Qazaq óneri men mádenıetinde 100 jasaǵan ǵumyrly tarlanbozdar týraly buǵan deıin estimeppiz... Internet sholyp, tarıhı qujattamalardy aqtarǵanmen ondaı derekti kezdestire almadyq.
Keńestik «qyzyl jýrnalıstıka ınstıtýtynyń» túlegi – qazirgi tilmen aıtqanda, ataqty QazMÝ-dyń fılologııa fakýltetinde ashylǵan jýrnalıstıka bóliminiń alǵashqy qarlyǵashtarynyń biri – almatylyq jýrnalıst Hanymbúbi Aqjolova apamyz kúni keshe jasy 100-ge toldy. «Qazaqstanǵa eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri» qurmetti ataǵyn qalamger osydan jarty ǵasyr buryn, ıaǵnı 1971 jyly zeınet jasyna jetkende ıelengen eken.
Endi ... sanasy sergek, jady myqty baqýat apamyzdyń óz áńgimesine qulaq túrip kórelik.
– Maıdannan keletin «qara qaǵazdyń» áli de qardaı borap basylmaı turǵan 1944 jyldyń jazy. Aýdandyq gazet maǵan belsendi aýyl tilshisi ári ónegeli kommýnıst dep ýnıversıtetke joldama berdi. О́te qıyn kezeń. Tań atpaı 500 gramm qara nan úshin kezekke turamyz, odan sabaqqa júgiremiz... Barlyǵy 14 stýdenttiń ishinde qyz baladan – Táslıma Qarabalına ekeýmiz ǵana. Jigitterden – soǵystan jaraly oralǵan Kemel Toqaev (Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń ákesi), keıin mınıstr dárejesine jetken Músilim Bazarbaev, ataqty ǵalym, jazýshy-jýrnalıst Muqan Mamajanov, pavlodarlyq Petr Molchın men Rafaǵat, ákesiniń atyn umytyppyn, bárimiz bir kýrsta tatý-tátti syılasyp, soǵystyń zardabyn eske alyp keıde muńdasyp, birge júrip, jeńistiń qýanyshyn birge kórip, oqýymyzdy bitirdik. Jany jaısań sol qurby-qurdastarymnyń barlyǵy da baqılyq dúnıede, jandary jánnatta bolsyn.
Ustazdaryn umytpaǵan Hanymbúbi apamyz «Peshenemizge qazaqtyń dańqty uldary Muhtar Áýezov, Beısembaı Kenjebaev, Máýlen Balaqaev, Saqtaǵan Báıishov syndy sarabdal azamattardan dáris alý jazypty» deıdi.
– Birde Muhtar Áýezov kezekti leksııasyn úıde oqydy. Bárimiz belgilengen ýaqyttan on-on bes mınýt erte qamdanyp, jumys bólmesi-aý shamasy, úlken jaryq zalǵa ımene kirdik. Mańdaıy jarqyrap uly ustaz da keldi. Jalma-jan ornymyzdan ushyp turdyq. Sondaılyq iltıpatpen ısharat jasaǵan Áýezov, kenet: «Áp-pále, myna eki bala nege tómen otyr? Atamyz qazaq qyz balany erekshe qurmettegen. Káne, tórge shyǵyńdar!» dedi. Ataǵy jer jarǵan dańqty ustazymyzdyń qurmetin sezingen Táslıma ekeýmizdiń sonda betimiz ottaı janyp, tórge ozdyq, máńgilik umytpaımyn...
1949 jyly oqý ornyn oıdaǵydaı támamdaǵan Hanymbúbi Aqjolovany respýblıkalyq «Sosıalıstik Qazaqstan» («Egemen Qazaqstan») attaı qalap, qyzmetke alady. Qolyna qalamyn erte alǵan tilshilik jazýdan tájirıbesi bar dıplomdy jýrnalıst-kommýnıst alǵashqy kúnnen qulshynyp iske kirisip ketedi. Bir kúni soǵysta otaǵasy men úsh birdeı baýyrynan, et-jaqyn aǵaıyndarynan aıyrylǵan Esteý anasy «Kúnim, oqýyń oıdaǵydaı bitti, sen endi óz jolyńdy tabarsyń, men Samsyǵa, týǵan jerime qaıtaıyn» dep qıǵylyq salady. Jan degende jalǵyz anasyn qımaǵan qaısar qyz gazettiń basshylyǵyna bar jaıtty túsindiredi. Jaǵdaıdy tereńnen uǵynǵan basylym basshylarynyń biri Tileýles Baltaǵojın sol mezette Almaty oblysynyń hatshysy J.Janǵojınmen sóılesipti. «Qaraǵym, seniń ornyń bizdiń gazet edi, amal ne, taýqymet tartqan anańdy jalǵyz tastamaǵanyńdy men de quptaımyn, oblys basshysy seni týǵan jerińde jańa qyzmetke taǵaıyndady, aq jol, balam...» dep batasyn berip, shyǵaryp salady.
