Ulttyq valıýtamyzdyń dızaıny aragidik ózgerip otyratyny belgili. Bul – jalǵan aqsha jasaýshylardyń jolyn kesý maqsatynda da engiziletin tásil. Búginge deıin tól teńgemizdiń syrtqy bezendirilýi tórt ret ózgeripti. Sonda da alaıaqtar qoldan aqsha jasaýdy qoımaı keledi. 2021 jyldyń qańtar-naýryz aılarynda Ulttyq bank pen ekinshi deńgeıdegi bankter barlyǵy 760 950 somadaǵy 237 jalǵan aqsha belgisin (236 banknot jáne 1 moneta) anyqtaǵan. Al byltyr osy kezeńde 226 banknot tabylǵan bolatyn.
Kez kelgen eldiń memlekettik mańyzy bar aıshyqty belgilerine qoıylatyn erekshe talaptar bar. Mysaly, Memlekettik Ánurannyń sózi ońaı jattalatyn, áýeni rýhty kóteretindeı saltanatty bolýy kerek bolsa, valıýtasy eshkim qoldan jasaı almaıtyndaı kúrdeli bolýy kerek. Bizdiń tól teńgemiz osy talapqa saı keledi. Sonda da zańsyz jolmen ońaı olja tapqysy keletinder jalǵan aqsha jasaýdy qoıatyn túri joq.
Ulttyq banktiń banknottar men monetalar saraptamasy basqarmasynyń bastyǵy Ashat Ábishevtiń málimetinshe, bıylǵy birinshi toqsandaǵy qoldan jasalǵan aqshalardyń kóbi nomınaly 2 000 jáne 5 000 teńgelik banknottar bolǵan. Al basqa banknottar men monetalardyń úlesi 12%-dy quraǵan.
Jalǵan banknottardyń kóp bóligi – Almatyda (169), eń azy Qyzylorda men Jambyl oblystarynda anyqtalǵan.
Jasandy aqsha óndirisi – bas aınaldyrarlyq tabys ákeletin kóleńkeli bıznestiń túri. Aqparattyq tehnologııanyń qaryshtap damyǵan qazirgi kezeńinde tehnologııanyń barlyq qyr-syryn meńgergen ákki qýlar zamanaýı qurylǵylardyń kómegimen-aq áp-sátte jalǵan banknottardy aınytpaı jasap shyǵarady. Qazir tipti polıgrafııalyq jabdyqpen basyp shyǵarǵan valıýtalardy tek bankte, arnaıy qurylǵynyń kómegimen ǵana ajyratýyńyz múmkin.
Degenmen de banknottyń túpnusqasyn jalǵan aqshadan ajyratýdyń joly bar. A.Ábishevtiń aıtýynsha, elimizdegi jalǵan valıýtanyń kóp bóligi jeńil tehnologııamen jasalady, olar túpnusqadaǵy negizgi belgilerdi tek ımıtasııalaýmen ǵana shekteledi. Sondyqtan arnaıy jabdyqsyz-aq jalǵan banknottardy qolmen ustap, muqııat qarap ta anyqtaýǵa bolady. Túpnusqa banknottyń birneshe aıryqsha belgisi bar. «Birinshiden, naǵyz aqsha shytyrlaq keledi. Ekinshiden, arnaıy bederi bolady. Sosyn barlyq banknotta kórý qabileti nashar adamdarǵa arnalǵan saýsaq ushymen ajyratýǵa bolatyn belgiler bar. 1000, 2000, 5000, 10000 jáne 20000 teńgelik banknottarda tús ózgertetin boıaýmen salynǵan beıneler bolady. Kólbeý buryshyn ózgertken kezde órnek túsi jasyldan altynǵa ózgeredi. Sondaı-aq túpnusqa aqshany jaryqqa tosyp qaraǵan kezde jazý shyǵady, ol pýnktır túrindegi tutas magnıtti jáne úzik-úzik jip tárizdi bolady, soǵan nazar aýdarǵan jón», deıdi Ulttyq banktiń basqarma basshysy.
Degenmen de banknottar aınalymda kóp júrgen saıyn osy aıryqsha belgiler óshe bastaýy múmkin. Eski teńgelerdi aınalymnan shyǵaryp, ornyna jańasy engizilip otyratyny sondyqtan.
Jurtshylyqqa aıtarymyz, páter nemese kólik sekildi áldebir qymbat múlik satarda saq bolyńyz. Qomaqty aqshany almas buryn banknotty tekseretin qurylǵysy bar notarıýsty tańdaý kerek nemese bankke baryp, aqshany teksertip, esepshotqa aýdartqanyńyz jón.