Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesiniń Normatıvtik Qaýlysy

Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtý­sııa­lyq Keńesi, Tóraǵa Q.Á.Mámı, Keńes músheleri A.Q.Daýylbaev, V.A.Malınovskıı, I.D.Merkel, R.J.Muqashev, Á.A.Temirbekov jáne Ý.Shapak qatysqan quramda:

Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń ókili – Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstri M.B. Beketaevtyń,

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Sena­ty­­nyń ókili – Qazaqstan Respýblıkasy Parla­menti Senatynyń depýtaty A.I. Lýkınniń,

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Máji­li­siniń ókili – Zańnama jáne sot-quqyqtyq refor­ma komıtetiniń Tóraǵasy Q.S.Mýsınniń,

Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń ókili – Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy So­ty­nyń sýdıasy S.Á. Jarmuhambetovanyń,

Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýra­tý­rasynyń ókili – Qazaqstan Respýblıkasy Bas Pro­kýrorynyń birinshi orynbasary B.N.Asy­lov­­tyń,

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik ko­mıtetiniń ókili – Qazaqstan Respýblıkasy Ult­tyq qaýipsizdik komıteti Tóraǵasynyń orynba­sary M.О́.Qalqabaevtyń,

Qazaqstan Respýblıkasy Sybaılas jemqor­lyq­qa qarsy is-qımyl agenttiginiń ókili – Qazaq­stan Respýblıkasy Sybaılas jemqorlyqqa qar­sy is-qımyl agenttigi Tóraǵasynyń birinshi oryn­basary O.A.Bektenovtiń,

Qazaqstan Respýblıkasy Qarjylyq monı­to­rı­ng agenttiginiń ókili – Qazaqstan Res­pýb­­lıkasy Qarjylyq monıtorıng agenttigi Tóra­ǵasynyń orynbasary J.F.Elemesovtiń,

Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstr­li­giniń ókili – Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mı­nıstriniń orynbasary Q.I.Sóntaevtyń,

Respýblıkalyq notarıattyq palatanyń tóraıymy Á.B.Janabılovanyń,

Qazaqstan Respýblıkasy Jeke sot oryndaý­shy­larynyń respýblıkalyq palatasynyń bas­qar­ma tóraǵasy E.E.Ibraevtyń,

Respýblıkalyq advokattar alqasynyń ókil­­deri – advokattar D.Q.Qanafınniń jáne S.Á. Mýsın­­niń,

advokat, Almaty oblysy advokattar alqasy­nyń múshesi A.M. Omarovanyń,

advokat, Almaty oblysy advokattar alqasy­nyń múshesi N.J. Sıqymbaevtyń,

Nur-Sultan qalasy zań konsýltanttary palata­synyń tóraǵasy Á.Á. Ysqaqovtyń,

«Kazakhstan Bar Association» zań konsýl­tant­tary palatasynyń tóraǵasy J.S.Elýbaev­tyń,

«STATÝS» zań konsýltanttary pala­ta­­synyń tóraǵasy, «Qazaqstandyq zań kon­sýl­tant­tary palatalarynyń qaýymdastyǵy» zań­dy tul­ǵalar birlestigi keńesiniń tóraǵasy R.A.Jýsan­ǵalıevtiń,

Almaty qalasy zań konsýltanttary palata­sy­nyń tóraǵasy B.E. Maqulbaevtyń,

Atyraý oblysy zań konsýltanttary palatasynyń tóraǵasy N.A. Múbaraktyń,

Pavlodar oblysy zań konsýltanttary palatasynyń tóraıymy S.T.Qaıdarovanyń,

Qaraǵandy oblysy zań konsýltanttary palatasynyń Basqarma múshesi A.V. Bocharovtyń qatysýymen

óziniń ashyq otyrysynda beınekon­ferens­baı­lanys rejiminde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Q.K.Toqaevtyń «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine advo­kat­tyq qyzmet jáne zań kómegi máseleleri b­o­ıyn­sha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týra­ly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna sáı­kes­tigine tekserý týraly ótinishin qarady.

Baıandamashy – Qazaqstan Respýblıkasy Kon­stıtý­sııalyq Keńesiniń múshesi I.D. Merkel­diń ha­barlamasyn, otyrysqa qatysý­shylardyń, sarap­shylar – zań ǵylymdarynyń doktory, professor S.T.Tynybekovtiń jáne zańger B.A.Raıyso­vanyń sóılegen sózderin tyńdap, sarap­shylar – PhD doktory, Nur-Sultan qalasy Advokattar alqasynyń advokaty A.M.Qoǵamov­tyń jáne zań ǵylymdarynyń kan­dı­­­daty, dosent R.M. Jámıevanyń qorytyn­dy­larymen tanysyp, Respýblıkalyq advokattar alqasynyń, Jeke sot oryndaýshylarynyń respýblıkalyq palatasynyń, Qazaqstan Respýblıkasy Zańnama jáne quqyqtyq aqparat ınstıtýtynyń, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń, akademık E.A. Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ýnıversıtetiniń, Kaspıı ýnıversıtetiniń, Reseı Federasııasy Úkimetiniń janyndaǵy Zańnama jáne salystyrmaly quqyqtaný ınstıtýtynyń qorytyndylaryn, jekelegen advokattardyń, zań konsýltanttarynyń, olardyń palatalary men qaýymdastyqtarynyń bastamashylyq qorytyndylaryn, konstıtýsııalyq is júrgizýdiń basqa da materıaldaryn zerdelep, jekelegen shetelderdiń zańnamasy men praktıkasyn taldap, Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq Keńesi

anyqtady:

