Prezıdent Shetel ınvestorlary keńesiniń otyrysynda óńdelgen ónim eksportyn damytýǵa basa nazar aýdardy

Otyrysty ashqan Qazaqstan Prezı­den­ti shıkizattyń uzaqqa sozylǵan sýpersıkli aıaqtalyp kele jatqanyn aıt­ty. Ulttyq ekonomıkalardy «jasyldan­dyrý» jónindegi josparlar men boljam­dar memlekettik saıasattaǵy naqty shara­lar­ǵa aınalý ústinde. Bul Qazaqstan eko­no­mıkasyn ártaraptandyrýdyń, ozyq teh­no­logııanyń, aýqymdy túrde «jasyldan­dyrýdyń» balamasy joq ekenin kórsetedi.

– Qazaqstan ekonomıkalyq júıe re­tin­de tek ishki ınvestısııaǵa, ishki suranys pen shıkizat eksportyna ǵana súıene almaıdy. Elimiz sapaly sheteldik ınvestısııa tartý úshin meılinshe qolaıly jaǵdaı jasaý saıa­satyn jalǵastyra beredi. Biz óńirdegi jáne TMD-daǵy kóshbasshylyq ornymyzdy saqtaýǵa múddelimiz, – dedi Memleket basshysy. 

Prezıdent jıynǵa qatysýshylardyń nazaryn óńdelgen ónimniń eksportyn damytý qajet ekenine aýdardy. Bul – shıki­zat­tyń qubylmaly baǵasynan saqtanýdyń kepili jáne ulttyq ekonomıkanyń sapaly ári suranysqa ıe taýar óndirý, sondaı-aq qyz­met kórsetý qabiletiniń kórsetkishi.  

Memleket basshysy óz sózinde álemdik saýdanyń quldyraýy Qazaqstandy da aınalyp ótpegenin atap kórsetti. Byltyr eli­mizdiń syrtqy taýar aınalymy 85 mıl­lıard AQSh dollaryn qurady. Bul kórsetkish 2019 jylmen salystyrǵanda 13 paıyzǵa tómen.

– Qazaqstannyń shıkizattyq emes taýarlarynyń eksporty 2,8 paıyzǵa ǵana tómendep, 15 mıllıard dollardy qurady. Bıylǵy daǵdarys kezinde biz shetelden 18 mıllıard dollardan astam tikeleı ınves­tısııa tarta aldyq.  Byltyr sheteldik kompanııalardyń qatysýymen jalpy quny 1,6 mıllıard dollar bolatyn 41 ınvestısııalyq joba iske asyryldy. 7 myńnan astam jumys orny ashyldy. Búginde álemdik ekonomıkanyń qaıta qalpyna kelýine oraı, Qazaqstan da ekonomıkalyq ósimniń qarqynyn údetedi. Úkimettiń boljamy boıynsha 3,5 paıyzǵa deıin ósim bolýy kerek, biz odan da joǵary kórsetkish kútemiz, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, Qa­zaqstannyń ekonomıkalyq modeli eks­portty ekonomıkalyq damýdyń mańyz­dy faktory retinde qarastyrady. Eli­mizdiń óńdeý ónerkásibiniń qosymsha eks­porttyq áleýeti 10 mıllıard dollarǵa, son­daı-aq qyzmet kórsetý salasyndaǵy eks­port­tyq áleýeti de 10 mıllıard dollarǵa ba­ǵalanady. Shıkizattyq emes taýarlar eks­portynyń kólemin 2025 jylǵa qaraı 41 mıllıard dollarǵa deıin arttyrý orta mer­zimdegi maqsat bolyp sanalady. 

