Aıyrma
Táýelsizdik jyldarynyń basynda respýblıka parlamentinde tilshi bolyp istep júrgen belgili jýrnalıst Marat Toqashbaev pen aqyn Ǵafý Qaıyrbekov kóshede áńgimelesip kele jatady.
− Shúkirshilik, qazaq depýtattary da qazir sóz sóıleýdi úırenip keledi, − deıdi Marat. − Sóıleı-sóıleı sheshen bolarsyń degendeı, osylardyń arasynan bıler de shyǵar degen úmittemiz.
Sonda Ǵafaǵań:
− Maratjan, sen bir nárseni eskermeı kelesiń... Búgingi depýtat pen keshegi bıdiń aıyrmasy, kerisinshe, az sóıleýde bolyp tur ǵoı! − depti.
Bata
1956 jyly aqyn Qaınekeı Jarmaǵambetov belgili bir sebeptermen partııalyq sógis alyp qalady. Arada biraz ýaqyt ótip, birde qalbalaqtap asyǵyp kóshede kele jatsa, aldynan aqyn Muzafar Álimbaev kezdese ketedi.
− Qaıda asyǵyp barasyń? − deıdi Muzaǵań. − Oıbaı, atama... Baıaǵydaǵy sógisimdi aldyraıyn dep obkomǵa bezektep bara jatyrmyn, − deıdi Qaınekeı.
− Ondaı bolsa , qaltańda aqshań bar ma, bata bereıin? – deıdi Muzaǵań.
− Bar! − dep Qaınekeı balasha qýanyp ketip, on somdyqty usyna beredi.
Sonda Muzaǵań qolyn jaıyp, kósheniń dál ortasyna tizerlep otyra qalypty da, sógis alǵan dosyna bylaı dep bata beripti:
− Berdim saǵan batamdy,
Keshirsin obkom qatańdy.
Qatynyńdy jylatyp,
Pámıláńdi shýlatyp,
Kótere berme kórinen,
Kári arýaq atańdy,
Áýmın!
Qoltańba
Naýryz meıramy kezi eken, soǵan oraı Almatynyń bir alańynda ulan-asyr toı bolyp, kitap jármeńkesi ótip jatady. Jármeńkege bir top aqyn-jazýshy shaqyrylyp, oqyrmandar olardan qoltańba alýmen bolady. Dóńgelek júzdi aqquba bir jigittiń kimnen qoltańba alaryn bilmeı qysylyp, uzyn ústeldiń birde arǵy shetine, birde bergi shetine shyǵyp, ımenip batpaı júrgenin aqyn Muzafar Álimbaev baıqap qalady.
− Áı, balam, beri kel! − deıdi Muzaǵań.
− Atyń kim?
– Qabaı.
– Dabaı!
Solaı deıdi de, álgi jigitke mynadaı qoltańba jazyp beripti:
«Usyndym kitap Qabaıǵa,
Bizdi de oqyp abaıla.
Kóńilimizdi bermeımiz,
О́zge túgil − Abaıǵa».
Álibek ASQAR
Nur-Sultan
Shulyq
Ildebaı kireberistegi qyzmetshi qyzy:
– Sizge Pyqyp Asabas degen bireý kirmeı ketpeımin dep otyr, – degende, búıregi búlk ete qaldy. Pyqyp – atalas ta teteles inisi. Shaıpaý, minezi tik, tek tótesinen tartady. Marqum ákesi bunyń eseıip erjetýi ǵana emes, bile bilse, osy laýazymdy qyzmettiń «qyzyl kirpishin» qalap bergen sol kisi. Balasynyń joly bolmaı júnjip júretinin biletin. Nede bolsa, qoldan kelse kómekteskendi paryz sanap qabyl aldy.
Aman-esendikti kelte qaıyryp, inisine:
– Qalyń qalaı? – dep resmı túrde tótesinen tartyp edi:
– Tesik shulyq kıip júrmin!.. – dep ol da tótesinen dúńk etkizdi.
Ildebaı bir aýyz sózben bedireıip otyrǵan inisine sál-pál aqylyn aıtqan bolyp edi:
– Berse qolynan, bermese jolynan... Aqsha men bıliktiń zamany, qol jetse, urysta turys joq! – dep kújireıe kúńk etip kósemsigen soń:
– Bir qyzmetke qoıaıyn, baıqarsyń, – dep shyǵaryp saldy.
Inisi kelesi kelgende de:
– Qalyń qalaı? – dep suraǵyn kelte qaıyryp edi:
– Shulyǵym bútindeldi, eski kólikpen tepeńdep júrip jatqan jaıym bar... – dep qana jaýap qatty.
Oǵan baıqaý kerektigin, pále aıaqasty ekendigin eskertip, onysyna: «Zamanyna qaraı adamy», «Zamanyń túlki bolsa, tazy bolyp shal» degen mándegi tirkesterdi estip: «Pále qaıda deme, aıaqasty» degen bolyp, taǵy bir búri bar qyzmetti buıyrtty.
Inisi kelmeı ketedi, kelse tegin kelmeıtinin biletin basy, bul bas suǵýynda:
– E, qalyń neshik? – dep suraǵyndaǵy sózdi ózgertken boldy.
– Kóligime kóńilim tolady. Tek tar úıden tynysym tarylyp júrgeni... – dep, burynǵy buqa minez joq, aıtaryna sál-pál «qan júgirip» jýasyǵandaı.
Ildekeń ishteı munysyna shúkirlik etip, kózdep júrgen beldi qyzmetin belden basyp berdi de jiberdi.
