Fastly ınternetti ábigerge túsirdi

Fastly-daǵy aqaýlarǵa baılanysty qoldanýshylar jıi paıdalanatyn ın­ternettegi paraqshalar buǵattalyp qalǵan. Kóp uzamaı kompanııa birqatar qıyndyqqa kezik­kenin moıyndady. Biraz ýaqyt ótken soń zardap shekken saıttar birtindep qalpyna kele bastady.

Máseleniń mánisi mynada: kompanııa ınternette kontent jetkizý jumysymen (CDN) aınalysady. Qarapaıym tilmen aı­t­qanda, ǵalamtordaǵy aq­parat­ty jedel taratýǵa kómek­te­sedi. Shartaraptyń túkpir-túk­pirinde atalǵan kompanııanyń ser­verleri bar. Internetke júk­­telgen saıttardyń báriniń kó­shir­mesi sonda ornalasqan.

Máselen, Qazaqstanda otyryp AQSh-taǵy saıtty ashsaq, baıaý kórsetiletin edi. Al Fastly máli­mettiń tez júktelýine jár­dem­desedi. Sondyqtan qazir­gi­deı ınternet ǵasyrynda bul – taptyrmas qural.

Onyń ústine, kompanııa birneshe iri CDN provaı­der­leriniń biri sanalady. Sondaı-aq Cloudflare jáne Amazon-nyń CloudFront jobasy bar. Biraq Fastly-diń qanshalyqty qajet ekenin mynadan-aq ańǵara berińiz. Amazon jeke saıtyn óz­deri jasaǵan CloudFront-ke júk­teýdiń ornyna Fastly arqyly jumys istetkendi jón kóredi.

«Osyndaı oqıǵalar ınter­net­tiń álsizdigin, onyń ból­shek­­telgen tehnologııaǵa táýeldi­li­gin kórsetedi. Buǵan qosa, ǵa­lam­tordyń áleýeti men qan­shalyqty tez qalpyna keletinin de aıǵaqtaıdy. Onyń ústine, saıttardyń jappaı ashylmaı qalýy búkil álemdegi buqaralyq aqparat quraldarynda eń kóp talqylanýy – onyń qanshalyqty sırek kezdesetininiń de dáleli», deıdi CCS Insight-tyń bas taldaýshysy Ben Výd.

Zardap shekken saıttardyń sany jetip artylady. Máselen, Aq úıdiń resmı saıtynan bólek, Ulybrıtanııadaǵy gov.uk do­menin paıdalanatyn bar­lyq mem­lekettik veb-saıt óship qal­dy. Sonyń saldary­nan salyq qyz­metteri, qazyna­shy­lyq de­par­tamentiniń kiristeri men ke­dendik organdaryna jyl­dyq deklarasııalardy tapsyratyn onlaın-júıe biraz ýaqyt toqtap qaldy.

Sonymen qatar Tumandy Albıon turǵyndary koro­navırýsqa test tapsyrý úshin onlaın tirkelýden óte almaı qalǵan. Bul az deseńiz, Anglııaǵa shetelden keletin jolaýshylar toltyrýy tıis júıe de isten shyqqan eken.

Twitter-degi resmı gov.uk akkaýnty máselege baılanysty túsi­nikteme berip, «Bul – basqa da úki­mettik emes saıttarǵa qatysty jaǵ­daı. Biz shuǵyl túrde tekseris júr­gizip jatyrmyz», dep habarlady.

Ashylmaı qalǵan saıttar­dyń qatarynda Amazon, eBay jáne Boots ta bar. Amazon men Boots kompanııalarynyń Uly­brıtanııadaǵy jyldyq tabysy 25 mlrd fýnt sterlıngti qu­raıdy. Endeshe, olar bir saǵat ishin­de ortasha eseppen shamamen 3 mln fýnt sterlıng paıda kó­redi. Iаǵnı ınternettegi qıyn­dyq saldarynan kompanııalar osynshama qarjydan qaǵyldy.