– Eksportty qoldaý úshin 1,2 mıl­lıard dollarǵa jýyq qarjy bólindi. Osy rette eksportty damytý jónindegi jos­parymyz ınstıtýttyq turǵydan da, qar­jy­lyq jaǵynan da qoldaýǵa ıe boldy. Sonymen qatar taýar eksporttaýshylardy qoldaý júıesin jaqsartýǵa baılanys­ty usynystaryńyzdy estigim keledi. Azııa damý bankiniń eksportty qoldaý ar­hıtektýrasyn reformalaý jónindegi usy­nysy erekshe nazar aýdarýǵa laıyqty. Sıfrly transformasııa, eń aldymen, shaǵyn jáne orta bıznes úshin  saýda shy­ǵyndaryn qysqartady degen oımen ke­lisemin. Osyǵan baılanysty Saýda jáne ıntegrasııa, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrlikterine Azııa damý bankimen birlesip, eksportty qoldaý júıesin sıfr­landyrý jóninde naqty usynystar ázirleýdi tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent álemde keń qoldanylatyn eksporttyq nesıelerdi sýbsıdııalaý tetiginiń Qazaqstanda áli de qolǵa alynbaı otyrǵanyn aıtty. Onyń aıtýynsha, aqshanyń taýar eksporttaýshylarǵa eshqandaı kedergisiz, jedel jetýi jáne aqylmen, eseppen jumsalýy mańyzdy.

– Byltyr Qazaqstan alǵash ret 100-ge jýyq otandyq taýar eksporttaýshyny Alibaba halyqaralyq elektrondy platformasyna shyǵardy. 4 myńnan astam qazaqstandyq taýar túrin álemdik naryqqa shyǵarý múmkin boldy. Shekaralar jabyq bolǵan kezde eksporttar legin jabylyp qalǵan dástúrli baǵyttardan jańa naryqtarǵa shyǵarýǵa baǵyttaı aldyq, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev sapaly ári ekologııalyq taza mal sharýashylyǵy ónimderiniń eksporty basym baǵyttardyń biri bolýǵa tıis dep sanaıdy. Budan bólek, Memleket basshysy byltyr tran­zıt­tik temir jol tasymaly 17 paıyzǵa artqa­nyn jetkizdi. Konteınerlik tasymal­dar ósimniń negizgi faktory boldy. Mem­le­ket basshysy Qazaqstannyń temir jol áleý­e­tin saqtaýdy jáne kúsheıtýdi mindettedi.

– Byltyr shamamen 900 myń konteıner tasymaldanǵan. Onyń 91 paıyzǵa jýyǵy Qytaı – Eýropa – Qytaı baǵytyna tıesili. Qazaqstan Azııa men Eýropa arasyndaǵy qurlyqtaǵy tasymalda negizgi ról atqaratynyn senimmen aıtýǵa bolady. Qazaqstan – Qytaıdyń «Bir beldeý – bir jol» jahandyq jobasyn iske asyrýda mańyzdy ári senimdi seriktesi. Biz ózara tıimdi yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa múddelimiz. Keńestiń kóptegen múshesi, atap aıtqanda «General Electric», «Marý­benı», PWC kompanııalary, Dúnıejúzilik bank kólik-logıstıkalyq qyzmetterdiń, onyń ishinde, «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵynyń halyqaralyq ortalyǵy qyzmetiniń tıimdiligi men sapasyn arttyrý máselesine nazar aýdardy. Bul, shyn máninde, sheshimin kútken kúrdeli másele. Úkimetke shekarada, naqty aıtqanda, Qorǵasta konteınerler qozǵalysynyń naqty ornalasqan jeri, jol júrý ýaqyty, kidirý sebepteri kórsetilgen ótpeli trekıng engizýdi tapsyramyn. Aqparattyq júıe О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne basqa da kórshilerimizben qurylatyn barlyq erkin saýda ortalyǵynda qyzmet etýi tıis. Qazirgi ýaqytta kólik qatynasy – Úkimet saıasatynyń basym baǵyty, – dedi Prezıdent. 

Memleket basshysy keńes músheleriniń aldynda sóılegen sózinde Kaspi.kz kom­pan­ııa­synyń jetistigine nazar aýdardy. Ol London qarjy bırjasynda IPO ót­kizip, Qazaqstandaǵy eń qymbat ja­rııa kompanııa boldy. Prezıdent otan­dyq qarjy tehnıkalyq qyzmet kórsetý sektorynyń zor áleýeti týraly aı­ta kelip, ozyq tehnologııasy bar halyq­aralyq kompanııalarda jumys istegen, táji­rı­beli qazaqstandyqtardy tartý baǵ­dar­lamasyn iske qosý jónindegi «KPMG» kompanııasynyń bastamasyn qoldaýǵa shaqyrdy.

