Buıyrǵany – jalǵyz kúmis

Ǵusman myqtylyǵyn moıyndatty

Elishilik jarystarda 60 kılo salmaq dárejesinde báseke­les­tik deńgeıi óte joǵary. Sol myq­tylar arasynda Eldos Sme­tovtiń shoqtyǵy bıik ekeni esh daý týǵyzbasa kerek. Sońǵy segiz jyl bede­rin­de onyń aldyna eshkim túse alǵan joq. Ta­raz­­dyń tastúlegi Rıo Olım­pıa­dasynyń kúmis júldegeri, álem jáne qurlyq chempıony, Azııa oıyndarynyń jeńim­pazy ata­nyp, basqa da tolaǵaı tabys­tarǵa qol jet­kizdi. Biraq bul jo­ly ulttyq qurama bapkerleri Eldostyń Tokıoǵa esh alańsyz daıar­­lanǵany jón degen sheshimge kelip, Býda­peshttegi básekege Ǵusman Qyrǵyz­baev pen Maǵjan Sham­shadındi attandyrdy.

Biraz jyldan beri Smetov­tiń kóleń­kesinde júrgen dzıýdo­shylardyń ekeýi de Majar­stan­­nyń astanasynda ózin jaq­sy qyrynan kórsetti. Ásirese, Qyr­­ǵyzbaevtyń sheberligine tánti bol­dyq. Buǵan deıin talaı baı­raqty básekede olja salǵan ol álem chempıonatynda birde-bir ret jeńis tuǵyryna kóte­rile alǵan joq edi. Ǵusmannyń eń úzdik kórsetkishi – besinshi oryn. 2019 jyly Tokıoda uıym­dastyrylǵan dodada Ermek Násıevtiń shákirti qola medal úshin talasyp, óziniń komandalyq árip­tesi ári syralǵy qarsylasy Eldos Smetovke ese jibergeni esimizde. Sol birin­shilikti Qyr­ǵyz­baev besinshi orynmen qory­tyndylady.

Bul joly 28 jastaǵy Qyr­ǵyzbaev ózine berilgen múm­kindikti utymdy paıdalandy. Bastapqy básekelerde che­hııa­­lyq Davıd Pýlkrabek, ger­manııalyq Morıs Plaf­kı jáne mońǵolııalyq Ýnýbold Lhkag­vajamtsty jeńip, jartylaı fınalda Eýropa chempıony degen dardaı ataǵy bar Fransııanyń saqa sportshysy Valıd Hııarmen kúresti. Ol da qaısar qazaqtyń qarqynyna shydas bere almady. Fınalda qandasymyz reseılik Iаgo Abýladzeden utylyp, álem chempıonatynyń kúmis júldegeri atandy. Ázirge bul – Ǵusmannyń sporttyq mansabyndaǵy eń zor tabys. 

Jeńiske synyq súıem qalǵanda súrindi

Jeńis tuǵyryna synyq súıem qal­ǵanda súringen Maǵ­jan Shamshadın men Eldos Juma­hanovqa da ókpe aıta almaımyz. Olardyń da óneri kóp­shiliktiń kóńilinen shyqty. Kezinde jas­tar arasynda álem chempıony atan­­ǵan Shamshadın kópke deıin eresekter dýynda ózin moıyndata almaı júr­gen edi. Elishilik jarystarda táýir kúres­kenimen, halyqaralyq dodalarda birde-bir ret daralana almady. Al bul joly biz múlde basqa Maǵjandy kórdik. 24 jas­taǵy Syr boıynyń saıypqyrany jar­tylaı fınalǵa deıin qarsylas shydatpady. Áýeli Ýkraınanyń ákki balýany Artem Lesıýktiń aıaǵyn kók­ten keltirdi. Ile-shala Belgııanyń betkeustary, Eýropa oıyndary men qur­lyq birinshiliginiń qola júldegeri Iorre Ferstreten men Ispanııanyń mar­­qasqasy, álem chempıonaty men qur­­lyq­tyq oıyndardyń júldegeri, Eýropa birinshiliginiń jeńimpazy Fran­sısko Garrıgosty jolynan yǵys­tyr­dy. Biraq odan árige Maǵjannyń áli jetpedi. Jartylaı fınalda Eýropa chem­pıonatynda eki ret úzdikter sanatynan kóringen Iаgo Abýladzege uty­lyp, qola medal úshin saıys­ta álem jáne qurlyq bi­rin­shilikterinde jeńis tuǵy­ry­na kóterilgen ázerbaıjandyq Haramat Gýseınovke jol berdi. Bul jerde qandasymyzdyń osyndaı iri jarystarǵa qatysýdaǵy tájirıbesiniń az­dyǵy da áser etkenin aıta ketýge tıis­piz. Sóıtip Maǵjan Shamshadın be­sinshi orynda qalyp qoıdy.