Respýblıka Parlamenti «Qazaqstan Respýb­lı­­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine advokattyq qyzmet jáne zań kómegi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý tý­raly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn 2021 jylǵy 8 sáýirde qabyldap, Memleket bas­shy­synyń qol qoıýyna 2021 jylǵy 13 sáýirde usyn­ǵan.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Konstıtýsııanyń 72-baby 1-tarmaǵynyń 2) tar­maq­shasyna sáıkes Konstıtýsııalyq Keńeske atal­­ǵan zańdy onyń Respýblıka Konstı­tý­sııa­sy­na sáıkestigi turǵysynan qaraý týraly ótinish joldady.

Kórsetilgen zańnyń konstıtýsııalylyǵyn teksergen kezde Konstıtýsııalyq Keńes mynany negizge aldy.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zań­na­malyq aktilerine advokattyq qyzmet jáne zań kómegi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Zańy (budan ári – Zań) quqyq qorǵaý júıesin odan ári jańǵyrtý sheń­be­rinde, onyń ishinde memlekettik qyzmetter kór­setý jáne memlekettik qyzmettiń jekelegen túr­lerin (qyl­mystyq qýdalaý, sot tóreligi jáne basqalar) is­ke asyrý kezinde sıfrlyq teh­nologııalar qol­danylýynyń tereńdeýine negiz­del­gen, adam­nyń jáne azamattyń birqatar kon­stı­tý­sııa­lyq quqyqtary men bostandyqtaryn iske asyrý jáne qorǵaý tetikteri men kepildikterin zańnamalyq retteýdi jetildirýge baǵyttalǵan. Onda úsh kodeks pen alty zańǵa: Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Qylmystyq-prosestik ko­dek­sine, Qazaqstan Respýblıkasynyń Qyl­mys­tyq-atqarý kodeksine, Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Azamattyq prosestik kodeksine jáne Qazaqstan Res­pýblıkasynyń «Notarıat týraly», «Kom­mer­sııalyq emes uıymdar týraly», «Sáı­kes­tendirý nómirleriniń ulttyq tizi­lim­de­ri týraly», «Atqarýshylyq is júrgizý jáne sot oryndaýshylarynyń mártebesi týraly», «Jábirlenýshilerge ótemaqy qory týraly» jáne «Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly» zań­daryna túzetýler engizý kózdeledi.

Parlament zańdarda jeke jáne zańdy tulǵa­lar­dyń quqyq sýbektiligine, azamattardyń qu­qyq­tary men bostandyqtaryna, jeke jáne zańdy tulǵalardyń mindetteri men jaýap­ker­shi­ligine, sondaı-aq menshik rejimine jáne ózge de múliktik quqyqtarǵa, sot qurylysy men sot isin júrgizý máselelerine qatysty negizgi prın­sıp­­ter men normalardy belgileýge quqyly (Kon­stı­týsııanyń 61-baby 3-tarmaǵynyń 1), 2) jáne 6) tarmaqshalary).

Konstıtýsııanyń 13-babynyń 3-tarma­ǵyn­da bekitilgen bilikti zań kómegin alý quqyǵy ár­bir adamnyń ózi zańdyq mańyzy bar áreketter ja­saǵan kezde joǵary bilikti zańgerlerdiń kásibı kómegin paıdalaný múmkindigin kózdeıdi. Bilikti zań kómeginiń jarııa-quqyqtyq máni onyń Negizgi Zańda bekitilgen sot arqyly qorǵalý quqyǵyn jáne sot tóreligi qaǵıdattaryn iske asyrýmen tyǵyz baılanysty ekendigin de bildiredi.

Konstıtýsııalyq Keńes óziniń qorytyn­dy sheshimderinde quqyqtardyń nemese bostan­dyq­tardyń naqty bir túriniń konstıtýsııalyq deńgeıge deıin kóterilýi jáne Konstıtýsııada onyń kepildiliginiń jarııalanýy memlekettiń osy quqyqtar men bostandyqtardy iske asyrýdy qamtamasyz etý mindetin ózine júkteıtinin bildiredi, dep atap kórsetken bolatyn (1999 jylǵy 12 naýryzdaǵy №3/2, 2004 jylǵy 20 sáýirdegi №3, 2005 jylǵy 29 sáýirdegi №3 normatıvtik qaýlylar).

Memleket osy saladaǵy óz mindettemelerin oryndaı otyryp, jeke adamnyń kórsetilgen quqyǵyna kepildik berý úshin de, bilikti zań kó­me­gin kórsetetin tulǵalar qyzmetiniń tıimdi­li­gin qamtamasyz etý úshin de tıisti jaǵdaı­lar jasaý maqsatynda qajetti normatıvtik-quqyqtyq, uıymdastyrýshylyq jáne ózge sı­pat­taǵy sharalardy qabyldaýǵa tıis. Demek Res­pýblıka Parlamenti zań kómegin kórsetý jú­ıe­sin quqyqtyq retteýdiń naqty modelderin, al osyndaı jarııa-quqyqtyq sıpattaǵy qyzmetti júzege asyrǵysy keletin adamdar úshin mindet­ti talaptardy, sharttar men shekteýlerdi aıqyn­daý­ǵa quqyly.