Budan bólek Ulttyq bankke, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine jáne Astana halyqaralyq qarjy orta­lyǵyna «Doıche Banktiń» usynysyn zerttep, Qazaqstanda «jasyl ınvestısııa­lar» naryǵyn keńeıtý boıynsha naqty usynys engizý júkteldi.

Medısınalyq qyzmet kórsetý eksporty salasynda Úkimet jeke medısınany jáne medısınalyq týrızmdi engizý isin damytý jónindegi General Electric kompanııasynyń usynysyn qarastyrady.

– Qazaqstan – óziniń ǵylymı áleýe­tiniń arqasynda koronavırýsqa qarsy QazVac otandyq vaksınasyn ázirlep shyǵarǵan az ǵana elderdiń biri. О́tken aptada Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Bas dırektorymen kezdesý ótkizdim. DSU QazVac vaksınasyn tótenshe jaǵdaılarda paıdalanýǵa usynylatyn dári-dármekterdiń tizimine engizýdi qarastyryp jatyr. Biz vaksına kólemin arttyrýǵa jáne ony shetelge eksporttaýǵa daıyn ekenimizdi atap ótkim keledi, –  dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Shetel ınvestorlary óz sózderinde tańdalǵan taqyryptyń mańyzy men ózektiligin atap ótip, Qazaqstanda shıkizattyq emes eksportty damytý jáne ınvestısııalyq tartymdylyqty arttyrý jónindegi usynystaryn ortaǵa saldy.

Prezıdent jıynǵa qatysýshylardyń Qazaqstandaǵy salyq júıesin odan ári reformalaý jónindegi usynystaryna jaýap berdi.

– Úkimetke atalǵan máseleni muqııat pysyqtaýdy tapsyrdym. Bul jerde qarama-qaıshylyqtar bolmaýy kerek. Tutastaı salyq salý júıesin quryp, álemdik úrdister men jetekshi elderdiń tájirıbesin muqııat zerdeleýimiz qajet, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev qaldyqsyz jasyl tehnologııalardy engizý jónindegi Keńes músheleriniń usynystary óziniń osy salada bergen tapsyrmalarymen úndesetinin aıtty.

– Ernst&Young kompanııasynyń sýtegi óndirisi jónindegi usynysyn nazarǵa aldym. Bul – shyn máninde, «bolashaqtyń janarmaıy». Qazaqstan energetıkalyq derjava retinde ony óndirý, paıdalaný jáne eksporttaý tehnologııasyn ıgerýge mindetti. Osy baǵytta jumystar bastalyp ketti. Men ony únemi baqylaýda ustaımyn. Energetıka mınıstrligi men «Qazmunaıgaz» ulttyq kompanııasyna jańadan qurylǵan Jańa tehnologııalardaǵy quzyret ortalyǵy qyzmetiniń basym baǵyttarynyń biri retinde sýtegi qýatyn aıqyndaýdy tapsyramyn, –  dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev sóziniń sońynda Qazaqstan ınvestısııa tartý jónindegi belsendi jumystardy jalǵastyra bere­tinin atap ótti. Bul baǵytta joǵary tehnologııaly taýarlardyń jáne qyzmetterdiń ón­dirýshileri men eksporttaýshylary úshin barynsha tıimdi ári qolaıly jaǵdaı ja­salady.

Budan keıin sóz alǵan Premer-Mı­nıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi Keńestiń 32-plenarlyq otyrysynda berilgen tapsyrmalardyń bári oryndalǵanyn jetkizdi. Máselen, bilim berý baǵytynda alys-jaqyn shetelderden sarapshylar shaqyryp, tehnıkalyq jáne kásibı mamandyqtar boıynsha 119 bilim berý baǵdarlamasy ázirlengen.

– Álemniń úzdik bilim ordalarymen strategııalyq yntymaqtastyq damı tústi. 2018 jyly ýnıversıtetterdiń akade­mııalyq jáne basqarýshylyq táýelsizdigin keńeıtý maqsatynda «Bilim týraly» zańǵa ózgerister engizildi.

