Shekteýli múmkindikke ilkimdi qamqorlyq

Atalǵan másele boıynsha Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Serik Shápkenov baıandama jasady.

«Zań jobasy múgedektigi bar adam­dardyń, múmkindigi shekteýli balalar­dy tárbıelep otyrǵan otbasylar, eńbek ardagerleri jáne basqa da sanattardy qosa alǵanda, azamattardyń jekelegen sanattaryn áleýmettik qorǵaý má­seleleri jónindegi zańnamany jetil­dirý maqsatynda ázirlendi. Bul normalardy Nur Otan partııasy qoldaǵanyn jáne saılaýaldy tuǵyrnamada kórinis tapqanyn atap ótý qajet», dedi mınıstr. Onyń aıtýynsha, qujatta birqatar negizgi tujyrymdamalyq jańalyq qa­rastyrylǵan. Birinshiden, I toptaǵy mú­gedektigi bar adam­darǵa kútim kórsetý­shi­lerge jańa járdemaqy túrin engizý qa­ras­tyrylǵan.

«Qazirgi tańda I toptaǵy 66 myń múm­­kindigi shekteýli jan­nyń arasynan árbir úshinshisi jeke kómekshiniń qyz­metimen  qam­tylmaǵan. Iаǵnı olar – bas­qa adamnyń kómegine zárý, óz betimen jú­rip-tura almaıtyn múgedek jandar. Osylaısha, zań jobasyn qabyldaý ná­tıjesinde syrtqy qamqorlyqqa muq­taj 24 myń adam qosymsha kútim boıynsha járdemaqymen qamtylady. Qa­zirgi ýaqytta járdemaqyny engizý bo­ıynsha da­­ıyndyq jumystary júrgizilip jatyr», dedi mınıstr.

Budan bólek, bala den­saý­lyǵynyń buzylý dárejesin jáne tynys-tirshilik áreketiniń shektelýin eskere otyryp, zań jobasynda 7 jastan 16 jasqa de­ıingi balalardy múgedektik toptary boıynsha bólý kózdeledi. Bul qadam ba­lalar aýrýynyń dárejesine qaraı ońaltý is-sharalary men áleýmettik kómekti, onyń ishinde járdemaqylar mólsheri bóliginde saralaýǵa múmkindik beredi. Bul rette múgedektigi bar bala­lardyń barlyq toby úshin járdemaqy mólsheri 16,7 paıyzdan 37 paıyzǵa de­ıin ulǵaıtylady. Sonyń aıasynda 30 myń­nan astam múmkindigi shekteýli bala qamtylmaq.

«Múgedektigi jáne asyraýshysy­nan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha járdem­aqylardy bir merzimde alý quqyǵyn be­rý kózdeledi. Búgingi tańda múmkindigi shekteýli bala ata-anasy ajyrasqan kezde alımentke qosa, múgedektigi boıynsha járdemaqyny qatar alyp otyrady. Alaıda, ata-anasynyń, asyraýshysynyń bireýine ekeýi de qaıtys bolǵan jaǵdaıda bala tek múgedektigi boıynsha nemese asy­raýshysynan aıyrylý jaǵdaıy bo­ıynsha járdemaqy alady. Atalǵan nor­ma engizilgen kezde 2 myńnan astam múm­kindigi shekteýli bala múgedektigi úshin járdemaqydan bólek, asyraýshysynan aıyrylý boıynsha da járdemaqy ala alady», dedi Serik Shápkenov.

Zań jobasynda jumys berý­shiniń óz mindettemelerin oryndaý múmkin bol­maǵan jaǵdaıda, eńbek jaraqaty­nan múgedek bol­ǵan adamdardy memle­ket es­ebinen ońaltýdyń tehnıkalyq qural­darymen (OTQ) jáne qyz­met­terimen qam­tamasyz etý kóz­del­gen.

«Qazirgi ýaqytta kásiporyn qyzmeti toqtap turǵan kezeńde nemese bankrot­tyq rásimderin júrgizý kezinde múmkin­digi shekteýli jandar ońaltýdyń tehnı­kalyq quraldaryn alý múm­kindiginen aıyrylǵan. Kóbinese bankrot jumystary 1,5 jylǵa deıin sozylýy múmkin», dedi Serik Shápkenov. Jańa norma 2 myńǵa jýyq adamdy tehnıkalyq qu­raldarmen jáne ońaltý qyz­met­terimen qamtýǵa múm­kindik beredi.

«Múgedektigi bar balany tár­bıelep otyrǵan otbasylarǵa bala kámelettik jasqa tolǵannan keıin de turǵyn úı ke­zeginde turý quqyǵyn saqtaý qaras­ty­rylǵan. Is júzinde mundaı otbasylar tur­ǵyn úı kezeginde 10 jylǵa deıin turady. Eger bala 18 jasqa tol­ǵanǵa deıin turǵyn úı almasa, onda olar múgedektigi bar azamat retinde qaıta kezekke turýy qajet. Bul norma 20 myńnan astam otbasyna turǵyn úı kezegin saqtaýǵa múmkindik beredi», dedi mınıstr.