Sondaı-aq Amazon-nyń bult­­ty esepteý quraly Amazon Web Services te, jumys istemeı qal­­dy. PayPal tólem provaıderi de bi­raz ýaqyt buǵattalyp tur­dy. Bul da kompanııa úshin úl­ken shy­ǵyn. Máselen, tólem provaı­deri 2020 jyly 936 mlrd dol­lar tranzaksııa jasaǵan. Sha­ma­men saǵatyna 106 mln dollar qarajat PayPal-dan ótedi.

Budan bólek, birqatar álem­dik bu­qaralyq aqparat qura­ly da qıyndyqqa tap keldi. Financial Times, CNN, Al Jazeera, BBC, The Guardian, Bloom­­berg, Independent jáne Evening Standard sekildi medıa qury­lym­darynyń saıttary biraz ýaqyt jabyq turdy.

Google-diń AdSense platfor­masynyń málimetterine sáı­kes, buqaralyq aqparat qural­dary buǵattalý kezinde shamamen 300 myń dollar aqshadan aıyryldy. Connective3 marketıng agenttiginiń esepteýinshe, ásire­se jarnamaǵa táýeldi medıa saıttar kóp kiristen qaǵylǵan.

Eń tanymal qyzmetterdiń biri – Spotify mýzykalyq plat­for­masy da ashylmaı qal­dy. Kom­panııa byltyr Uly­brı­ta­nııada 836 mln dollar paı­da tapqan. Endeshe, kirisi sa­ǵa­tyna 100 myń fýnt ster­lıng­ti quraıtyn Spotify qomaq­ty qa­rajattan aıyryldy degen sóz.

Budan bólek, Reddit saıty, Pinterest-tiń sýret bólisý saıty buzyldy. Kompıýterlik oıynǵa tikeleı efır jasaýǵa múmkindik beretin Twitch, suranysqa ıe beıneplatformalar –Hulu men HBO Max ta zardap shekkender qatarynda.

Zardap shekken kóptegen veb-saıttar sıfrly jarnama­dan tabys tabady. Kantar medıa ólsheý fırmasynyń málimetterine saı, buǵattalǵan kezeńde dú­nıe­júzindegi kompanııalar saǵa­tyna 29 mln dollardan astam sıfrly jarnamadan túsetin kiristen qaǵylǵan.

Aqparat agenttikteri saıttary ashylmaı qalǵan soń málimet tara­týdyń erekshe tásiline jú­gindi. Tanymal Verge saıty Google Docs qyzmetin qoldanyp, jańalyq taratqan. Al Guardian-nyń Ulybrıtanııadaǵy tehno­logııalyq redaktory týyndaǵan máseleler týraly týıtterde aqparat bólisip otyrdy.

Internet-trafıktiń basym kóp­shiligi úsh CDN arqyly ótedi. Olar: Fastly, Cloudflare jáne Amazon-nyń CloudFront qyz­­meti. Kıberqaýipsizdikpen aı­­na­ly­­satyn F5 Labs kompa­nııa­­sy­nyń ókili Devıd Ýorbýr­ton­nyń aıtýynsha, mundaı orta­lyq­t­aný jańa másele týyndatýy múmkin.

Jalpy, osynshalyqty kóp­te­gen saıtqa áser etken oqıǵaǵa kim­­­niń nemese neniń kináli ekeni naq­­­ty belgisiz. Ázirge túrli bol­­jam aı­tylyp jatyr. Fastly kom­pa­­nııa­sy ókiliniń aıtýynsha, jer-j­ahan­dy dúr silkintken buǵa­t­ta­lý bolmashy qatelikten týyndaǵan.

«Biz máseleniń neden shyq­qanyn anyqtap, ony qalpyna kel­tirdik. Endi bizdiń qyzmetimiz qaıta iske qosylyp jatyr», dedi kompanııa ókili.