Oqý ortalyqtarynyń bazasynda ma­mandardy qaıta daıarlaý jáne olar­dyń biliktiligin arttyrý maqsatynda bilik­tilikti arttyrý kýrstary uıym­das­tyrylady. Qazirgi tańda «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy tizilimine qysqa merzimdi kásiptik oqytý boıynsha 284 oqý ortalyǵy kiredi. Búginge deıin 17 myńnan astam adam oqytyldy. Onyń 75 paıyzy jumyspen qamtylǵan. 60 kolledj bazasynda 136 mamandyq bo­ıynsha ortalyqtar quryldy, – dedi M.Tileýberdi.

Ol «Atameken» UKP-men birlesip, jumys berýshilerdiń esebinen mamandar daıarlaý tájirıbesi júrgizilip jatqanyn da atap ótti. Máselen, byltyr 600 maman daıarlyqtan ótse, bıyl 1000-nan astam stýdent bilimin shyńdap jatyr.

– Negizgi salalardaǵy quzyretterdi damytý jáne berý boıynsha júıelik usynystar engizý baǵytynda Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi usynystardy iske asyrý josparyn qurdy jáne iske asyrdy. Jospardy iske asyrý sheńberinde naryqta suranysqa ıe jańa mamandyqtar men quzyretterdiń Atlasy jasaldy.

Sheteldik tarappen birlesip, ınves­torlar keńesiniń jumys toptarynyń usynymdaryn qaraý boıynsha jumys sheńberinde mynadaı jumys júrgiziledi. Ekologııalyq zańnamanyń Ekonomıkalyq yntymaqtastyq pen damý uıymynyń standarttaryna jáne halyqaralyq táji­rı­belerge sáıkestigin qamtamasyz etý úshin bıyl jańa Ekologııalyq kodekske qol qoıyldy. Qujat 1 shildede kúshine enedi.

Kodekste eń ozyq qoljetimdi tehnolo­gııalardy engizý kózdelgen. Bul tehnolo­gııalyq prosesterdi jańǵyrtýǵa jáne qor­shaǵan ortaǵa emıssııalardy tómendetýge múmkindik beredi. Birinshi kezeńde munaı-gaz, taý-ken metallýrgııasy, hımııa jáne elektr energetıkasy salalaryndaǵy 50 iri kásiporyndy qoljetimdi tehnologııalarǵa kóshirý josparlanǵan, – dedi M.Tileýberdi.

Syrtqy saıasat vedomstvosy basshy­synyń aıtýynsha, Qarjy mınıstrligi Qarjy monıtorıngi agenttigimen birlesip, salyqtyq quqyq buzýshylyqtardy dekrımınaldaý jóninde sharalar qabyldap jatyr. Soǵan sáıkes, qylmystyq quqyq buzýshylyq belgileri paıda bolatyn iri jáne asa iri zalal shekterin ózgertý bóliginde jumys júrgizip, Qylmystyq kodekske túzetýler ázirlegen.

– О́zgerister salyq zańnamasyn sha­ma­ly mólsherde buzýǵa jol bergen salyq tó­leýshilerdi qylmystyq qýdalaý sheńberine tartý táýekelin boldyrmaýǵa baǵyttalǵan.

Adamı kapıtaldyń sapasyn jaqsartý sheńberinde halyqty jumyspen qamtýǵa jáne azamattardy kásipkerlikke tartýǵa baǵyttalǵan «Eńbek» memlekettik baǵ­dar­lamasy iske asyrylyp keledi. Baǵdar­la­manyń negizgi mindeti – eńbek naryǵynyń qajettilikterin eskere otyryp, kadrlar daıarlaý.

«Kóshi-qon týraly» zańǵa sheteldik ju­mys kúshiniń eńbek qyzmetine ruqsat alý rásimderin retteý boıynsha túzetý­ler engizildi. Zańda eki jáne odan da kóp óńir­lerdiń aýmaǵynda áreket etetin shetel­dik qyzmetkerlerdiń eńbek qyzmetine ruq­sat­tar berý, sondaı-aq sheteldik jumys kúshi úshin kvotalar belgileý kezinde eko­nomıkalyq qyzmet túrlerin jáne sanattar boıynsha bólýdi alyp tastaý kózdelgen. Sheteldik jumys kúshin tartýǵa kvota belgileý jónindegi ókilettikter Úki­metten Eńbek jáne áleýmettik qor­ǵaý mınıs­trligine berildi, – dedi M. Tileý­berdi.

Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov kezdesý barysynda COVID-19 saldarynan paıda bolǵan ekonomıkalyq jáne áleýmettik turaqsyzdyq álemdik saýdaǵa, onyń ishinde qazaqstandyq eksportqa da áser etkenin aıtyp ótti.

– Daǵdarys qazaqstandyq eksporttyń geografııasyna da áser etti. Pandemııa kezeńinde sońǵy 3 jylda óz taýarymyzdy jetkizip otyrǵan elder sany 190-nan 119-ǵa deıin qysqardy. Oǵan úshinshi elder arasyndaǵy sanksııalar nátıjesinde qosylǵan qun, saýda seriktesteriniń taýarlardy tasymaldaýǵa karantındik shekteýleri sebep boldy.

Degenmen osy rette Bagam araldary, Kamerýn, Sýdan, Bosnııa jáne Ger­se­govına, Salvador, Nıkaragýa, Kaı­man araldary men Gaıana sııaqty jańa naryqtar ashyldy.

Karantınge baılanysty shekteýler men taýar jetkizý tizbeginiń úzilýi aýylsharýashylyq taýarlaryna áser etken joq. Memleketterdiń azyq-túlik ta­ýarlaryn jappaı satyp alýy nátıjesinde qazaqstandyq óńdelgen aýylsharýashylyq taýarynyń eksporty 18,1 paıyzǵa ulǵaıdy. Desek te lokdaýn nátıjesinde azyq-túlik emes taýarlarǵa suranys shamamen 20 paıyzǵa azaıdy. Jalpy, 2020 jyly eksporttalǵan taýar kólemi 5,8 paıyzǵa azaıdy. 

Otandyq óndirýshilerdi qol­daý maqsatynda 2019 jyly biz eksport­taý­shy­larǵa óńdelgen taýardy zaýyttan ımport­taýshyǵa deıin jetkizý shyǵynyn qaıtarý quralyn engizdik. Qoldaý nátıjesinde 300-ge jýyq kásiporyn óz taýaryn alys jerlerge jetkize bastady. Basymdyq berilgen eksport taýarlaryn jetkizýdiń ońtaıly nusqasyn retteý maqsatynda Eýrazııalyq taýar ótkizý júıesi men kólik habtaryn qurý jumysy qolǵa alyndy.

Eksport kórsetkishi jyldan-jylǵa jaqsaryp keledi. 2020 jyly óńdelgen taýar eksporty 2019 jyldaǵy kórsetkishke qaraǵanda 7 paıyzǵa ósip, 3,8 mlrd AQSh dollaryn qurady, – dedi Baqyt Sultanov

Otyrysta «Doıche Banktiń» Soltústik jáne Shyǵys Eýropa boıynsha aımaqtyq basqarmasynyń bas atqarýshy dırektory Iorg Bongarts sóz sóıledi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstandaǵy shıkizattyq emes eksportty ilgeriletý klımattyń ózgerýi jáne turaqty damý maqsattaryna jetý sııaqty álemdik tendensııalarǵa sáıkes keledi.

– ESG qaǵıdattaryn strategııalyq turǵyda engizý arqyly turaqty damý maqsattary Qazaqstannyń shıkizattyq emes eksportynyń ósýine yqpal ete ala­dy. ESG (ekologııalyq-áleýmettik-korpo­ratıvtik damý)  qaǵıdattary – uzaq mer­zimdi qundylyq pen bıznesti turaqty da­my­týdyń negizgi komponentteri. О́ıt­keni olar uzaq merzimdi esepke alady ári strategııalarda qamtylǵan. Sońǵy bir­neshe jylda búkil álemdegi ınvestorlar belgili bir kompanııanyń qarjylyq já­ne óndiristik kórsetkishterine ǵana emes, sonymen qatar onyń qyzmeti ESG qaǵı­dat­tar­yna qanshalyqty sáıkes keletinige de kóbirek nazar aýdara bastady, – dedi Iorg Bongarts.

Onyń aıtýynsha, Doıche Bank ınves­torlardyń kapıtaly men portfelderin Parıj kelisiminde aıtylǵan maqsattarǵa sáıkestendirýin kútedi. Osylaısha, ESG-nyń ınvestısııalyq strategııasyna mańyz berilip otyr.

