Balalardy qorǵaýdyń halyqaralyq kúni aıasynda keshegi keńestik ıdeologııa jas sábılerdiń ana tilinde tárbıe alý quqyǵyn da shektegenin eske alyp, bir kúrsinesiń. Paıymdap qarasaq, sol kezde sanaǵa sińirilgen ózge tildiń óktemdiginiń saldarynan áli tolyq aryla almaı kelemiz.
Táýelsizdikke deıin 20 myńnan astam qazaq turǵyny bar Petropavl qalasynda ana tilinde tárbıeleıtin birde-bir balabaqsha bolǵan emes. Ony eshkim kerek te qylmady desek artyq aıtpaspyz. Ishteı balam qazaqsha bilse eken degen jandar bolǵanymen, eshqaısysy ol oıyn syrtqa shyǵaryp, «Bizde nege qazaqsha balabaqsha joq?» degen talap qoıa almady. Sebebi «ultshyl» atanýdan qaımyqqan jurt ábden basylyp qalǵan edi. Alda-jalda aıta qalǵandar bolsa, onyń moınyna «ultshyl» degen aıyp ómir boıyna taǵylatyn.
Osyndaı ahýal jalǵyz Petropavl emes, Qazaqstannyń barlyq qalasynda da bar-tyn. Respýblıka astanasynyń ózinde bir «Ertóstikten» basqa balabaqsha ashylǵan joq. Qazir sonyń bári umyt bolyp barady. Keńes ókimeti taǵy bir 20 jyl ústemdik qurǵanda túgel halyq bolmasa da qala qazaqtary ult retinde tegis jutylyp ketýi múmkin edi. Sondyqtan táýelsizdigimizge qalaı táý etpeıik?!
Petropavldyń bir balabaqshasynda ana tilinde tárbıeleıtin top ashý máselesi 1989 jyly bastalǵan. Sol kezeńde KSRO elderinde jappaı ulttyq bulqynys paıda bolǵan edi. Sonyń dúmpýimen Qyzyljar óńirinde de ulttyq qundylyqtarymyzdy jańǵyrtý bastaldy. Árıne, tutastaı balabaqsha ashý ol kezde aýyzǵa da alynbady. Tek top ashaıyq degenniń ózi talaılardyń shamyna tıdi. О́z aramyzdan shyqqan keıbireýlerdiń de «Qazaqsha tárbıeleý degen ne sumdyq? Tutas halqymyzdy bólgileriń keledi me?» degen sózderin óz qulaǵymyzben estigenbiz. Partııanyń shýaǵyna shomylyp, nomenklatýraǵa enip, arnaýly paekterin alyp, óz jaǵdaıyn barynsha jaqsartyp, tipti aty-jónderin de jarym-jartylaı orystandyryp alǵan ondaılar qaǵynan jerip tursa da ózderin halyq atynan sóıleýge haqysy bar erketotaı sanaıtyn. Biraq bul kezde olardyń kúni ótip bara jatqan-tuǵyn. Respýblıka boıynsha ashylǵan «Qazaq tili» qoǵamynyń tóńiregine jınalǵan boılarynda namysy, júreginde oty bar talaı azamat bul máseleni jergilikti bılikke tikesinen qoıýǵa jarady. Arýaqtary razy bolsyn dep esimderin ataı ketetin bolsaq, olar – Ráshıt Bádirlenov, Qabdirashıd Ábishev, Qabdósh Qalıev, Qılaj Maǵazov, Qaıyrbek Orazov, Málik Muqanov, Qosyl Ábdirahmanov, Zeınolla Ákimjanov syndy marqumdar men kózi tiri Mútállap Qanǵojın, Qaıyrbek Ǵalıev, О́mir Esqalı, Qoshan Qalı jáne basqalar edi. Solardyń kúsh salyp, talap etýimen jergilikti bılik qazaq tilinde tárbıelenetin bóbekter tobyn ashýǵa ruqsat berdi. Aǵalarymyz buryn jergilikti bıliktiń bir qulaǵyn ustap júrgen jandar bolǵandyqtan, topty anaý-mynaý emes, partııanyń obkomy qyzmetkerleriniń bóbekteri tárbıelenetin, qalanyń qaq ortasyndaǵy «Romashka» balabaqshasynan ashýǵa qol jetkizdi. Osynyń ózi kezinde úlken jetistik bolǵan. Biraq topqa beretin bóbekterdi jınaý ońaı bolǵan joq, tek áıteýir qalanyń ortasyndaǵy jaıly balabaqsha bolǵan soń ǵana keliskender tabylyp, barlyǵy jıyrma shaqty bóbek jınaldy...