Joǵalyp ketip, kelesi kelgeninde:
– Qalaısyń? – dep synaı qarady.
– Úıdi úlkeıtkenmin, kelinińiz rıza! Tek pálekettiń aıtary bite me, jer alyp el sııaqty saıajaıda turǵanǵa ne jetsin deıdi, – dep kúmiljigen boldy.
Qoldan keleri qyzmet, taǵy da bedeldi salyp, belden basýǵa týra keldi.
Sodan, inisi izim-qaıym, betin aýlaq... endi-endi izdeý salaıyn dep júrgeninde, ózi emes, kelin kelip otyr.
Birden:
– Inim qalaı? – dep edi, kúmiljı paraq qaǵazdy aldyna qoıdy. Kóz júgirtip edi: «Túrmedemin... shulyq toqyp júrmin... toqyp bastap, jaqynda shulyq sehynyń sheberine kóterildim. Kóke, kómektesińiz, adal eńbektiń ne ekenin uqtym. Shyqqan boıda bar kásipti tárk etip, tek shulyq toqýmen aınalysamyn», dep kelte qaıyrypty.
Berik SADYR,
Nur-Sultan
«Alystan» oqýǵa alańdaý
Ádis kóp eken ár talaı,
Batysta bular bar talaı...
Daıyndyqsyz al bizde,
Aqyry munyń árqalaı...
«Jańalyq» iske tań talaı,
Saýaldar kóp san talaı...
«Kóksandyqtan» berilgen,
Bola ma bilim, qalqam-aı?!
Belgilep bir saǵatty,
Synypta ustaz sabaqty,
Berýshi edi sharshamaı...
Otyryp sabaq oqýǵa,
Bilimdi boıǵa toqýǵa,
Bola ma dıvan partadaı?!
Jemqordyń jón uqqany!
Jemqorlyq indet shyqqaly,
Boldy bul da juqpaly...
qaýipti bop tur qoǵamǵa,
Qarjyǵa qol suqqany...
Tintigenmen solardyń,
«Tabylmaı» qoıdy tyqqany.
Arasynda barshylyq,
Shetel asyp yqqany...
Myrǵaı bolyp áli joq,
«Múıiziniń» shyqqany.
Jalpy jurtpen oınamaı,
Jeke basyn oılamaı,
Altyn toıyn toılamaı,
Halyqtyń da jaǵdaıyn,
Jemqordyń jón uqqany!
Áı, biraq...
Qazybek ÁShIRBEKULY,
Qyzylorda
Ázil-ájýa «ań-qus» aýylynda
Bir baı jigit altyn balyq ustap alady da:
– Meniń tórt áıelim bar. Bir-birimen syıyspaıdy, solardy bir jónge keltirip berseń... – deıdi.
– Ol qıyn nárse eken, basqa ótinish aıtshy.
– Jaraıdy, úlestegi úıimdi alyp berip, nesıelerimdi jaýyp bershi.
– Odan da áıelderińdi tatýlastyra salaıynshy...
* * *
Bir jigit ańǵa shyǵyp, kóńilsiz oralady. Odan kórshisi surap tur:
– Túriń buzylyp ketipti ǵoı?
– Qaban aýlaımyz dep ormanǵa barǵanbyz. Biraq kúni boıy júrip, izine de túse almadyq. Sosyn oqtyń bárin ári atyp, beri atyp, qurtyp tastaǵan kezde úlken eki qaban qasymyzǵa kele qalmasy bar ma!
– Sosyn?
– Sosyn qashtyq...
* * *
Áriptester áńgimesinen:
– Men balyqqa balamdy da ertip baryp júrmin.
– Ol da ishe me?
Degen eken
Kishkentaı saıtanǵa ákesi túsindirip otyr:
– Balam, anaý jaıylyp júrgendi jylqy deıdi. Minseń – tulpar, jeseń – as.
– Al anaý she?
– Ol – sıyr. Ishseń – sút, jeseń – et.
– Al anaý eki aıaqty she?
– Oǵan múlde jolaýshy bolma. Olar adamdar: ishedi, jeıdi, bárin búldiredi... Sodan soń «saıtan túrtti» dep bárin bizge jaba salady.
* * *
Bir jas bala men keıýana avtobýsta qatar otyryp qalady. Bala ájeıdiń betine qarap otyryp, úzdiksiz saǵyz shaınaýmen bolady. Bir kezde ájeı jas balaǵa eńkeıińkirep:
– О́ziń jas ta bolsań, aqjarqyn, áńgimeshil bala kórinesiń. Biraq, ókinishke qaraı, meniń eki qulaǵym da estimeıdi, – degen eken.
* * *
Naǵashy men jıen jıeniniń úıine tońazytqysh alyp kele jatady. Jıeni 15-shi qabatta turady eken. Naǵashysy tońazytqyshtyń aýyr jaǵyn kóterip kele jatsa kerek, sharshap ketip:
– Jıen, demalyp alaıyq. Aıtpaqshy, qaı qabatqa keldik? – dep suraıdy.
Sonda jıeni:
– Eki jańalyǵym bar, biri jaqsy, biri jaman... Qaısysynan bastaıyn?
– Jaqsysynan bastashy.
– Jaqsysy – 13-shi qabatqa keldik.
– Jamany she?
– Biz basqa podezge kirip ketippiz...
* * *
Áıeli kúıeýine:
– 500 teńge berem, qyzyńdy balabaqshaǵa óziń apara salshy!
– Qoıshy, erinip turmyn.
Qyzy:
– Ákel, myń teńge – ózim baramyn!