– Sońǵy jyldar ishinde Qazaqstan ESG qaǵıdattaryna sáıkes keletin halyq­aralyq retteýdi engizý úshin óte jaqsy negiz qura aldy. Endi memleket pen qazaq­standyq korporasııalar muny halyq­aralyq kapıtal tartý kezinde básekelestik ba­sym­dyq retinde paıdalana alady. Búgin­gi tańda biz Qazaqstan Úkimeti men kom­pa­nııalaryna ESG-men baılanysty ja­syl oblıgasııalar men qarjy qural­daryn shyǵarýdy jáne osy kapıtaldy shıkizattyq emes sektordy yntalandyrý men damytý úshin paıdalanýdy usynamyz, – dedi Iorg Bongarts.

Ol sondaı-aq Qazaqstanǵa Astana ha­lyq­aralyq qarjy ortalyǵy arqyly jer­gilikti jobalarǵa ESG talaptaryna jaýap beretin ınvestısııalar tartýǵa bolatynyn atap ótti.

– «Doıche Bank» ESG portfelin 2023 jylǵa deıin 200 mlrd eýroǵa ósirýge mindetteme aldy. Biz ESG standarttaryna sáıkes keletin jáne shıkizattyq emes ekonomıkany qoldaýǵa arnalǵan qazaqstandyq jobalardyń osy mindettemelerge kirýin asyǵa kútemiz, – dedi Deutsche Bank basshysy.

«Eýrazııalyq damý banki» basqar­ma­synyń tóraǵasy Nıkolaı Podgýzov óz sózinde byltyr pandemııa álemdik eko­nomıkanyń kóptegen salasyna teris áser etkenin jetkizdi. Onyń keltirgen de­rek­terine súıensek, aýyl sharýashylyǵy salasy ǵana indetke qaramastan, oń kór­set­kishke ıe bolǵan.

– Kedergisiz jáne shekteýsiz tıimdi azyq-túlik saýda júıesin qurý – EAEO-ǵa múshe memleketteriniń ıntegra­sııalyq ózara árekettesýiniń mańyzdy basym­dyqtarynyń biri. Joǵary Eýrazııalyq eko­nomıkalyq keńestiń otyrysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev EAEO-nyń múd­­deli elderimen ortaq taýar taratý jeli­sin qurý múmkindigin zertteý qa­jettigi týra­ly bastama kóterdi. Osyǵan baı­lanys­ty, bıylǵy sáýir aıynda Bank qoldan­baly zertteýler arqyly Eýra­zııalyq taýarlardy taratý júıesiniń tujyrym­damasyn qalyptastyrý jobasyn iske qosty. Jumys EAEO elderinde, Tájik­stan Respýblıkasynda, О́zbekstan Respýb­lıkasynda júzege asyrylady, – dedi N.Podgýzov.

Zertteý nátıjesi jyl sońynda ázir bol­maq. Spıkerdiń sózine súıensek, Eýra­zııa­lyq taýarlardy taratý júıesin ilge­ri­­letý Qazaqstannyń turaqty damýyna yqpal etetin birqatar strategııalyq máse­le­ni keshendi túrde sheshýge múmkindik be­redi.

– Qazaqstan Respýblıkasynda aýyl­sha­rýashylyq jáne tamaq ónimderin óndirýshilerdiń básekege qabilettiligin arttyrý mańyzǵa ıe. Jetkizilim tizbegin ońtaılandyrý jáne ınfraqurylymdy jańartý arqyly taýarlardy óndirý, óńdeý, saqtaý jáne tasymaldaý kezinde shyǵyndar azaıtylady.

Damýdy ilgeriletý úshin qoldanystaǵy eksporttyq arnalardy jetildirip, jańasyn qurý qajet. Oǵan qosa EAEO elderi­niń baǵytyn ońtaılandyrý da ma­ńyz­ǵa ıe. О́z kezeginde ónimdiliktiń artýy jáne jańa naryqtarǵa shyǵý azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaq­tan­dyrýǵa jáne óndirýshilerdiń kiristerin art­tyrýǵa múmkindik beredi, – dedi N.Pod­gýzov.

Kameko korporasııasynyń prezıdenti jáne bas atqarýshy dırektory Tım Gıtsel Shetel ınvestorlary keńesiniń basqosýyna qatysqanyna qýanyshty ekenin aıta kele, Qazaqstandaǵy ýran óndirý boıynsha ulttyq operator sanalatyn «Qazatomónerkásip» AQ-men seriktestigine toqtaldy.