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵma­týlınniń pikirinshe, endi ata-analar balalarynyń múgedektigin dáleldeý úshin kabınet jaǵalap, qujat jınamaı, sıfrly tehnologııanyń ıgiligin kó­rýleri qajet. Osyǵan oraı, Palata Spı­keri Eńbek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstrliginiń Densaýlyq saqtaý mı­nıstrligimen birlesip, is-qımyl jos­pa­ryn jasaýy qajettigine nazar aýdardy.

Jalpy otyrysta depýtattar «Qa­zaq­­­­stan Respýblıkasynyń keıbir zańna­- malyq aktilerine reı­derlikke qarsy kú­resti kúsheıtý, ká­sipkerlik qyzmetti mem­lekettik organdar men laýazymdy adam­­dardyń zańsyz aralasýynan qorǵaý jáne baǵaly metaldardyń zańsyz aınalymyna kedergi keltiretin sharalardy kúsheıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady.

Májilistiń Zańnama jáne sot-qu­qyq­tyq reforma komıtetiniń máli­me­tinshe, atalǵan zań jobasyna sáıkes bız­nes sýbektilerine memlekettik or­gan­dardyń laýazymdy tulǵalary­nyń olar­­dyń qyzmetine zańsyz aralasý fak­­­tisi boıynsha tikeleı proký­ratý­raǵa júginý quqyǵy berile­di. Son­daı-aq kásipkerlerdi salyq­tyq quqyq buzý­shylyqtar úshin qylmystyq jaýapqa tar­tý­dyń qoldanystaǵy shekteri qaıta qa­ralady. Tirkelgen kásip­ker­lerge qa­tysty tergeý áreketteri sot­tyń nemese prokýrordyń sanksııa­symen ǵana jú­zege asyryl­maq. Reıderlik pen qu­qyq qorǵaý jáne baqylaýshy organ­dar­dyń kásipkerlerge qatysty zańsyz áre­ketterine qarsy kúresti kúsheıtý, son­daı-aq baǵaly me­tal­dardyń zańsyz aına­lymyna tosqaýyl qoıatyn sharalar qam­tylady. Atap aıtqanda, Qyl­mystyq kodekste baǵaly metaldar men asyl tas­tardyń, quramynda baǵaly metaldar bar shıkizat taýarlarynyń, sondaı-aq zergerlik buıymdardyń zańsyz aınalymy úshin qylmystyq jaýaptylyqty kózdeıtin jeke bapty kózdeý usynylady.

Qujatty talqylaý barysynda Nur­lan Nyǵmatýlın jýyq arada ǵa­na  Eýra­zııalyq eko­no­mıkalyq odaq sheń­­­berin­de baǵaly metaldarmen jáne asyl tastarmen operasııalardy júzege asyrý erekshelikteri týraly kelisim qa­ral­ǵanyn, sol kezde Qazaqstanda EAEO bo­ıynsha seriktesterimizden – Re­seı men Belarýsten aıyrmashylyq bar­lyǵy, ıaǵnı «Bizdiń elimizde baǵaly metal­dardyń zańsyz aınalymy sala­synda jasalǵan qylmystar úshin nege qylmystyq jaýap­kershilik joq?» de­gen suraq týyndaǵanyn atap ótti. Nátı­jesinde, tek ákimshilik jaýap­ker­shi­lik qa­ras­tyrylǵany anyqtaldy.

«Bul osy saladaǵy qylmystyq bel­sendiliktiń keń kólemde ósýine ákelgeni anyq. Máselen, tek Stepnogorsk óńi­rin­de 2015-2020 jyldar aralyǵynda qura­mynda altyny bar zańsyz óndirilgen 6 357 tonna shıkizat tárkilendi», dedi Palata Spıkeri. Sonyń saldarynan el ekonomıkasyna, onyń ishinde salyqtardyń, bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemderdiń tolyq túspeýi túrinde eleýli zalal keltirilgenin atap ótti. 

Jalpy otyrysta depýtattar bir­qa­tar zań jobasyn ekinshi oqylymda ma­qul­dady. Olar –  Eńbek kodeksine qa­shyqtyqtan jumys isteýdi quqyq­tyq ret­teýdi jetildirý, «Memlekettik felde­gerlik baılanys týraly» jáne oǵan iles­pe zań jobalary. Sondaı-aq jıynda Ákim­shilik quqyq buzýshylyq týraly ko­dekske jáne bırjalyq saýdany damy­tý jáne jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrý­lar engizý týraly zań jobalary jumysqa alyndy.