Qazirgi kezde qarapaıym halyq úshin baspana alýdyń memleket tarapynan túrli joldary qarastyrylǵan. Barlyq adamǵa bastapqy jarnasyn tólep, baspanaǵa qol jetkizýge bolady. Budan bólek túrli áleýmettik toptaǵy azamattarǵa da múmkindikter bar. «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda elimizde jyl saıyn myńdaǵan otbasyna páter kiltteri tapsyrylýda. Árıne, árbir adam úshin baspana alǵannyń qýanyshy bólek. Bul úrdis Taraz qalasynda da óz jalǵasyn tabýda.
Taraz qalalyq qurylys bóliminiń málimetinshe, 2017-2020 jyldar aralyǵynda «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda oblys ortalyǵyndaǵy «Araı», «Qarasý» turǵyn alaptary men 15-shaǵyn aýdannan 67 turǵyn úı paıdalanýǵa berilipti. Al osy jyly ótken jyldan ótpeli 28 turǵyn úıdiń qurylysy júrgizilýde. Eger atalǵan úılerdiń qurylysy aıaqtalsa, taǵy da 1 553 otbasy baspanaly bolady degen sóz. Sonymen qatar bıyl 45 páterli 4 iri paneldi turǵyn úı men 5 karkasty 60 páterli turǵyn úıdiń qurylysy júrgizilýde.
«Jalpy, bıyl 37 úıdi paıdalanýǵa berý josparlanýda», deıdi qalalyq qurylys bóliminiń basshysy Tólegen Bıbosynov.
Bul maqsatqa tıisti qarajat ta qarastyrylypty. Atalǵan málimetterge qarap, Taraz qalasynda qurylys jumystaryn qarqyndy deýge tolyq negiz bar. Derekterge súıensek, baspanaly bolyp jatqandar da jeterlik. Munyń bári de jaqsy kórsetkish, árıne. Biraq...
Osydan tórt-bes jyl buryn oblys ortalyǵyndaǵy Ybyraıym Súleımenov kóshesiniń sońynan 15-shaǵyn aýdan salyna bastady. Qarqyndy qurylysqa qarapaıym halyq shyn qýandy. Baspanasyz júrgen talaı otbasynyń memleket tarapynan berilgen jeńildikti paıdalana otyryp páter alýyna bul keremet múmkindik edi. Nátıjesinde, talaı adam baspanaly boldy da. Ásirese, aıtýly mereke kezderinde ákimdik tarapynan tapsyrylǵan páterlerge ıe bolǵan qarapaıym jurtshylyqtyń qýanyshy qoınyna syımaǵan sátteri kóp. Talaı jyldan beri tirnektep qarajat jınap, onyń ıgiligin kórip jatqan jannyń qýanbaýy múmkin emes, árıne. Alaıda atalǵan 15-shaǵyn aýdandaǵy keıbir turǵyn úılerdiń qurylysy sapasyz júrgizilgen bolyp shyqty. Jaýapty merdiger kompanııalar solaı istedi me, bolmasa, ákimdik úılerdi turǵyndarǵa tapsyrý úshin ýaqytyn jyldamdatýdy talap etti me, ol jaǵy belgisiz.
Endi qýanyshy sý sepkendeı basylǵan turǵyndar búginde turyp jatqan úıleriniń sapasyzdyǵyn aıtyp, dabyl qaǵýda. Kópshiliktiń másele kóteretindeı de jóni bar. Bala-shaǵasynyń aýzynan jyryp, baqyr tıynyna deıin baspana alý úshin jınaǵan el endi shaǵyndanbaǵanda qaıtedi?!. Máselen, 15-shaǵyn aýdan, №15-úıdiń turǵyny, jalǵyzbasty ana Nazıra Iýsýpova turyp jatqan úıin alý úshin sol kezdegi «Turǵynúıqurylysjınaqbankine» úsh jyl boıy aqsha jınapty. Sodan áýpirimdep júrip baspana qunynyń 40 paıyzǵa jýyq jarnasyn tólep, 8 189 600 teńgege úsh bólmeli páter alǵan.
«Endi sol tirnektep jınaǵan aqshaǵa alǵan páterge qazir ókinemin. Kezinde osy jerdi eldiń bári maqtady. Kópshilik bul jer ózinshe qalashyq bolady, barlyq múmkindik jasalady dep jatty. Biraq qalashyq bolmaq túgili, úıdiń ózi sapasyz salynǵan bolyp shyqty. Shynymdy aıtsam, túnde qaı jaǵymnan ne qulap keter eken dep qorqyp uıyqtaımyn. Tańerteń aman-esen turǵanyma táýbe etemin. As úıden bastap, barlyq bólmeniń tóbeleri túsip qaldy. Qazirgi kezde eki bólme áli qalpyna keltirilgen joq. Áli sol kúıi tur. Esikteri de yńǵaısyz ornalasqan. Máselen, bir bólmege kirý úshin ekinshi bólmeniń esigin jabý kerek. Áıtpese bir-birine soǵylyp, esikteri de qırap tynatyn boldy. Men bul týraly jumys istegen qurylysshylardan da suradym. Alaıda olar bárin de ákimshilik sheshetinin aıtyp, jaýap berdi. Esik aldynda kólik turaǵy da joq. Balalardyń oıyn alańshasy da durys salynbaǵan. Endi bolashaqta men bul úıdi sata alamyn ba, joq pa, aıta almaımyn. Daladaǵy kólikter júretin jol da tar. Eki baǵyttan kelgen kólikter bir-birimen aıqasyp óte almaıdy», deıdi turǵyn. Sonymen qatar ol jertólelerde de birese ystyq sýdyń, birese sýyq sýdyń qubyrlary únemi jarylyp jatatynyn jetkizdi. Kópshilik úshin bul da – másele. Al turǵyndar búginde mundaı máselelerdi úıdiń qurylysyn júrgizgen «Tarazstroı» JShS-ine aıtyp, jóndetip júr eken. Al atalǵan seriktestiktiń úsh jyldyq merzimi bitse, kópshilik ári qaraı ne isteıtinin bilmeı dal.