66 kılo salmaqta óner kór­setken Eldos Jumahanov ta dál sol mejeden kórindi. Ol da – talaı dúrmekti kór­­gen ákki balýan. Sol sebepti de 30 jas­­taǵy dzıý­­doshyǵa artylar júktiń sal­maǵy aýyr edi. Majarstandaǵy jary­s­­tyń tusaýkeser kezdesýin­de 2018 jylǵy Eýropa chempıo­ny slovenııalyq Andrea Gam­bochty jolynyn yǵystyrǵan Ju­mahanov kelesi aınalymdar­da aýstra­lııalyq Natan Kats jáne moń­ǵolııalyq Herlen Gan­dboldtan basym tústi. Bas­tapqy kezeńderdegi bel­desý­ler­diń bar­lyǵynyń da shıelenisti ótkeni sonshalyq, bul básekelerde je­ńim­­pazdy anyqtaý úshin qo­symsha ýa­qyt qajet boldy. Bul synaqtan Eldos múdirmeı ótti. Shırek fınalda Belarýs ókili Dmıtrıı Mınkovtan mereıi ús­tem bolǵan qazaq dzıýdoshysy jar­ty­laı fınalda álemdik reıtıngtiń kósh­basshysy, bıyl Lıssabonda Eýropa chempıony atanǵan ıtalııalyq Manýel Lombardomen aıqasty. Báseke barysynda qandasymyz aıaǵyn qaıyryp aldy. Soǵan qaramastan ol sońǵy sekýnd­tarǵa deıin aıanbaı aıqasty. Desek te jeńis Apennın túbegi túleginiń ýysynda ketti. Sodan keıin qazaq balýany qola medal úshin ta­lasýǵa tıis edi. Qar­sylasy – Moń­ǵolııanyń myqtysy Bakhýý Iondonpereneleı. Alaıda alda­ǵy aıqasta alǵan aýyr jaraqaty Juma­hanovtyń tatamıge shy­ǵýyna múmkindik bermedi. Sonyń saldarynan besinshi oryndy qanaǵat tutýyna týra keldi.

Sańlaqtar senimdi aqtamady

Býdapeshtte boz kilemge shyq­qan ózge de jerlesterimizdiń bar­lyǵy da dúbir­li dodalarda ysylǵan saqa sportshylar. Aldy Olımpıada men álem chempıonattaryna bardy, qal­ǵandary halyqaralyq jarys­­tarǵa úzdiksiz qatysyp keledi. Soǵan qaramastan olar eldiń eldigi synǵa túsken sátte súreń­siz óner kórsetip, barsha jankúıerdi jerge qaratty. Máselen, 73 kılo salmaqtaǵy Jansaı Smaǵulov tusaýkeser kezdesýinde meksıkalyq Gıl­berto Kardosany qapy qaldyr­ǵanymen, ekinshi kezeńde jasy 20-dan endi ǵana asqan, esimi kóp­shilikke beımálim reseılik Mahmadbek Mahmadbekovke ese jiberdi.