Qyzyl dıplomdy Hanymbúbi Aqjolova Jambyl aýdandyq «Bolshevıktik jol» («Ekpindi eńbek») gazetine redaktor bolyp taǵaıyndalady. О́mir-tarıhynyń jańa paraqtary ashylady. Qalamger-qaıratker 90 jasqa tolǵan kezde shákirti sanatynda «Egemen Qazaqstan» gazetine «Bir túıir «ýly» qorǵasyn» atty meniń jazǵan maqalamdaǵy adam taǵdyryna baılanysty oqys oqıǵa apamyzdyń qasiretti ómirbaıan joldaryndaǵy ekinshi paraq betteri-tin...
Jambyl aýdandyq «Ekpindi eńbek» («Atameken») gazetinde bes jyldaı qoıan-qoltyq eńbek etken kezimizde, aıaýly anamyzdyń zeınet jasynda qyzmet istep júrgenin de sezbeppiz ǵoı!.. Redaksııadaǵy partııa uıymynyń jetekshisi Aqjolova apamyzdyń jarǵaq qulaǵy jastyqqqa tımeı «Erteń jýrnalıstik-partııalyq qyzmette dárejelerińniń ósýine bir sebin tıgizeri haq» dep, Naǵashybek pen Seıithannyń, Saragúldiń, Esenqul men Manarbektiń, Rátbek pen Núsiptiń, árıne meniń de, qolymyzǵa kúıip turǵan kommýnıstik qyzyl bıletti ustatqany da esimizde.
Apamyzben qaýyshý, telefon arqyly tildesý esh úzilmegen. Pandemııaǵa qatysty jaǵdaı birjolata telefondyq baılanysqa kóshken-di. Sońǵy bir tildeskenimizde, apam: «Oı Alla-aı, redaksııa men baspahana arasynda qurtaqandaı bolyp júgirip júretin sender de zeınetkerlikke shyqtyńdar ma?» dep tańdana kúlgen. Endi bir áńgimesinde apam «1936 jyl Jambyl jákem Máskeýden dekadadan oralǵanda Uzynaǵashta eki komsomol qyz aýdan jastary atynan oǵan gúl shoǵyn syılap edik. Sonda qasıet qonǵan, qydyr daryǵan uly babamyz: «Baqytty bol, balam, kóp jasa dep, basymnan sıpap edi...» dep qaldy...
...Áıgili amerıkalyq mıllıarder-mesenat, saıasatker Devıd Rokfeller (102) de júzden asqandar qatarynda. Biraq ol uzaq jasaǵany úshin eń aldymen dárigerlerge qaryzdar. Mıllıarderdiń júregin álemniń eń úzdik hırýrgteri 7 ret aýystyrǵan.
Júz jasaǵan Hanymbúbi Aqjolova apamyz qarttyqtyń «ermegi» dári-dármegi bolmasa, osy kúnge deıin doktor aldynda kezek kútken kisi emes. Jaıaý júrýdi jany súıetin, naǵyz qımyl sheberi-tin, shákirtterine «jýrnalıst pen qasqyrdyń asyraýshysy – aıaǵy» dep on-san qaıtalap aıtýdan áste jalyqpaıtyn. Sońǵy shırek ǵasyrda Almatyda turyp jatqan apamyz 28-panfılovshylar saıabaǵynda serýendeýshi ári dene tárbıesi jattyǵýlaryn jalyqpaı jasaýshy apalardyń qolbasshysy bolǵanyn da kópshiligimiz bile bermeımiz-aý. Iá, júz jasaǵan aıaýly áriptes apamyzdyń osyndaı da bir qymbat qyry bar...
Júz jasyńyz qutty bolsyn, aıaýly ustaz!
Talǵat SÚIINBAI,
jýrnalıst
Almaty