Sóıtip eki jyldaı tek qazaq toby bolǵan osy balabaqsha 1991 jyldyń 6 qarashasynda «Saltanat» degen ataýmen tutastaı qazaq balabaqshasy bolyp qaıta ashyldy. Buǵan da joǵaryda esimderi atalǵan azamattar úlken kúsh-jiger jumsap edi. Bul táýelsizdikke qadam basqan elimizdiń alǵashqy saltanaty ispetti aqjoltaı balabaqsha boldy. Qala ǵana emes, barsha oblys halqy buǵan shat-shadyman bolyp qýanǵan. Arada 1 aı 10 kún ótkende Qazaqstan óziniń táýelsizdigin jarııalady.
Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵymen tuspa-tus «Saltanat» ta bıyl 30 jyldyǵyn atap ótkeli otyr. Osy jyldarda ol myńǵa jýyq baldyrǵandy qazaq tilinde tárbıelep, bilimniń alǵashqy baspaldaǵyn kórsetip, mektepke attandyrdy. Tárbıelenýshilerdiń qatarynda orys, tatar, nemis, ýkraın, koreı jáne basqa etnostar ókilderiniń bóbekteri de bolǵan. Sonyń ishinde Katerına Jýkova degen qyz bala únemi belsendilik tanytyp, úlken sahnalardan qazaqtyń ánderin aıtyp, kórinip júretin. Keıin mektepti de, joǵary oqý ornyn da qazaq tilinde bitiripti.
О́kinishke qaraı, «Saltanattyń» alǵashqy meńgerýshisi bolǵan Rımma Ahmetova byltyr jaman indettiń kesirinen ómirden erte ótip ketti. Balabaqshany gúldendirip, sábılerdiń kózaıymyna aınaldyrýǵa kóp eńbek sińirgen jan edi, jaryqtyq. Odan keıin balabaqsha meńgerýshisi bolǵan Gúlmaıra Aqjigitova qazir zeınet demalysynda. Al qazirgi meńgerýshi Aıgúl Násilova – eńbek jolyn osy balabaqsha ashylǵanda bastaǵan tájirıbeli qyzmetker. 1991 jyly ol M.Jumabaev atyndaǵy pedagogıkalyq kolledjdi bitirip kelgen jas tárbıeshi eken. Sodan beri 30 jyl boıy bir orynda qyzmet etip, qazir balabaqshanyń meńgerýshisi bolyp otyr.
Qazir bul balabaqsha – qaladaǵy mektepke deıingi úzdik tárbıe mekemeleriniń biri. Búginde munda 140 bóbek tárbıelenedi. Qyzmetkerleriniń jalpy sany – 40 adam. Olar túrli óner men bilimge baýlıtyn alty top uıymdastyrǵan. Balabaqshalar arasyndaǵy oblystyq, qalalyq konkýrstardyń júldegerleri kóbine-kóp osy mekemeniń baldyrǵandarynyń arasynan shyǵyp jatady. Sóıtip «Saltanattyń» da jetistikteri el táýelsizdigimen birge jyldan-jylǵa kóbeıip keledi.
PETROPAVL