaınap turǵan eki kózi birazdan keıin qantalaı isip, jumylýǵa aınaldy. On myńdaı tileýlesiniń taýsyla qolpashtaýymen julqyna shabynǵan qara batyrdyń qabaǵynan qan saýlap, desi qaıta bastady. ...Referı Kárimjannyń qolyn kótergen bette záýlim saraı siltideı tyna qaldy. Biraq... dúnıe qas-qaǵymda basqa búıirine aýnap tústi. Tóreshi sheshimin shuǵyl ózgertip, qazylar alqasy qaıta keńesýge kiristi. Shamasy on bes mınýttan keıin rıngtegi qazy janarymen jer shuqyp turyp, Torrestiń qolyn joǵary tartqan mezet (esep 3:2) Kárimjannyń kózinen ystyq jas parlap qoıa berdi. Anaý-mynaýǵa selt ete qoımaıtyn respýblıka sportynyń basshysy Amansha Aqbaev sonaý vıp-lojadan tóreshiler ústeline alqynyp jetipti. О́ńi qabaryp ketken Amansha aǵasy tóreshilerdi jaǵadan almasa da, jarylyp ketýge shaq tur...
Iá, bizdiń jigitke obal boldy. Alqaly jıyndar men buqaralyq aqparat quraldarynda adam teńdigi, ádildik týraly aıanbaı jyrlaıtyn sosıalıstik júıeniń alpaýyttary, Kárimjannyń ákesindeı úlken-úlken adamdar uıalmaı-qyzarmaı judyryqtaı balanyń talassyz jeńisin osylaısha basqaǵa bókterip jiberdi. Aqıqatyn aıtsaq, Kýbadaǵy osy maıdan naǵyz Olımpıada oıyndaryna tatıtyn jarys edi. Sebebi sol tusta Eýropa qurlyǵy men Kýba boksshylary dáýirlep turdy. Bir sheti Eýropaǵa, basym bóligi Azııaǵa jatatyn Keńes Odaǵynyń bylǵary qolǵap quramasy da dúnıe júzindegi úzdik komandanyń biri bolatyn. Sondyqtan Kárimjannyń bul «kúmisiniń» Olımpıada medalinen bási tómen emes.
...Nesin aıtasyz, adamzat jaratylǵaly qaraýlyq pen pendeshilik izimizdi basyp keledi emes pe? Kárimjan baýyr mundaı ádiletsizdiktiń talaıyn kórdi. 1985 jyly Eýropa chempıonatynyń jartylaı fınalynda ol nemis sportshysy Rene Braıtbartty aıamaı sabady. Rene osy aıqastan keıin basyn gıpspen qaptaýǵa májbúr boldy. Biraq qazylar 3:2 esebimen jeńisti Renege berdi. Kárimjan Eýropa chempıonatynyń qola medalin qanaǵat tutty. Osy jyly Álem kýbogynyń jartylaı fınalynda taı boksshysy Reneniń kebin kıdi. Taǵy da tóreshiler Ábdirahmanovtyń jeńisin tartyp aldy. Sol joly KSRO sport delegasııasynyń basshysy Nıkolaı Parhomenko Kárimjandy qushaǵyna qysqan boıy: «Malysh», jeńis seniki edi», depti ishi kúıip turyp. 1986 jyly Almatydaǵy KSRO chempıonatynda armıan boksshysy Nshan Mýnchıandy kóz aldymyzda utty. Tóreshiler uzaq aqyldasyp, aqyry eshkimniń qolyn kótermesten eki boksshyny rıngten túsirip jiberdi. Erteńine ǵana Mýnchıan «jeńdi» dep habarlady...
Mine, qadirli oqyrman, Olımpııa oıyndary men dúnıejúzilik chempıonattyń altyn medaline ábden laıyq bizdiń Kárimjan dostyń boks maıdanyndaǵy keıbir qym-qıǵash sátteri aq qaǵaz betinde osylaı aıshyqtaldy. Iá, «jazmyshtan ozmysh joq».
Qydyrbek RYSBEK,
sport jýrnalısi