«Táýelsizdik – táńirdiń bizdiń urpaqqa bergen úlken baqyty, halqymyzdyń máńgilik qundylyǵy. Biz búginge deıingi barlyq jetistikterimizge táýelsizdiktiń arqasynda qol jetkizdik», deıdi Elbasy Nursultan Nazarbaev azattyq jolynda júrip ótken jeńisimiz týraly. Iаǵnı elimizdiń derbes memleket retinde jetken jetistikteriniń ar jaǵynda ár salada qyzmet etip jatqan azamattarymyzdyń eren eńbegi tur.
Bıyl Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdik alǵanyna – 30 jyl. Elimizdiń óz aldyna derbes memleket bolyp, ózge jurtpen terezesi teń qarym-qatynas jasap, óziniń tól mádenıeti men salt-dástúrin, ult batyrlaryn barynsha erkin ulyqtaıtyn egemen kúndi ata-babalarymyz uzaq jyl boıy ańsaǵany tarıhtan málim. Olar júrip ótken ár kúnge baıyppen qarasaq, egemen el bolý jolynda halqymyzdyń myqty perzentteriniń kóbi aıanbaı eńbek etkenin, talaı ter tógip jan bergenin uǵamyz. Sol úshin de táýelsizdik uǵymy biz úshin óte qymbat, asa qadirli. Osy tusta Qazaqstannyń bilim salasy da qarqyndy damyp, san alýan mektepter, kolledjder men halyqaralyq oqý oryndarynyń ashylǵanyn aıtýymyz kerek. Elbasy ózi bas bolyp qolǵa alǵan «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha shetelde bilim alyp kelgen jastar qazir elimizdiń ár salasynda eńbek etip júr. Bilim salasyn damytýǵa úles qosyp júrgen jastar da az emes. Árıne, bul baǵytta óńirlerdegi joǵary bilim beretin oqý oryndarynyń alatyn orny mańyzdy. Osy bilim men tárbıe kóshiniń aldyńǵy qatarynda I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý ýnıversıteti de baryn maqtanyshpen aıtamyz. Osy jyldar ishinde ýnıversıtet 50 myńǵa jýyq maman daıyndady. Olardyń arasynda mektep, kolledj, joǵary oqý oryndarynyń ustazdary men jetekshileri, bank, sot, prokýratýra, baspasóz, ákimshilik basqarý salasynyń qyzmetkerleri bar. Ýnıversıtettiń 50 jyldyq tarıhyn bes beleske bólsek, ár on jyl saıyn oqý ornynda iri ózgerister bolyp otyrǵan eken. 1977 jyly ınstıtýtqa Jetisý jerinen túlep ushqan jyr dúldúli Ilııas Jansúgirovtiń esimi berilip birneshe jańa fakýltet ashyldy. Instıtýt qabyrǵasynda «Qýyrshaq» teatry, «Rossııanochka» vokaldyq ansambli, «Nazıgým» uıǵyr ansambli, «Jetisý» halyqtyq ansambli jáne orys halyq aspaptar orkestri quryldy. Osynaý óner ujymdary óz ónerin Qazaqstanǵa ǵana emes, shetelge de tanytty. Oqý ornynda I.Jansúgirovtiń ádebı-memorıaldy murajaıy ashylyp, muraǵat qory jınaqtaldy. 1994 jyldan bastap ınstıtýt I.Jansúgirov atyndaǵy Taldyqorǵan ýnıversıteti bolyp atala bastady. 1996-1998 jyldary bilim ordasy sheteldik joǵary oqý oryndarymen baılanys ornatyp, sheteldik mamandarmen tájirıbe almasýdy qolǵa aldy. 1998-2001 jyldar aralyǵynda ýnıversıtettiń materıaldyq bazasy nyǵaıdy. Memlekettik standart negizinde oqý josparlary jasalyp, 17 jańa mamandyq ashyldy. Mamandandyrylǵan testileý ortalyǵy quryldy. 