Zańnamalyq sharalar adam quqyqtaryn qorǵaý jáne iske asyrý maqsatynda zań qyzmetin kásiptik negizde júzege asyratyn advokatýra, notarıat sııaqty jáne basqa da memlekettik emes ınstıtýttardyń quqyqtyq mártebesin, uıymdastyrylýyn jáne qyzmet nysanalaryn reglamentteı alady. Bul rette zań shyǵarýshynyń qalaýy shekteýsiz emes, ol jeke jáne jarııa múddelerdiń, memlekettik retteý men ózin-ózi ret­teýdiń aqylǵa qonymdy teńgerimin, sot isin júr­­gizýdiń tıisti túrlerindegi zańgerlerdiń róli men jumys qaǵıdattaryn, kásiptik, ózin-ózi bas­qaratyn jáne ózin-ózi qarjylandyratyn kommer­sııalyq emes uıymdar retindegi advokattar alqalarynyń, notarıattyq palatalar men zań konsýltanttary palatalarynyń quqyqtyq jaǵ­daıyn jáne basqa da faktorlardy eskere otyryp, dıspozıtıvtik jáne ımperatıvtik ádis­terdiń ońtaıly úılesýin qamtamasyz etýge ba­ǵyt­talýǵa tıis.

Konstıtýsııalyq Keńestiń osy quqyqtyq usta­nymdary jalpyǵa birdeı tanylǵan halyq­ara­lyq aktilerdiń erejelerine de negizdelgen.

Máselen, Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasy 1966 jylǵy 16 jeltoqsanda qa­byl­daǵan jáne 2005 jylǵy 28 qarashadaǵy Qazaqs­tan Respýblıkasynyń Zańymen ratı­fı­ka­­sııalanǵan Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktide belgilengendeı, osy Paktige qatysýshy árbir memleket: osy Pak­tide tanylǵan quqyqtary men bostan­dyq­tary buzylǵan kez kelgen adamǵa tıimdi quqyq­tyq qorǵaý amalyn qamtamasyz etýge; quqy­ǵyn qorǵaýdy talap etken kez kelgen adamnyń quqyqtyq qorǵalý quqyǵy quzyretti sot, ákim­shi­lik, zań shyǵarý bılikteri nemese mem­le­ket­tiń quqyqtyq júıesinde kózdelgen kez kelgen basqa da quzyretti organ arqyly bel­­gilenýin jáne sot arqyly qorǵalý múm­kin­­­digi­niń damýyn qam­tamasyz etýge min­det­tenedi (2-baptyń 3-tarmaǵynyń a) jáne b) tar­maq­sha­la­ry).

Birikken Ulttar Uıymynyń Qylmys­ty­lyq­tyń aldyn alý jáne quqyq buzýshylarmen qarym-qatynas jónindegi Segizinshi Kongresi qabyldaǵan zańgerlerdiń róline qatysty Negizgi qaǵıdattarǵa sáıkes barlyq adamdar paı­da­laný­­ǵa tıis adamnyń quqyqtary men negizgi bos­tandyqtarynyń tıisti túrde qorǵalýyn qam­ta­masyz etý úshin barlyq adamdardyń táýel­siz kásibı zańgerler kórsetetin zań qyzmet­te­rine shyn máninde qoljetimdiligi bolýy tıis. Úkimet onyń aýmaǵynda ornalasqan jáne ıýrıs­dık­sııasyna jatatyn barlyq adamdar úshin zań­ger­ler­ge tıimdi jáne teń qoljetimdiliktiń tıimdi rá­simderi men ıkemdi tetikterin qamtamasyz etedi (kirispe, 2-tarmaq).

Qazaqstan Respýblıkasynyń advokatýrasy adamnyń óz quqyqtaryn, bostandyqtaryn sot arqyly qorǵaýǵa jáne zań kómegin alýǵa mem­le­ket kepildik bergen jáne Respýblıkanyń Kon­stıtýsııasynda bekitilgen quqyqtaryn iske asyrýǵa járdemdesýge, sondaı-aq daýdy beı­bit jolmen retteýge járdemdesýge mindetti («Ad­vo­kattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly» Qa­zaq­stan Respýblıkasy Zańynyń (budan ári – Advo­­kattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zań) 31-babynyń 1-tarmaǵy).

Konstıtýsııalyq Keńes birneshe ret túsin­dir­gendeı, bilikti zań kómegin kórsetý jónin­degi konstıtýsııalyq-quqyqtyq mindet negizinen advo­kattardyń mindeti bolyp tabylady. Kons­tı­týsııa advokattarǵa jeke tulǵalarǵa da, zańdy tul­ǵa­larǵa da bilikti zań kómegin kórsetý sala­syn­­da, al memleketke – árkimniń osyndaı kómek alýǵa konstıtýsııalyq quqyǵyn qamtamasyz etý jónin­de erekshe mindet júkteıdi (1999 jylǵy 2 shildedegi № 12/2 jáne 2009 jylǵy 20 tamyz­da­ǵy №5 normatıvtik qaýlylar).

Zańda advokattardyń zań kómegin, onyń ishinde memleket kepildik bergen zań kóme­gin, kórsetý máselelerine, advokattarǵa qoıy­la­tyn talaptarǵa, advokattyq qyzmetpen aına­lysýǵa arnalǵan lısenzııadan aıyrý negiz­de­rine, advokattyq qoǵamdastyq organdaryn uıymdastyrýǵa jáne olardyń qyzmetine jáne basqalarǵa qatysty ózgertýler kózdelgen.

Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańnyń 44-baby 4-tarmaǵynyń 1) jáne 2) tarmaqshalarynda kózdelgen negizder boıynsha lısenzııasynan aıyrylǵan adamdar úshin advo­kattyq qyzmetpen aınalysýǵa ómir boıy tyıym salý týraly normany alyp tastaý Kon­stıtýsııanyń adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn shekteýdiń sharttary men shekterin belgileıtin 39-babynyń erejelerimen úılesedi.

Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańnyń 44-baby 4-tarmaǵynyń 2) tar­maqshasyn biliktiliktiń jetkiliksizdigi salda­ry­nan advo­kat­tyń óz kásiptik mindetterin oryndaýy múmkin bolmaıtynyn anyqtaý úshin attes­tat­taýdy ótkizý týraly talappen tolyq­ty­rý onyń quqyqtaryn kásiptik qyzmetpen aına­ly­sý qu­qy­ǵynan negizsiz aıyrýdan qorǵaý kepil­dik­te­rin kúsheıtedi.

Negizgi Zańnyń 61-baby 3-tarmaǵynyń

1) tarmaqshasynda kórsetilgen máselelerdi zańna­ma­lyq retteýdegi Parlamenttiń dıskresııalyq ókilettikteri sheńberinde zań kómegin kórsetý týraly shart jasaý tártibin, advokattar alqasy organdarynyń quqyqtyq mártebesin naqtylaýǵa, múshelik jáne nysanaly jarnalardy tóleý kezinde jeńildikterdi paıdalanatyn adamdardyń sanattaryn belgileýge, advokattardy tóralqanyń tóraǵasy men múshesiniń laýazymdaryna saı­laý merzimderin, revızııalyq jáne tártiptik komıssııalardyń ókilettikter merzimderin ulǵaı­tý­ǵa qatysty quqyqtyq normalar qabyldanǵan (Zań­nyń 1-baby 9-tarmaǵynyń 2), 7), 13)-16), 19), 25) jáne 26) tarmaqshalary).

Zańmen Advokattyq qyzmet jáne zań kóme­gi týraly zańnyń 67-baby 2-tarmaǵynyń ekinshi bóligi 22) tarmaqshasynyń qoldanysy 2026 jyl­ǵy 1 qańtarǵa deıin toqtatyla turady, oǵan sáıkes Advokattar alqalarynyń res­pýb­­lıkalyq konferensııasy advokattar alqa­la­ry Res­pýb­lı­kalyq advokattar alqasynyń jalpy muq­taj­dyqtaryna júzege asyratyn jarna­lar­dyń mól­sheri men tártibin aıqyndaıdy. Kórsetilgen ýaqytqa deıin osy jarnalardyń mólsheri men olardy júzege asyrý tártibin Advokattar alqalarynyń respýblıkalyq konferensııasy aıqyndaıdy, bul rette aı saıynǵy jarnalardyń mólsheri árbir advokat úshin eseptelýge jáne tıisti qarjy jylyna arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańda belgilengen keminde bir aılyq eseptik kórsetkishti quraýǵa tıis.

Zań jobasy bastamashylarynyń jáne ýáki­let­ti organnyń pikirinshe, bul shara advo­kattyq ózin-ózi basqarý uıymy retinde Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jáne onyń sheginen tys jerdegi memlekettik jáne ózge de uıymdarda advo­kattar alqalary men advokattardyń múd­delerin bildirý jáne qorǵaý, advokattar alqa­la­rynyń qyzmetin úılestirý, advokattar kórse­tetin zań kómeginiń joǵary deńgeıin qamtamasyz etý maqsatynda qurylǵan Respýblıkalyq advokattar alqasynyń materıaldyq-tehnıkalyq ba­zasyn nyǵaıtýǵa jáne múmkindikterin kúsheı­tý­ge baǵyttalǵan (Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańnyń 65-babynyń 2-tarmaǵy).

Konstıtýsııalyq Keńes advokattar alqala­ry­nyń uıymdyq-quqyqtyq nysanyn jáne olardyń Respýblıkalyq advokattar alqasyna mindetti músheligin, sondaı-aq quqyqtyq memle­ket­tilik damýynyń qazirgi kezeńindegi advokatýra damýynyń jaı-kúıin eskere otyryp, mundaı ýaqytsha retteýge jol beriledi dep sanaıdy. Res­pýblıkalyq advokattar alqasynyń aldynda turǵan mindetterdi tıisinshe sheshý, basqa kepildermen qatar, barabar qarjylyq, kadrlyq jáne ózge de qamtamasyz etýdi talap etedi.

