Ýaqyttyń bir ornynda turmaıtyny tárizdi, qoǵam ómiriniń de únemi ózgerip, jańaryp, jańǵyryp otyratyny aqıqat. Sol jańǵyrǵan jolda keıde ókinishke qalyp opynyp, keıde muratqa jetip jetilý de zańdy. Áıtse de...
Qoǵamǵa aıtar oıymen erekshelenetin jýrnalıst Aısha Turmaǵanbetova Feısbýkte «Jeńge» klýbyn ashý týraly ıdeıasymen bólisipti. Onda ol: «Qyz barlyq syryn jeńgesine aıtqan. Bolashaq taǵdyryn aıqyndaıtyn kóp suraǵyna jaýapty jeńgesiniń aqyl-keńesinen tapqan. Qyzdarymyzdyń alǵashqy lap etpe sezimniń quryǵyna túspeýine jeńgeler úlken yqpal etken. Búginde jas qyzdardyń erte júktiligin, balasynan jerip tastap ketetinderdiń, jezókshelik sekildi urpaq ómirin ýlap jatqan júgensizdikterdiń kóbeıýin osy jeńgeler ınstıtýtynyń joǵalýynan dep bilemin. Jalpy, jeńgeler qoǵamdaǵy, onyń ishinde qyz bala tárbıesinde óz ornyn alýy kerek. Osy turǵyda ne isteı alamyz degen oı kópten mazalap júrgen edi. Oıymdy súıikti qaıynsińilim, PhD Saıra Shamahaımen bólisip, «Jeńge» klýbyn ashý týraly ıdeıamdy aıtyp edim, ol birden quptady. Sóıtip, dúnıege osyndaı uıym keldi. Klýbqa jazylyp, qyz bala tárbıesine atsalysamyz, qaıynsińli men jeńge qarym-qatynasynyń qyr-syryn úırenemiz, jeńgelik qadir-qasıetti boıymyzǵa sińiremiz, kómektesemiz, keńes alamyz degen barsha qyz-kelinshek, analar, jeńgeler qaýymyn osy topqa birigýge shaqyramyn», dep jazypty.
Iá, ózgergen ómir kóshinde joǵaltqanymyzdyń biri osy jeńgeler ınstıtýty ekeni anyq. «Qalmady basta taraq, belde belbeý, jeńgesin qyzdy aýyldyń syılaı-syılaı» dep ánge qosylǵan, qaıynsińlisiniń syrlasy da, muńdasy da, aqyl aıtar keńesshisi de, ómiri atyn atamaı, «Kózjaqsym», «Qalqajan», «Aınajan», «Sulýym», «Boıjetken» degendeı nebir án bolyp tógilerdeı ádemi de ásem esimmen tergep, qadirles bolǵan jeńgeniń izin basyp kele jatqan qaıynsińlisine bereri kóp edi. Baǵdarshamdaı bet túzetip, shalys bastyrmaı, janashyrlyǵymen qatar tárbıesine anasymen birge atsalysatyn jeńgeler ınstıtýtyn shynymen jandandyrý qajet-aq. Alaıda bizdiń qoǵam jan-jaqty izgilengen, bir-birine janashyrlyǵy mol, ulttyq ulaǵattyń qaınarynan sýsyndap, meıiri qanyp, saıasy mańaıyna mol túser salamatty da salıqaly urpaqtyń tárbıesimen shyndap aınalysýymyz kerek dese, tek qana jeńgeler, kelinder mektebin ǵana emes, enelerdiń, atalardyń, balalar men nemerelerdiń, ákeler men jezdelerdiń, kúıeý balalardyń, ul men qyzdyń da bilik jınap, baǵyt túzeıtin ortasyn túzýi kerek tárizdi.
Ejelden qazaq balasyn qoǵam bolyp tárbıelegen. Ony «Ulǵa 30 úıden, qyzǵa 40 úıden, qala berdi qara quldan tyıym» degendeı máteldiń ózi dáleldeıdi. Telisi men tentegin aýyldyń aqsaqaly men úlkenderi tezge salyp, elden shyqqan júgensiz, kórgensizdiń kóp bolyp betine túkirgen. Ol urpaqtan-urpaqqa ketip, betine el túkirgenniń urpaǵymen eshkimniń quda da bolǵysy kelmegen. Osylaısha, «Shoshaı qazaq» atanýdan qaımyqqan qazaq balasy kóp kústanalar kisápirlikke, keri iske barmaıtyn. Kórgensiz atanýdan artyq jaman sóz joq-tyn. О́ıtkeni ol áke-shesheń, ósken uıań, ushqan ortań, aǵaıyn-týys, dos-jaryńnyń, júrgen jerińniń bári tárbıesiz, kórgen jaqsysy joq, úırenip boıyna juqtyratyny, iletini joq kórgensizdiń kógeninen shyqqansyń degendi bildiretin.
Kórgendi urpaǵyn kóppen tárbıelep otyrǵan osy bir ulttyq qalypty jandandyrýdy tutas qoǵam, memleket bolyp qolǵa alýdyń ýaqyty jetti, tipti asyp bara jatqandaı. Qazir ne kóp, Úkimet qoǵamǵa qajetti ispen aınalysatyn úkimettik emes uıymdardy, qoǵamdyq birlestikterdi materıaldyq turǵyda qoldaýdyń kóptegen tetigin iske qosqan. Sol úshin arnaıy granttar bólinip, qarjylyq qoldaýdyń nátıjesinde biraz jumys atqarylyp júr. Alaıda osynyń barlyǵynda maqsatty túrde birikken, uıymdastyra bilip, jumyldyratyn birizdilik jaǵy tapshy. Ana jerden bir, myna jerden bir qoǵamdyq uıym shyǵyp, birdi-ekili sharalar ótkizip, ıgerilgen qarjynyń esebin tapsyrýmen shektelip júrgendeı. Ár oblystaǵy biren-saran qoǵamdyq uıymnyń eldik aýqymdaǵy úlken júkti kóterýge shamasy qaıdan kelsin. Keıbiri entýzıazmmen bastap, artynan únemi jalǵyz shabýdan alqynyp, báıgeniń aınalymynan shyǵyp qalyp jatady. Olardy kinálaýǵa aýyz da, oı da barmaıdy.
Tutas qoǵamnyń baǵyt-baǵdaryn túzeý – úlken kúsh. Sol jolda asyl muratqa negizdelgen maqsatty jumys memleket tarapynan naqty júıege túsirilse qaıter edi? Ǵylymı negizi men praktıkalyq mańyzy saralanyp, qoǵamnyń tirshiligine, zamannyń qajettiligine laıyqtalyp, memlekettik mańyzy bar keleli is dep qaraý ǵana bizdiń qoǵamnyń betin túzeıtindeı. Áıtpegende, urpaǵynyń tárbıesin betimen ketirip, opynyp, barmaq shaınarymyz haq.