81 kılo salmaqta kúsh synas­qan Dıdar Hamzanyń 19 jasynda Rıo Olım­pıadasyna qatysyp, 20 jasynda Azııa oıyndarynyń altyn tuǵyryna kóterilgeni esimizde. Alaıda odan keıin ol turalap qaldy. О́sý joq. Da­ryn­dylar sanatyndaǵy dzıýdoshymyz sońǵy kezderi ózi qa­tysqan baıraqty básekelerdiń barlyǵynan qur alaqan qaıtyp júr. Qandaı jarysqa qatyssa da, jeńilistiń kermek dámin tatýda. Eń bolmaǵanda osy joly el senimin aqtaıtyn shyǵar dep úmittendik. Biraq Dıdar dúnıe­júzilik dodada daralana almady. Alǵashqy aınalymda Lıvannyń ókili Nasıf Ellıastyń aıaǵyn kók­ten keltirgenimen, ekinshi kezeń­de bolgarııalyq Ivaılo Iva­novtan utyldy. Áý basta álem chempıonatynyń eki dúrkin júldegeri, Eýropa oıyndarynyń fınalısin vazarı ádismen utyp jat­qanda keýdemizde úmit oty jylt etken edi. Biraq Hamza bolmaıtyn jerde úshinshi eskertý alyp, jarys jolynan shyǵyp qaldy. 

90 kılo salmaq dárejesinde kúsh synasqan Islam Bozbaevtan alǵashqy aınalymdarda aıqas alańyna jaraǵan attaı julqynyp shyǵyp, qarsylastaryn ári de, beri de laqtyrdy. Mysyrlyq Hatem Abd ál-Aher men chehııalyq Iýrı Petr onyń tegeýrinine shydaı almady. Qazaq jigiti úshinshi kezeńde Kýbanyń qara qabylany, álem chempıonatynyń kúmis júldegeri, Panamerıka oıyndarynyń jeńimpazy, óz qurlyǵynyń tórt dúrkin chempıony Ivan Felıpe Sılvanyń da silikpesin shyǵardy. Biraq odan keıin biz Islamdy múlde tanymaı qaldyq. Shırek fınalda ol dármensizdik tanytty. О́zbekstandyq Davlat Bobonov qandasymyzdy kóterip alyp, qos jaýyrynymen jerge bir-aq qadady. Sol kezde Bozbaevtyń qarsy bettegi balýanǵa qaraı nege júgirgenin áli de túsine almaı dalmyz. Jubanysh básekesinde shvesııalyq Markýs Nıýmanǵa jol bergen Bozbaev eńsesi túsken kúıi elge oraldy. Sol sekildi Ańsarbek Ǵaınýllın (73 kılo) men Ersultan Muzafarov ta (90 kılo) el senimin aqtamady.

Eń sońǵy úmitimiz +100 kılo sal­maqtaǵy Erasyl Qajybaev edi. Tusaýkeser kezdesýinde ol Izraıldiń alyby Or Sasonmen aıqasty. Qazaqtyń nar tulǵaly jigiti Rıo Olımpıadasy jáne Eýropa oıyndary men qurlyq chempıonatynda jeńis tuǵyryna kóterilgen ákki balýannan aılasyn asyrǵanda qatty qýandyq. Endi Erasyl birazǵa deıin «shabatyn» shyǵar dep oıladyq. Biraq bul qýanyshymyz uzaqqa sozylmady. Kelesi kezeńde ol tájikstandyq Temýr Rahımovqa ­­­­­jol berdi.

Qyzdardan da qaıyr bolmady

Qazaqstannyń áıelder quramasynan tek qana 29 jastaǵy Otgonseseg Gal­badrahqa senim artqanymyzdy nesine jasyraıyq. Olaı deýge birneshe negiz bar. Birinshiden, Otgonsesegtiń Olımpıada, álem chempıonattary jáne Azııa oıyn­darynyń júldegeri, Azııa chempıony degen dardaı ataqtary bar. Ekinshiden, úzdikter reıtınginde oljalaǵan orny oǵan Tokıo Olım­pıadasynda baq synaýǵa múmkindik berip otyr. Úshinshiden, búgingi tańda Galbadrah asa jeńil salmaq dárejesindegi eń bel­di balýandardyń biri. Sol sebepti de osydan alty jyl bu­ryn Mońǵolııadan Qazaqstanǵa qonys aýdarǵan sportshyǵa Býda­peshtten oljaly oralady dep úmittendik. 