Birqatar novellalar zań kómeginiń biryńǵaı aqparattyq júıesin engizýmen, atap aıt­qan­da, ony memleket kepildik bergen zań kóme­gin kórsetýge advokattardyń qatysýyn uıym­das­tyrý, memlekettik organdar men sot­tar­­dyń taǵaıyndaýy boıynsha bilikti zań kómegin kórsetý úshin advokattardy tańdaý, advokattar tizilimin, advokattar men olardyń alqalarynyń eseptiligin júrgizý kezinde jáne basqa da jaǵdaılarda engizýmen baılanysty (Zańnyń 1-baby 9-tarmaǵynyń 4), 5) jáne 17) tarmaqshalary). Zańnyń tıisti normalarynda belgilengen ózderiniń máni men maqsaty, paı­dalaný nysany turǵysynan olar azamattyq qoǵamnyń jáne bilikti zań kómegin kórsetýdiń mańyzdy ınstıtýty retinde advokatýrany uıymdastyrý qaǵıdattaryna qol suqpaıdy. Osy elektrondyq júıe qosalqy aqparattyq-tehnologııalyq maqsatqa ıe jáne advokattardyń, olardyń alqalarynyń qyzmetin, ákimshilik etý júıesin avtomattandyrýǵa, transparenttilikti qamtamasyz etýge jáne halyqqa qolaıly jaǵ­daı jasaýǵa baǵyttalǵan. «Memlekettik mú­lik týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn­da belgilengen tártippen Respýblıkalyq ad­vo­kattar alqasyna senimgerlik basqarýǵa beri­­letin zań kómeginiń biryńǵaı aqparattyq júıe­­siniń aqparattandyrý obektileri memle­ket­tik menshikte bolady, óıtkeni olardy adam­nyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qozǵaıtyn basqa da memlekettik derekqorlarmen jáne memle­kettik organdardyń aqparattyq júıe­le­rimen ıntegrasııalaý boljanady. Zańda Res­pýblıkalyq notarıattyq palataǵa jáne Jeke sot oryndaýshylarynyń respýblıkalyq pala­ta­syna qatysty da osyndaı tetik kózdeledi, olarǵa senimgerlik basqarýǵa tıisinshe Biryń­ǵaı notarıattyq aqparattyq júıe jáne Atqarý­shylyq is júrgizýdiń memlekettik avtomat­tan­dy­rylǵan aqparattyq júıesi beriledi (1-baptyń 4-tarmaǵynyń 2) tarmaqshasy jáne 7-tarmaǵy).

Kórsetilgen kommersııalyq emes uıymdar men olardyń músheleriniń qyzmetine sıfrlan­dyrý quraldaryn engizý boıynsha mundaı ustanym Konstıtýsııanyń 26-babynyń 4-tar­ma­ǵynyń talaptaryn buzbaıdy, óıtkeni advo­ka­týranyń, sondaı-aq notarıat pen jeke sot oryndaýshylarynyń qyzmeti kásipkerlik qyzmet bolyp tabylmaıdy. Konstıtýsııalyq Keńestiń paıymdaýynsha, osy quqyq qorǵaý ınstıtýttary taǵaıynynyń jarııa-quqyqtyq sıpatyn, memlekettik aqparattyq júıelerdiń tıisinshe jumys isteýi men jumysyna, olardyń bir-birimen ıntegrasııasyna, derbes derekterdi qorǵaýǵa, jekelegen salalardy sıfrlyq format­qa kezeń-kezeńimen júıeli túrde kóshirýge eleýli memle­kettiń múddeliligin, tıisti tehnologııalyq jaraqtandyrýdy, ásirese alǵashqy kezeńderde, qamta­masyz etýge memlekettiń belsendi járdem­desýin eskere otyryp, osy bólikte qabyl­dan­ǵan zańnamalyq novellalar shamadan tys monopolııalandyrýǵa jáne josyqsyz báseke­les­tiktiń damýyna alyp keledi dep sanaýǵa bol­maıdy.

Zań konsýltanttary men olardyń bir­les­tikteriniń Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańda bekitilgen uıymdastyrý jáne qyz­met qaǵıdattarynda advokatýra ınstıtý­ty­men kóp uqsastyǵy bar. Olar kórsetetin zań qyzmetteri, keıbir erekshelikterdi qospaǵanda (ister sanattary jáne basqalar), kólemi men sıpaty boıynsha advokattar kórsetetin zań kómegine sáıkes keledi. Sondyqtan olar úshin jalpy beıindi zańda Konstıtýsııanyń 13-baby 3-tarmaǵynyń erejelerin iske asyrýdaǵy zań konsýltanttarynyń mańyzdy mıssııasyn belgileý, mamandyqpen aınalysý úshin arnaıy talaptar men rásimder, retteý jáne baqylaý tetik­terin belgileı otyryp, olardy zań kóme­giniń joǵary deńgeıin qamtamasyz etetin bilikti sýbektilerge jatqyzý negizdelgen bolyp taby­lady jáne zań shyǵarýshynyń quzyretine jata­dy.

Zańda zań konsýltanttaryna advokattardyń keıbir talaptaryn, sharttary men quraldaryn (qyzmet kepildikteri, kómekshiler, zań konsýl­tan­tynyń qupııasy jáne basqalar) qoldaný arqyly olardyń halyqqa bilikti zań kómegin kórsetý­degi, ásirese sottarda ókildik etý kezin­de­gi, róli men jaýaptylyǵyn odan ári kúsheıtý baǵy­ty júrgizilgen.

Bilikti zań kómegine quqyqty júzege asyrý qyz­metiniń jarııa-quqyqtyq mánin, onyń sot tóreligimen ózara baılanysyn, zań qyzmetteri naryǵyndaǵy zań konsýltanttarynyń qatysý úlesin eskere otyryp, Konstıtýsııalyq Keńes mundaı quqyqtyq retteýge jol beriledi jáne ol konstıtýsııalyq talaptarmen kelisiledi dep pa­ıymdaıdy.

