Qazaq kınosy tarıhynda jekelegen aqyn-jazýshylardyń ómirine arnalǵan kórkem fılmder kóp emes. Tipti tereńdep oılansańyz, esińizge derekti fılmderden basqa eshteńe túspeıtin sııaqty. Shyǵarmashylyq adamdarynyń taǵdyr joly aýyr, soqpaqty dep jatamyz. Ádebıetine jaqsy shyǵarmalar syılaǵan qalam ıeleriniń ómiri, ortasy, qoǵamy oqyrmanǵa árqashan tańsyq. Álqıssa.
О́ner adamdarynyń shyǵarmashylyq jumystaryna suraý salatyn saýaldamamyzdyń búgingi qonaǵy – Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, Halyqaralyq kınofestıvaldardyń laýreaty, rejısser Bolat Qalymbetov. Dástúrli suraq: qandaı fılm túsirip jatyrsyz?
– Biz «Muqaǵalı» atty kınokartınany aıaqtadyq. Aqıyq aqynnyń 90 jyldyǵyna arnalǵan jumysymyz Táýelsizdigimizdiń 30 jyldyǵymen de tuspa-tus kelip otyr.
Fılm Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qarjylandyrýymen túsirilgen «Qazaqfılmniń» týyndysy. Jalpy, Muqaǵalı aǵa týraly kórkem fılm túsirý burynnan armanym boldy. Bul – aqynnyń estelikterin oqyp, muqaǵalıtanýshylarmen keńesip, uzaq jyl ishteı daıyndalyp kelgen fılmim.
Ssenarııin qalamger Júsipbek Qorǵasbek ekeýmiz jazdyq. Prodıýseri Almat Masalım, kompozıtory Nıkıta Karev, qoıýshy operatory Edige Núsipbekov, qoıýshy sýretshi Ermek О́tegenov.
Muqaǵalıdiń talanty bárine málim, sondyqtan aqynnyń az ǵana ǵumyryn, otbasyn, ortasyn, sol ýaqyttaǵy qoǵamdy fılmniń negizine aldyq.
Kınoǵa daıyndalyp, izdenip júrgen kezde qolyma Qadyr Myrzalıevtiń «Iirimi» tústi. Sonda: «Qazaqtar bárin keshiredi, biraq seniń tiri júrgenińdi keshire almaıdy», deıdi. Osy sózdiń astary, fılosofııasy maǵan qatty áser etti. Qadyr aqyn sonshalyqty neden keıidi? Nege olaı aıtty? Osy oıdyń tóńireginde oılana bastadym. Bul ishki tolǵanys bizge Muqaǵalı týraly kınonyń ózegin tabýǵa kómektesti.
Fılmde aqyn obrazynan bólek Farıza Ońǵarsynovanyń, Baýyrjan Momyshulynyń, Nurǵısa Tilendıevtiń beınesi bar.
– Muqaǵalıdiń rólin kim somdady?
–Asylanbek Janbalaev. Al Baýyrjan atamyzdy oınaǵan teatr aktery Baýyrjan Qaptaǵaev. Nurǵısa aǵany Qajymuqan atamyzdyń nemeresi, kompozıtor Baqytjan Qajymuqan, Lashyn apany Tolǵanaı Talǵat, Muqaǵalıdiń anasy Naǵımany Qyrǵyzstannyń Halyq ártisi Jamal Saıdahmatova somdady.
– Kıno túsirý barysynda qandaı qıyndyqtar boldy?
– Qazir Almatyda tramvaı joq. Esik-terezelerdiń bári plastık. Sonymen, biz burynǵy Almatynyń atmosferasyn izdep, búkil Qazaqstandy araladyq. Sońynda О́skemenge toqtadyq. Ol jaqta arhıtektýralyq jaǵynan Almatyǵa uqsas jerler kóp eken ári tramvaı da bar. Al Muqaǵalımen qoshtasý epızodyn Jazýshylar odaǵynda túsirdik. Eski Úkimet úıi de kadrǵa ilikti. Kıno úsh tilde, 1 saǵat 50 mınýtqa sozyldy. Fılmde sóz az, kóbine vızýaldy kórinister, mýzyka...
Pandemııalyq jaǵdaıǵa baılanysty fılmniń prokatqa shyǵýy kesheýildedi. Kınostýdııanyń jospary boıynsha, qazan aıynyń 7-sinen bastap Nur-Sultan, Almaty qalalarynda premerasy ótkizilmek. Qazir sheteldik festıvaldermen kelisimshart júrip jatyr, janry sáıkes kelse, fılm álemdik arenada da baq synaýy múmkin.
– Aldaǵy ýaqytta qandaı jospar bar?
– «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda 24 jasynda Keńes Odaǵynyń Halyq ártisi ataǵyn alǵan Kúlásh Baıseıitovanyń ómirine arnalǵan kınoǵa daıyndalyp jatyrmyz. Ssenarııin Júsipbek Qorǵasbekpen qolǵa aldyq. Bul kisi de 45 jasynda ómirden ótken. Munda da sol kezdegi orta, ánshiniń ómiri, aınalasy – Shara Jıenqulova, Evgenıı Brýsılovskıı, Jumat Shanın, Qanabek Baıseıitov, Qurmanbek Jandarbekovter sýretteledi.
– Shyǵarmashylyq josparyńyzben bóliskenińizge rahmet. Fılmdi asyǵa kútemiz.