Memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasyna eldiń bári qatysa almaıdy. Sondyqtan jeńildikpen úı ala almaıtyn azamattar baspanaly bolýdyń basqa jolyn izdeýge májbúr. Bıyl sáýir aıynda Otbasy banki tek áıelderge arnalǵan turǵyn úı baǵdarlamasyn shyǵardy. Jarnamasy jaqsy bolǵan baǵdarlamany ásirese, áıelder qaýymy taǵatsyzdana kútkeni ras. Biraq qasıetti Umaı ananyń (arnaıy jarııalanǵan konkýrsta qatysýshylardyń basym daýysy osy ataýdy jón kóripti) esimin ıelengen ıpoteka bastalmaı jatyp, synǵa ushyrady.
Analardyń baspanaly bolýyn kózdegen netken izgi baǵdarlama dep biz de «Umaıǵa» úmittene qaradyq. Syrttaı qaraǵanda táp-táýir baǵdarlama. Alǵashqy jarna suramaıdy. Atalǵan bankte jınaǵan aqshań, depozıtiń bolýy mindetti emes. Úıińniń bar-joǵyna qaramaıdy. Qaıda, neshe jyl tirkelgeniń de mańyzdy emes. Tipti shalǵaı bir aýylda otyryp, Nur-Sultan nemese Almaty syndy iri qaladan baspanaly bolýǵa múmkindik bar. Keremet emes pe?! Biraq baǵdarlamanyń sharttaryna tereń úńile bastasańyz, qıturqysy kóp ekenin túsinip, shoshyp túsesiz.
Qosh, sonymen, baǵdarlama bastalmaı jatyp, bank qyzmetkerleri Instagram áleýmettik jelisinde tikeleı efır ótkizip, «Umaıdyń» sharttaryn túsindirdi. Bank ókili Maqsat Rahymovtyń sózinen uqqanymyz, bul ıpotekalyq baǵdarlama aı saıynǵy kirisi bar, ıaǵnı jumys isteıtin áıelderge, zeınetkerlerge (áıel) arnalǵan. Al dekrettegiler, tabysy joq úıde otyrǵan jandar oǵan qatysa almaıdy. Járdemaqy alatyndar da úmitker bola almaıdy, óıtkeni járdemaqy kiris bolyp sanalmaıdy. «Baǵdarlamaǵa qatysýdyń basty sharty – otbasynyń jalpy tabysy, ıaǵnı erli-zaıyptylardyń ortaq tabysy 200 myńnan kem, 320 myń teńgeden artyq bolmaýy kerek. Eń joǵarǵy somadan 1 myń, 2 myń teńge assa da ıpoteka berilmeıdi. Biz 320 myń degende salyǵy, basqasy ustalyp, qolǵa túsetin aqsha mólsherin emes, taza jalaqy (oklad) kólemin aıtyp otyrmyz», deıdi M.Rahymov.
«Umaıǵa» úmitkerler quny 30 mln teńgege deıingi úıdi ǵana rásimdeı alady. Biraq baspana qaı qaladan ekeni, jer úı me, páter me, jańa ma, eski úı me, oǵan qaramaıdy. Eń bastysy, baǵasy talap etilgen somadan aspaýy tıis. О́ıtkeni shart boıynsha aı saıyn tóleıtin nesıeńizdiń kólemi jalaqyńyzdyń 55%-nan asyp ketpeýi kerek. Sonda 320 myń teńge aılyq alatyn adam aı saıyn shamamen 176 myń teńgesin ǵana ıpotekaǵa jumsaýy qajet.
Al endi basty suraq: «Umaı» nesıesi qanshalyqty tıimdi? Otbasy bankiniń áleýmettik jelidegi resmı paraqshasynda jarııalaǵan málimet boıynsha, baǵdarlamanyń bastapqy jarnasy – 15%. Bul qarjyny bank ózine almaıdy, úıdi satyp alýshy satýshyǵa tóleıdi. Qalaı deısiz ǵoı? Mysaly, aılyǵyńyz 200 myń bolyp, 22 mln teńgeniń úıin alǵyńyz kelse, bank úı qunynyń 80%-yn nesıege beredi. Iаǵnı 17 mln 600 myńdy nesıege alasyz da qalǵan 4 mln 400 myńdy qaltańyzdan tóleısiz. Bir sózben aıtqanda, úı qunynyń 15%-yn satýshyǵa ózińiz berýge týra keledi. «Eger otbasynyń jalpy tabysy 200 myńnan aspaıtyn bolsa, bank úı qunynyń 85%-yn satyp alýshyǵa nesıe retinde beredi. Al eger otbasynyń ortaq tabysy 320 myń teńge bolsa, onda úı qunynyń 80%-y nesıemen aýdarylady», dep túsindirdi bank ókilderi.
Al bank beretin nesıeniń jyldyq mólsherlemesi – 12%. Biraq turǵyn úı zaemyna aýysqan kezde, ıaǵnı úı qunynyń 50%-yn tólep, banktegi jınaǵyńyzǵa úsh jyldan assa, onda jyldyq mólsherleme 3,5%-5%-ǵa deıin azaıady, dep sendirdi keńesshiler.
«Umaı» ıpotekasy bastalýy muń eken, jurtshylyq birden onyń baǵasy ýdaı ekenine shúılikti. Banktiń áleýmettik jelidegi paraqshasynda «Umaı» emes, ýdaı ǵoı, «bir qolymen berip, ekinshi qolymen tartyp alǵany nesi», «áıelder emes, naǵyz erkektiń erkegi ǵana ala alatyn ıpoteka ǵoı mynaý» degen pikirler qaptady deısiz.
Rasymen jyldyq mólsherlemesi 12%-ben, 25 jyl boıy ıpoteka tóleý ońaı emes. Nesıeni uzaqqa sozǵan saıyn ústemaqysy da kóbeıe beretini belgili. Bul baǵdarlamanyń paıyzdyq mólsherlemesi men nesıeni berý merziminiń uzaqtyǵyn eskersek, 10 mln teńgeniń úıin ústemaqysymen shamamen 25 mln teńgege alasyz degen sóz. Bul – banktiń qosymsha komıssııasyn eseptemegendegi soma. Sondyqtan áıelderge arnalǵan ıpotekamen úı alasyz ba, joq pa óz erkińizde. Ágárákı «Umaıǵa» kózińiz túsip jatsa, onda banktiń saıtyna ótinim qaldyrýǵa bolady. Bank ókilderiniń aıtýynsha, ótinim qaldyrǵan adamǵa menedjerler ózderi habarlasyp, kezdesý ýaqytyn belgilip, mán-jaıdy túsindirip beredi.