Konstıtýsııalyq Keńes Zańnyń basqa da erejeleriniń konstıtýsııalylyǵyn tekserdi.

Qylmystyq-prosestik kodekske engiziletin túzetý­lermen qorǵalýǵa quqyǵy bar kýányń qu­qyq­tyq jaǵdaıy ózgeredi jáne onyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý kepildikteri kúsheı­tiledi. Zańmen ol óz quqyqtary men múdde­le­rin nemese ókildik etetin quqyqtar men múdde­ler­di qorǵaıtyn proseske qatysýshylarǵa jat­qy­zy­la­dy (Zańnyń 1-baby 1-tarmaǵynyń 1), 2), 5) jáne 8) tarmaqshalary). Mundaı reglamentteý ózine qatysty qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵany týraly boljam bar adamǵa ol sotqa deıingi tergep-tekserýge tartylǵan kezden bastap neǵurlym naqty prosestik mártebe berý­ge, onyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn iske asy­rýǵa jáne qorǵaýǵa baǵyttalǵan, bul Negizgi Zańnyń 13-babynyń 1 jáne 3-tarmaqtaryna jáne 77-baby 3-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasyna sáıkes keledi.

Zańda kúdikti dep taný, kúdiktiniń is-áreketin saralaý týraly qaýlylardy kúdiktige jarııalaý kezinde qatysýǵa jol berý, sotqa deıingi tergep-tekserý barysynda qorǵaýshy tanysa alatyn (kóshirmelerin ala alatyn) negizgi prosestik aktiler men sheshimderdiń tizbesin belgileý ar­qyly qorǵaýshylardyń (advokattardyń) óziniń qor­ǵaýyndaǵy adamdarǵa bilikti zań kómegin kór­setý boıynsha quqyqtary naqtylanǵan jáne keńeıtilgen (Zańnyń 1-baby 1-tarmaǵynyń

7) tarmaqshasy).

Qylmystyq-prosestik kodekste advokattyń qyl­mystyq iske qatysty aqparatty bilýi yqtı­mal adamǵa saýal qoıý jáne sot saraptamasyn júrgizý týraly suraý salýdy joldaý jónindegi óki­let­tikterin iske asyrý tártibi neǵurlym egjeı-tegjeıli rettelgen (Zańnyń 1-baby 1-tarmaǵynyń 14) jáne 19) tarmaqshalary).

Respýblıkanyń qylmystyq-prosestik zań­namasyna atalǵan jáne basqa da ózgerister men tolyqtyrýlar advokattyń keıbir ókilettik­terin jańa mazmunmen tolyqtyrady, bul, Konstıtýsııalyq Keńestiń pikirinshe, aıyptaý jáne qorǵaý taraptarynyń teń quqylyǵyn qam­ta­masyz etýge, jaryspalylyqty jáne qyl­mys­tyq sot isin júrgizýdiń basqa da qaǵıdattaryn da­m­ytýǵa yqpal etetin bolady.

Konstıtýsııanyń 13-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes zańda kózdelgen jaǵdaılarda zań kómegi tegin kórsetiledi. Osy konstıtýsııalyq erejeni oryndaý úshin Qylmystyq-atqarý kodeksine sottalǵan adamǵa memleket kepildik bergen zań kómegin kórsetý sheńberinde de, sondaı-aq sottardyń úkimderi men qaýlylaryn oryndaý barysynda usynylatyn qujattardy daıyndaý kezinde de bilikti zań kómegin alý quqyǵyn beretin tolyqtyrý engizildi (Zańnyń 1-babynyń 2-tarmaǵy).

Qaralyp otyrǵan Zańdy qabyldaý rásimi Respýblıka Konstıtýsııasynyń erejelerine sáıkes keledi. Depýtattar toby Zań jobasyn Kons­tıtýsııanyń 61-baby 1-tarmaǵynyń negizin­de Parlament Májilisine engizdi jáne ol Negizgi Zańnyń 61-baby 3-5-tarmaqtarynyń talap­tary saqtala otyryp, Parlamenttiń árbir Pa­latasynda óz kezegimen qaraý arqyly qabyl­dan­dy.

Osylaısha, Konstıtýsııalyq Keńes qaralyp oty­rǵan Zań Qazaqstan Respýblıkasynyń Kons­tı­týsııasyna sáıkes dep sanaıdy.

Zańnyń konstıtýsııalylyǵyn tanı oty­ryp, Konstıtýsııalyq Keńes onyń jekelegen ereje­leriniń dálme-dál anyq tujyrym­dal­ma­ǵanyna jáne sabaqtas normalarmen úıles­pe­ýine nazar aýdarady, bul olardy tıisti dáre­jede túsinbeýge jáne teris qoldanýǵa jaǵdaı jasaýy múmkin.

6.1. Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańnyń 5-taraýy «Zań konsýltantynyń qu­pııasy» degen jeke 77-2-bappen tolyq­ty­rylǵan. Bul norma osy zańdaǵy «Advokattyq qupııa» degen 37-bapqa uqsas bolyp keledi.

Jańa baptyń 3-tarmaǵynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, zań konsýltantynyń qupııasyna jatatyn málimetterdi kómek surap ótinish jasaǵan tulǵanyń kelisýinsiz jarııa etkeni úshin osy baptyń 2-tarmaǵynda atalǵan adamdar Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes jaýapty bolady», dep bekitilgen.

