Qazir qymbatshylyq qysymy aqpannyń aq tútegindeı qarapaıym jurtty qysyp, qolyna tıgen teńgesi shaqsha basyna tartsa, sińirlengen aıaǵy shyǵyp, aılasy quryp otyrǵandaı.
Tolǵaqty talapty eski sarynnyń sorabyna salyp, aqtalyp qalmaq bolyp, «bizde ǵana emes, álemde solaı» deýshiler de tóbe kórsetedi. Al baǵanyń qubylýyna qaraı, olardyń qara halyqqa «shashatyn shashý» sharapatyn aıta qoımaıtyny ókinishti.
Birden aıtaıyq, bul qolymyzda bardy uqsata almaǵandyqtan, ulttyq ónimdi quldyratyp, shıkizatymyzdy shetke satyp, sol shetke alaqan jaıýdan, ony deldaldardyń qolyna ustata salýdan bolyp otyr desek, qatelese qoımaspyz. Bıik laýazym ıeleri shyn aıtsa, úsh jyl, jeti aıdan keıin júz paıyz otandyq ónimge qol jetip, qoqyraıyp otyratyn sekildimiz. «О́lmegen qulǵa boldy jaz» - úsh jyl, jeti aı degen ne táıiri?! Oryndalmasa, Májilis depýtaty Aıqyn Qońyrov tyńnan túren salǵandaı, badyraıtyp batyl ekpinmen aıtqan: «Elimizde otbasy kirisi azaıyp, qaryzy ósip jatyr. Halqy kedeı, ózi baı memleketpiz», degen sózi jalǵasa bermek. Sonda qymbatshylyq qaıdan? Osy jerde Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń kezinde úlken sheneýniktermen bolǵan jıynda: «Bárińniń ústińdegi kıim – sheteldiki, sheship áketse, jalańash qalasyńdar», degen ataly sózi eske túsedi.
Dalamyz – baıtaq, álemde toǵyzynshy orynda turmyz deımiz, kúzdegi ónimdi
jıyp-tergende nebir ushan-teńiz sandar aıtylady, artynan súrgin syltaý kóldeneńdep, naryq zańy tóbesin shoshaıtyp, as atasy nan baǵasy ósip shyǵa keledi. Qaltasy qalyńǵa bul salmaq sala qoımaıdy. Bylaıǵy jurt alań kóńil. Ásirese, buqaranyń nesibesi sanalatyn áleýmettik nan elordada bir kúni toqsan teńgege, araǵa eki-úsh kún salyp júz on teńgege bir-aq «samǵady». «Bul qalaı?» deseń, «Jetkizýshiler un qymbattady deıdi», dep dúkenshilerdiń sirkesi sý kótermeı kúmiljıdi.
Bul jer ústindegi ózek jalǵar basty baılyqtyń bir ǵana qymbattaý kórinisi desek, jer astynyń tamyryn búlkildetken munaı ónimderi, ıaǵnı benzın baǵasy da sharyqtap shyǵa keldi. 145-157-den168-ge órshı kele, munaıly ólke Atyraýda 200 teńgege bardy. Qazir elordada ár túrli baǵa: 175-182 teńge aralyǵynda.
Syltaý syqpyty ejelgi «jyr»: Atyraý munaı óńdeý zaýyty toqtap qaldy, aksız kóterildi, zaýyttyń óndirý baǵasy ósti, tutyný azaıdy (mundaıda damyǵan elderde naryq talabyna, suranysqa saı baǵa ózgerýi tıis delinedi)... bizde baǵa arzan, ózgeler tasyp áketedi – osylaı jalǵasa beredi. О́zgeler nege tasyp áketýi kerek? Shegendelgen shekara, shekarashylarymyz bar emes pe? Álde, sybaılasyp alǵan jemqorlar ese bermeı, jurtty nesibesinen qaǵyp otyr ma?
Iá, ýaqyt talabyna saı baǵa ósýi kerek shyǵar, biraq aılyq óspeı turmysy tómen otbasylar men zeınetaqysyn qaıda jetkizerin bilmeı otyrǵan zeınetkerlerdiń qaltasyna aýyr tıip, tıyn-tebeni alatynyna jetpeı, daǵdara bastady. Aıtalyq, qazir úlken-kishiniń bar «armany» – densaýlyq, amandyq, Abaı aıtqan el birligi, aqyl birligi. Degenmen osy jerde astary qalyń taǵy bir másele bar. Bir kezde otbasylyq emhana shyǵyp edi, endi úlken úılerdiń birinshi qabatynda ornalasqan aty dardaı, bazasy tolyq emes, jeke dárigerlik mekemeler jumys isteıdi. Memleket olarǵa qarjy beredi eken. Alaıda olardyń qyzmetine kóńili tolmaǵandar jany úshin aqylyǵa barady. Aqylyda qabyldaý baǵasy bes myńnan bastap, óse beredi. Bergen dárisin satyp alasyń, ıne salǵyzý – 500-1000, dári quıǵyzý 1000-2000 teńgeden joǵary. Baıaǵy irgeli emhanalar, keıbir mekemelerge tıesili emhanalar, «myqtylardyń» baratyn emhanasy, jeke emhanalar – osylaı kete beredi jurt jiktelip. Bul bári keremet bolady degen júıesi bulyńǵyr, jurttyń júıkesin juqartqan, keıbireýlerdiń bıznesi úshin jasalǵan baǵdarlama ma deısiń keıde.
Sonymen, jylan baýyrlap kelgen qymbatshylyq qysymy búrkit tuıaǵyndaı búrip barady. Qymbattamaǵan ne qaldy? Úndistandaǵy údep ketken indetke baılanysty shaı taǵy qymbattaıdy deıdi. Bazar kúıip tur. Olardyń da ýáji úıden bıik. Deldaldardyń quly dese, artyǵy joq bolar. «Bir jol – quldyq joly...Ekinshi jol – jurttyq jol», dep edi-aý Mirjaqyp Dýlatov. Qazaq baǵanyń qysymyna qul bolyp qala bermeı, jurttyq jolynda jarqyrap shyǵar kúnge keshikpeı jetse eken deıik.
Súleımen MÁMET,jýrnalıst