Turǵyndar bul úılerdi tegin emes, óz qarajatymyzǵa aldyq qoı dep nalıdy. Bastapqyda birqatar el memleket bergen múmkindikti paıdalanyp ári jańa shaǵyn aýdanda turýǵa asyǵyp osy jerden baspana alǵan. Alaıda arada kóp ýaqyt ótpeı-aq jańa úılerdiń jaǵdaıy belgili bolyp qaldy. Qazir jańa aýdannyń qaı turǵynymen sóılesseńiz de, áıteýir bir máseleni aıtady.
«Biz osy páterdi 2018 jyly ıpoteka arqyly aldyq. Turǵyn úıdiń qurylysyn «Agrospesstroı» JShS júrgizgen. Bizdiń úıdiń basty máselesi – kanalızasııa júıesiniń nasharlyǵy bolyp otyr. Turǵyndar da osy saýaldy jıi kóteredi. Bıyl qys mezgilinde sonyń saldarynan jertóleni sý basyp qalǵan jaǵdaılar da boldy. Sodan biz «Jambyl sý» mekemesine habarlasyp, olar bir apta degende áreń kelip, jóndep bergen. Biletinderdiń aıtýynsha, jertóledegi qubyrlar talapqa saı ornatylmaǵan. Kishkentaı qubyrlardan sý durys júrmegen soń, ol biteledi. Sodan kelip másele týyndaıdy. Odan keıin úılerdiń arasynda asfalt jol joq. Úılerdiń nómiri de belgilenbegen. El qazir úıleriniń nómirlerin bor jáne taǵy da sol sııaqty basqa nárselermen jazyp qoıǵan. Bizdiń úıdiń de nómirin anyqtaıtyn eshqandaı belgi joq», deıdi №11-úıdiń turǵyny Talǵat Berikbaıuly.
Jalpy, jergilikti turǵyndardyń bir arnaǵa toǵysatyn ýáji – turǵyn úılerdiń sapasyzdyǵy. Tipti munda kóship kelgen turǵyndardyń basym bóligi páterlerin qaıtadan jóndeýden ótkizip, esik-terezelerin jáne ózge de jerlerin aýystyrypty. Al oǵan shamasy kelmegender ázirge tóbesi qulaǵan, qabyrǵasy jarylǵan páterlerinde turýǵa májbúr. Sonymen qatar №24-úıdiń turǵyny Gúlfııa Myqtybaıqyzynyń aıtýynsha, bul úıde negizinen múmkindigi shekteýli jandar men kópbalaly otbasylar turady eken.
«Munda turyp jatqanyma bir jyldan asa ýaqyt boldy. Kóship kelgen soń, úıdegi barlyq nárseni qarajatymyzǵa aýystyrdyq. Sebebi báriniń sapasy óte nashar. Syrtqy esik, ishki esikten bastap sapasy syn kótermeıdi. Esikterde shel kóp. Bul úıde kóptegen múmkindigi shekteýli jandar turady. Biraq olar úshin pandýs máselesi de qarastyrylmaǵan. Sol úshin olardyń ishke kirip-shyǵýy óte yńǵaısyz. Negizi árbir úıde mundaı nárse bolýy kerek qoı. Taǵy bir másele balalardyń oıyn alańshasyna baılanysty. Bul úıde kópbalaly otbasylar da turady. Ár úıde keminde bes-alty baladan bar. Al olardyń oınaıtyn jerleri de durys bolmaı tur», deıdi ol.
Jalpy, jurtshylyqtyń jańa shaǵyn aýdan týraly pikiri synǵa toly. Áýel bastan synnyń astynda qalǵan aýdannyń birqatar turǵyny endi eshkimge qaramaı, ózderi uıymdasyp, shamalary kelgenshe kólik turaǵyn salyp alypty. Endi beınebaqylaý ornatý úshin taǵy da ózderinshe qarajat jınap jatyr eken. Sebebi munda áýelgi kezde páterlerdiń esikteri durys qulyptanbaı, ońaı ashylyp ketetin bolǵandyqtan, urlyq jaǵdaılary bolypty. Turǵyndar ury-qarydan qorǵaný úshin de óz qaltalarynan esik aldyna beınebaqylaý ornatýǵa májbúr. Negizinen mundaǵy keıbir úılerdiń sapasyz salynǵanyn osy jyly bolǵan qatty jel de aıǵaqtap bergen bolatyn. Sol daýyldyń saldarynan 15-shaǵyn aýdandaǵy aýmaǵy 1500 sharshy metr bolatyn №16-úıdiń shatyry ushyp ketip, №14-úıdiń aýlasyna qulaǵan. Odan esik aldynda turǵan kólikter búlingenimen, abyroı bolǵanda eshqandaı adam zardap shekpegen. Dese de, kópshilik úshin sapanyń mańyzdylyǵy birinshi orynda. Eshqandaı adam talaı jyl boıy tirnektep jınaǵan qarajatyna sapasy nashar páter alǵysy kelmeıdi. Qazirgi tańda Taraz qalasynda turǵyndardy baspanamen qamtý jumystary jalǵasýda. Ol úshin taǵy da jańa úılerdiń qurylysy júrgizilýde. Biraq bılikke senip otyrǵan buqara endigi kezekte tek sapaly jumys kútedi...