Osy erejelerdiń mazmunyna qaraǵanda, zań konsýltantynyń qupııasyn saqtaý mindetinen alyp tastaýlar tek zańdarda ǵana emes, sonymen birge zańdyq kúshi tómen normatıvtik quqyqtyq aktilerde de belgilenýi múmkin.

Konstıtýsııalyq Keńes 2009 jylǵy 20 tamyzdaǵy №5 normatıvtik qaýlysynda klıent­ ózine qan­dastyq-týystyq nemese ózge de jaqyn­dyǵy joq adamǵa úshinshi bir tulǵalarǵa belgili bolmaıdy jáne ózine zııan keltirmeıdi degen senimmen ózi týraly qandaı da bolsyn málimetterdi habarlaǵan kezde advokat pen azamattyń ózara qarym-qatynasynda ornaǵan taraptardyń bir-birine degen senimi bilikti zań kómegin alý quqyǵynyń negizgi irgetasy bolyp tabylady dep kórsetken bolatyn.

Konstıtýsııalyq Keńes osy quqyqtyq ustanym kásiptik qupııany saqtaý jónindegi mindeti árkimniń qadir-qasıetine, jeke ómirine qol suǵylmaýyna, óziniń jáne otbasynyń qupııasy bolýyna jáne basqa da konstıtýsııalyq quqyqtaryn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan zań konsýltanttaryna da qatysty dep paıymdaıdy. Alyp tastaýlardy belgileý máseleleri adamnyń osy quqyqtarynyń mánin qozǵaıdy, olardyń tolyqqandy iske asyrylýy dárejesine áser etedi, sol sebepti, advokattar sııaqty, tek zańdarmen rettelýi tıis.

6.2. Lısenzıardyń talap qoıýy boıynsha advokatty sot arqyly lısenzııadan aıyrý úshin biliktiliginiń jetkiliksizdigi saldarynan advokattyń óz kásiptik mindetterin oryndaýynyń múmkin bolmaýy degen negiz – «osy Zańnyń 55-baby 2-tarmaǵynyń 8) tarmaqshasyna sáıkes advo­kattar alqasy júrgizgen attestattaý ná­tı­je­leri boıynsha anyqtalǵan ...» degen ere­­j­e­men tolyqtyrylǵan (Zańnyń 1-baby

9-tarmaǵynyń 10) tarmaqshasy).

Sonymen birge alqa tóralqasynyń advokat­tyń alqadaǵy músheligin toqtatýy úshin de osyndaı negiz Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańnyń 60-baby 1-tarmaǵynyń 3) tarmaqshasynda qamtylǵan. Bul rette, mundaı sheshim qabyldaý úshin osy bapta attestattaý rásimi qarastyrylmaǵan.

Advokattyq qyzmet jáne zań kóme­gi týra­ly zańnyń 44-baby 4-tar­­ma­ǵynyń ja­ńa redaksııadaǵy 2) tarmaq­sha­synyń jáne 60-babynyń 1-tarmaǵy 1) jáne 3) tarmaqsha­la­ry­nyń jáne 2-tarmaǵynyń ózara baılanysty zańnamalyq erejelerinen lısenzııadan aıy­r­ý rásimin jáne kórsetilgen áreketterdiń kezek­ti­li­gin naqty anyqtaý múmkin emes.

6.3. Zańda oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń ke­minde úshten ekisiniń atynan ókildik ete­tin zań konsýltanttary palatalarynyń erik­ti músheligine negizdelgen kom­mer­sııa­lyq emes uıym retinde alǵash ret Respýb­lı­­ka­­lyq ­zań konsýltanttary alqa­syn qurý­ kózdeledi (Zańnyń 1-baby

9-tar­­ma­ǵy­nyń 29) tarmaqshasy).

Zańda Respýblıkalyq zań konsýltanttary alqasynyń sezi zań konsýltanttary pala­ta­lary Respýblıkalyq alqanyń jalpy muq­taj­dyqtaryna aýdaratyn aı saıynǵy jar­na­lardyń mólsherin jáne olardy júzege asyrý tártibin aıqyndaıdy dep belgilengen. Alaıda advokattarmen uqsas, bul normanyń qoldanysy 2026 jylǵy 1 qańtarǵa deıin toqtatyla turady. Kórsetilgen ýaqytqa deıin osy jarnalardyń mólsherin jáne olardy júzege asyrý tártibin Respýblıkalyq zań kon­sýl­tanttary alqasynyń sezi aıqyndaıdy, bul rette jarnalardyń mólsheri árbir zań konsýltanty úshin eseptelýge jáne tıisti qarjy jylyna arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańda belgilengen keminde bir aılyq eseptik kórsetkishti quraýǵa tıis.

Konstıtýsııalyq Keńes atalǵan jáne Zańda qarastyrylǵan memlekettik retteýdiń basqa da sharalaryn iske asyrý, eger olar zań kon­sýl­tant­tarynyń búkil qoǵamdastyǵyna qatysty bolsa (advokattarǵa qatysty jasalatyndaı), olar kórsetetin zań kómeginiń sapasyn arttyrýǵa yqpal etse jáne qyzmettiń bir salasy ókilderiniń arasynda teńdikti buzý úshin jaǵdaı jasamasa, oryndy bolýy múmkin dep paıymdaıdy.