– Búginde «Kameko» men «Qaz­atom­ónerkásip» ýran óndirý boıynsha álem­dik kóshbasshylarǵa aınaldy. Eki uıym­nyń ortaq maqsaty – álemge ıadrolyq ener­ge­tı­kanyń basymdyqtaryn usyný. Byltyr Qa­zaqstan men Kanadanyń kóptegen saladaǵy seriktestiginiń nyǵaıýyna kýá boldyq.

Qazaqstan – Kanadanyń Ortalyq Azııa­daǵy eń iri saýda seriktesi. Kanada úkimeti Qazaqstandy basymdyq berilgen 24 damýshy naryq qataryna qosty. Al Qazaqstan bolsa, 2017 jyly Kanada azamattaryna resmı seriktestikti damytý maqsatynda elge vızasyz kirýge ruqsat berdi. 

Búginde Kanada – Qazaqstannyń 15 iri ınvestısııalyq seriktesteriniń biri. 2019 jyly Kanadadan Qazaqstanǵa baǵyttalǵan tikeleı ınvestısııa kólemi 200 mln Kanada dollaryn qurady. Al eki jaqty taýar aınalymy 620 mln Kanada dollaryna jetti, – dedi Tım Gıtsel.

Azııa damý bankiniń vıse-prezıdenti Ashok Lavasa óz sózinde seriktestiktiń tıimdi mehanızmderin talqylaýǵa qatysyp otyrǵanyna qýanyshty ekenin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, bul mehanızmder 2025 jylǵa qaraı shıkizat eksportynyń úlesin 41 mlrd AQSh dollaryna deıin jetkizýge múmkindik bermek.

– Áriptestik jyldarynda Qazaqstan ınfraqurylymynyń sapasyn jaqsartýǵa, saýdaǵa jaǵdaı jasaý úshin aımaqtyq baılanysty nyǵaıtý, orta jáne shaǵyn ónerkásipti qarjylandyrýdy ulǵaıtý sharalaryna qoldaý bildirip  kelemiz.

Úkimettiń eksportty damytý úshin qazirgi ınstıtýttyq qurylymyn qaıta qa­raý josparyn qoldaımyz. Orta jáne sha­ǵyn kásiporyndardy qoldaý shıkizat eks­por­tynyń ulǵaıýyna jol ashpaq, – dedi ol.

Sondaı-aq otyrys barysynda Eýro­pa qaıta qurý jáne damý bankiniń prezı­denti Odıl Reno-Basso, «Shetel ınves­tor­larynyń qazaqstandyq keńesi» qaýym­dastyǵy basqarmasnyń tóraǵasy Erlan Do­symbekov, EY jahandyq uıymynyń klıent­terge qyzmet kórsetý máseleleri jónindegi basqarýshy seriktesi Endı Bol­dýın, «Beıker Makenzı» jahandyq atqa­rý komıtetiniń múshesi, «Beıker Maken­zı Interneshnl» kompanııasy tóraǵa­synyń orynbasary Konstans Ýl­mer-Aılfort, ERG Dırektorlar keńe­siniń tóraǵasy Aleksandr Mashkevıch, «Dje­neral Elektrık» kompanııasynyń vıse-prezıdenti, «Djeneral Elektrık» kompanııasynyń Reseıdegi jáne TMD-daǵy prezıdenti jáne Bas atqarýshy dırektory Ronald Djeıms Pollett, «Lýkoıl» JAQ prezıdenti Vagıt Alekperov, Marubeni Corporation kompanııasynyń vıse-tóraǵasy, Dırektorlar keńesiniń múshesi Ichıro Takahara, Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa elderindegi PWC kompanııasynyń seriktesi, bas atqarýshy dırektory Nık Kosh, Eýropa jáne Ortalyq Azııa óńiri boıynsha Dúnıejúzilik banktiń óńirlik vıse-prezıdenti Anna Berde, TMD-daǵy KPMG Bas operasııalyq dırektory, Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Shon Maıkl Tırnan sóz sóıledi.

 

Abaı ASANKELDIULY,Svetlana ǴALYMJANQYZY,«Egemen Qazaqstan»