Sondaı-aq bul hakerlerdiń shabýyly bolýy múmkin degen de áńgime bar. Taıaýda AQSh-ta­ǵy munaı qubyrymen aınaly­sa­tyn kompanııaǵa kıber shabýyl jasalyp, muhıttyń ar­ǵy betin ábigerge túsirgeni umyty­la qoıǵan joq.

Esterińizde bolsa, kıber shabýyl saldarynan eldegi eń úlken munaı qubyrynyń biri – Colonial Pipeline isten shyq­qan. Atalǵan kompanııa shyǵys jaǵalaýdyń 45 paıyzyn janarmaımen qamtamasyz etedi.

Colonial Pipeline-niń jalpy uzyndyǵy 9 myń shaqyrymǵa jýyq, AQSh-tyń 14 shtatyn basyp ótedi. Qubyr, negizinen, kólik janarmaıy, dızel jet­kizýmen aınalysady. El­degi 7 áýejaıǵa kúnine 400 mln lıtr janarmaı jet­ki­zedi. Osyn­daı alpaýyt kor­po­ra­sııa­nyń jumysyna ke­dergi keltirgen – qarapaıym kompıý­terlik vırýs. Osy oqıǵany alǵa tart­qan keı sarapshylar bul haker­lerdiń jymysqy áreketi bolýy múmkin ekendigin de joqqa shyǵarmaıdy.

Qalaı degenmen, bul oqıǵa Batys­taǵy ınternet pen tehno­logııa­lyq kompanııalarǵa qatys­ty túsinikti túbegeıli ózger­tetini anyq. Byltyr Eýro­palyq ko­mıssııa sıfrly ekonomıkaǵa qatys­ty jańa erejelerdi ta­nystyrǵan bolatyn. Soǵan sáı­kes, alpaýyt teh­nologııalyq kom­­panııa­lar­dyń yqpalyn azaı­tý­ǵa arnal­ǵan Sıfrly qyz­­­met aktisi (DSA) jáne Sıfr­­ly na­ryq aktisi (DMA) qabyl­dan­dy. Osylaı­sha, Apple, Amazon, Facebook, Google sekil­­di korpo­ra­sııa­lar­dyń bıznes­ke yqpaly tómendetilmek.

Atalǵan qujattar sıfrly tehnologııadaǵy monopolııany joıýǵa baǵyttalǵan. Al alpaýyt kompanııalar Eýropalyq odaq qoıǵan talaptardy amalsyz oryndaıdy. О́ıtkeni qart qur­lyq zańnamalarynyń jahan­dyq yqpaly bar. Bul – «Brıýssel áseri» dep atalatyn fenomen.

EO – álemdegi eń úlken tu­tyný­­shy naryǵynyń biri. Son­dyqtan  kóptegen transulttyq korporasııa osy naryqqa kirý úshin odaqtyń bızneske qoıǵan erejelerin qabyldaýǵa májbúr. Sonymen qatar shartaraptyń basqa túkpirlerinde túrli zań­namalarǵa júgine bermes úshin Eýropalyq odaqtyń erejesin jappaı qabyldaıdy.

Oǵan qosa, bir jyl buryn AQSh-ta О́kilder palatasynyń sot ko­mıteti sıfrly naryqtaǵy báse­kelestik týraly esep ja­rııa­lap, osy salaǵa ózgeris qa­jet ekenin atap kórsetken-di. Sóı­tip, AQSh-taǵy monopolııaǵa qar­sy zań týraly pikirtalas qaı­ta jandandy.

Qysqasy, búkil álemniń ın­ter­­netin bir sátke óshirip tas­ta­ǵan aqaý keleshekte de qaı­ta­­­­­lanýy múmkin. Sondyqtan Eý­ro­­­palyq odaq mundaı áre­ket­­tiń qaı­talanýyna jol bere al­­maıdy. Ásirese, CDN sekildi jú­­ıe­ge ja­ýapty kompanııalar sanaý­­ly ǵana bolsa, qart qurlyq qy­­sym­dy kúsheıtetini aıtpasa da túsinikti.