6.4. Advokattar kórsetetin zań kómegi túr­le­riniń tizbesinen quqyqtyq máseleler boıynsha aýyzsha da, jazbasha da anyqtamalar berý alyp tastalǵan. Solaı bola tura, Qylmystyq-atqarý kodeksinde sottalǵandardyń anyqtamalar túrinde bilikti zań kómegin alý, onyń ishinde memleket kepildik bergen zań kómegin kórsetý sheńberinde alý, quqyǵy saqtalǵan (Zańnyń 1-babynyń 2-tarmaǵy jáne 9-tarmaǵynyń 11) tarmaqshasy).

Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zań – zań kómeginiń negizgi qaǵıdattaryn, ny­san­da­ry men túrlerin belgileıtin zańnamalyq akt bolyp tabylady. Advokattyq qyzmetti ret­t­eıtin sabaqtas zańdar beıindi zańnyń talap­ta­ry­men úılesýi tıis.

6.5. Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańnyń 2-babynyń 2-tarmaǵy mynadaı redaksııada jazylǵan:

«2. Zań kómegi osy Zańnyń normalaryna sáıkes jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zań­na­masynda belgilengen erekshelikter eskerile otyryp kórsetiledi».

Sóıtse de, osy zańnyń uǵymdyq appa­ra­tynda zań kómegi dep «Qazaqstan Respýb­lı­kasy Konstıtýsııasynyń 13-babynyń

3-tar­maǵynda bekitilgen árkimniń bilikti zań kóme­gin alý quqyǵyn iske asyrýdy qamtamasyz etýge, onyń ishinde osy Zańda jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń ózge de zańdarynda belgi­len­gen tártippen arnaıy zań bilimi men daǵdylaryn paı­dalana otyryp qamtamasyz etýge baǵyttalǵan qyzmet» túsiniledi (1-baptyń 3) tarmaqshasy).

Konstıtýsııalyq Keńes advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly zańnamanyń quramyna zańǵa táýeldi normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń de engizilýine kúmán keltirmeıdi, deı turǵanmen, atalǵan zańnamalyq erejeler ishteı kelisilgen bolýǵa jáne ártúrli túsinýge jaǵdaılar jasamaýy tıis. Zańǵa táýeldi deńgeıde belgilenetin zań kómegin kórsetý erekshelikteri zańda bekitilgen negizgi qaǵıdattar men normalardyń mánine qol suqpaýǵa tıis, al mundaı quqyqtyq aktiler osy salada qabyldanǵan zańnamalyq aktilerdiń negi­zinde jáne (nemese) olardy oryndaý úshin jáne (nemese) odan ári iske asyrý úshin shyǵa­ry­lýǵa tıis.

Konstıtýsııalyq Keńes óziniń birqatar sheshimderinde zań zańdyq turǵydan dálme-dál jáne ákep soqtyratyn saldary boljaýly bo­lý­ǵa, ıaǵnı onyń normalary jetkilikti dáre­je­de anyq tujyrymdalyp, zań erejelerin ózinshe paıymdaý múmkindigin joqqa shyǵaratyn túsinikti ólshemderge negizdelýge tıis dep atap kórsetken bolatyn (2008 jylǵy 27 aqpandaǵy №2, 2009 jylǵy 11 aqpandaǵy №1, 2011 jylǵy 7 jeltoqsandaǵy № 5, 2015 jylǵy 18 mamyrdaǵy №3, 2020 jylǵy 21 qańtardaǵy №1 normatıvtik qaýlylar jáne basqalar). Sondyqtan Konstıtýsııalyq Keńes quqyqtyq anyqtylyqty qamtamasyz etý maqsatynda joǵa­ryda atalǵan normalardy aǵymdaǵy zań­shy­ǵarmashylyq qyzmeti aıasynda zańnamalyq naq­tylaý qajet dep sanaıdy.

Baıandalǵannyń negizinde, Qazaqstan Res­­pýb­lıkasy Konstıtýsııasynyń 72-baby 1-tar­­maǵynyń 2) tarmaqshasyn, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq Keńesi týra­ly» 1995 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq zańynyń 17-baby 2-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasyn, 31-33, 37, 38-baptaryn jáne 41-baby 1-tarmaǵynyń 2) tarmaqshasyn basshylyqqa ala otyryp, Qa­zaq­stan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesi

 

qaýly etedi:

Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamenti 2021 jylǵy 8 sáýirde qabyldap, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń qol qoıýyna 2021 jylǵy 13 sáýirde usynǵan «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine advo­kattyq qyzmet jáne zań kómegi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna sáıkes dep tanylsyn. Zań shyǵarýshynyń nazary Konstı­tý­sııa­lyq Keńestiń osy normatıvtik qaýlysynda mazmundalǵan quqyqtyq ustanymdaryn eskere otyryp, qosymsha zańnamalyq sharalar qabyldaý qajettigine aýdarylsyn. Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtý­sııa­synyń 74-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes nor­ma­tıv­tik qaýly    qabyldanǵan kúninen bastap kúshine enedi, Respýblıkanyń búkil aýmaǵynda jalpyǵa birdeı mindetti, túpkilikti bolyp tabylady jáne shaǵymdanýǵa jatpaıdy. Osy normatıvtik qaýly respýblıkalyq resmı baspasóz basylymdarynda qazaq jáne orys til­derinde jarııalansyn.

 

 

Qazaqstan Respýblıkasynyń

Konstıtýsııalyq Keńesi