1999 jyly bilim ordasy memlekettik statýsqa ıe bolyp, I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıteti bolyp atala bastady. Birqatar mamandyq boıynsha aspırantýra ashyldy. 2001-2008 jyldar aralyǵynda ýnıversıtet ujymy oqý úrdisin jetildirdi. Belsendi oqytý ádisteri men jańa tehnologııalardy paıdalanýǵa, jalpy adamzattyq qundylyqty jáne ulttyq oı-sanany dáripteıtin pedagogıka, psıhologııa ǵylymyndaǵy jetistikterdi qoldanýǵa, reıtıngtik-testik bilim baǵalaý júıesin engizýge kúsh saldy. Oqytý ádisterin jańartyp, jańa tehnologııaǵa den qoıǵan bul jyldary Jetisý ýnıversıtetiniń jumysy jańa bir beleske kóterildi. 2008-2016 jyldary I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıteti Qazaqstandaǵy oqý oryndarynyń arasynan eń birinshi bolyp pedagogıkalyq baǵyttaǵy mamandyqtardy halyqaralyq akkredıtteýden ótkizdi. 2011 jyly Qazaqstannyń joǵary oqý oryndary assosıasııasy men Eýrazııalyq ýnıversıtetter assosıasııasynyń, al 2012 jyly Eýrazııalyq ýnıversıtetter assosıasııasynyń jeke assosıasııalyq tolyq múshesi atansa, 2015 jyly BUU ýnıversıtetteriniń «Akademııalyq yqpal» quramynyń músheligine ótti. Osy kezeńde ýnıversıtettiń sheteldik oqý oryndarymen halyqaralyq baılanysy kúsheıdi. Al 2016-2017 oqý jylynda áskerı kafedra ashyldy.
Eńbek naryǵynda úlken suranysqa ıe, básekege qabiletti bilikti de bilimdi, kásibı mamandardy daıarlaý jolynda kóp eńbektenip, bilim berý baǵdarlamalaryn halyqaralyq akkredıtteýden ótkizdik. Kópsalaly ýnıversıtetterdiń ulttyq reıtıngisinde 10-oryndy ıelendik. Eýropa jáne Ortalyq Azııa damýshy elderiniń QS EESA aımaqtyq reıtıngisinde 241-250 úzdik joǵary oqý oryndarynyń qataryna endik. Naryqtyq qatynastyń bilim salasyna yqpaly ǵylymdy kommersııalandyrý talabynan anyq kórinedi. Qazir ǵylymdy kommersııalandyrý elimizdegi bilim salasynda qolǵa alynǵan jańa baǵyt. Bul úrdis otandyq ǵylymdy damytýdaǵy mańyzdy qadamdardyń biri bolǵandyqtan osy baǵytta da aýqymdy sharalardy qolǵa aldyq. Ýnıversıtet janynan Bıotehnologııa máselelerin zertteıtin ǵylymı-zertteý ınstıtýty qurylyp, «Damý» qorymen birlesken «Startap-Akademııa» ashyldy. Bul eki qurylymnyń biri ýnıversıtet qabyrǵasynda júrgizilgen ǵylymı-zertteýlerdi naryqqa engizýge kúsh jumsasa, ekinshisi stýdentterge bıznesti praktıkalyq turǵydan úıretedi.
Qoryta aıtqanda, qoǵamnyń damýy ondaǵy ár salanyń jańa zaman talabyna ýaqtyly ilesýine baılanysty. Jańa zaman talabyna saı joǵary oqý oryndary jańa zaman talabyna ilesý úshin jańa mamandardy daıyndaýdy qolǵa alýda. Biz de bul úrdisten qalmaı elimizdiń táýelsizdigin nyǵaıtý jolynda ózi isimizdi minsiz atqarýǵa bar kúshimizdi salamyz. Oǵan oqý ornynyń bazasy men oqytýshy quramnyń áleýeti jetedi dep senemin.
Qýat BAIMYRZAEV,
Jetisý ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy-rektor,
geografııa ǵylymdarynyń doktory, professor