Iá, Otgonseseg Býdapeshttegi jarys­ty óte jaqsy bastaǵany ras. Alǵashqy aınalymdarda majarstandyq Lýka Mamıra men mavrıkılik Prıssılla Mo­randty tyrp etkizgen joq. Úshinshi kezeńde óziniń buryn­ǵy otandasy Ýranseseg Muń­hbatynmen kezdesti. Kezinde 48 kılo salmaq dárejesi boıyn­sha Mońǵolııanyń bas balýany ataný úshin ekeýi ábden «qyr­qys­qanyn» jankúıerler jaqsy biledi. Sol kezde ulttyq koman­da bap­ker­leriniń tańdaýy táji­rıbeli Muńhba­tynǵa tústi. Soǵan kúıin­gen Galbadrah Qazaq­stanǵa qonys aýdardy. Keıinnen túrli jarys­tarda ekeýiniń jol­dary jıi qıysty. Birde Ýransesegtiń baǵy jansa, endi bir­de Otgosesegtiń mereıi ústem boldy. Osylaısha, ekeýi ıtjyǵys túsip júrdi. Al Majar­stannyń asta­nasynda Moń­ǵolııadan kelgen balýannyń mysy basym bol­dy.

Tatamıge shyqqan ózge qyz­dary­myzdan da qaıyr bolmady. Ábıba Ábý­jaqynova (48 kılo), Nursulý Eralıeva (52 kılo), Sevara Nyshanbaeva (57 kılo), Zere Bektasova men Mól­dir Narynova (70 kılo) jáne Nazgúl Maratova men Kámıla Ber­liqash (+78 kılo) syndy burym­dylarymyzdyń barlyǵy da alǵashqy aınalymdardan asa almady. Iá, olarǵa ókpe aı­tý orynsyz. О́ıtkeni, qazirgi kez­­degi Qazaqstanda áıelder dzıýdo­synyń deńgeıi osy. Bizde ósý, ilgerileý baıqalmaıdy. Al ózge elderde bári kerisinshe. Olarda sporttyń bul túri ýaqyt ozǵan saıyn qaryshtap damyp barady...

Álem chempıonatynyń jeńimpazdary men júldegerleri:

Erler

60 kılo: 1.Iаgo Abýladze (Reseı), 2. Ǵusman Qyrǵyzbaev (Qazaqstan), 3.Haramat Gýseınov (Ázerbaıjan) pen Fransısko Garrıgos (Ispanııa).

66 kılo: 1.Dzesıro Marýıama (Japonııa), 2.Manýel Lombardo (Italııa), 3.Iаkýb Shamılov (Reseı) pen Iondon­pernenleı Bashýý (Mońǵolııa).

73 kılo: 1.Lasha Shavdatýashvılı (Grýzııa), 2.Tommı Masıas (Shvesııa), 3.Soıshı Hasımoto (Japonııa) men Bilál Chıloǵyly (Túrkııa).

81 kılo: 1.Mattıs Kaas (Belgııa), 2.Toto Grıgalashvılı (Grýzııa), 3.Frank de Vıt (Nıderland) pen Anrı Egýtızde (Portýgalııa).

90 kılo: 1.Nıkoloz Sherazadıshvılı (Ispanııa),­ 2.Davlat Bobonov (О́zbekstan), 3. Markýs Nıýman (Shvesııa) men Krıstıan Tott (Majarstan).

100 kılo: 1. Jorje Fonseka (Portýgalııa), Aleksandr Kýkoljga (Serbııa), 3. Varlam Lıpertelıanı (Grýzııa) men Ilıa Sýlamanıdze (Grýzııa).

+ 100 kılo: 1. Kokoro Kageýra (Japonııa), 2. Temirlan Bashaev (Reseı), 3. Iаkýb Hammo (Ýkraına) men Gela Zaalıshvılı (Grýzııa).

Áıelder

48 kılo: 1.Natsýmı Sýnoda (Japonııa), 2.Vakana Koga (Japonııa), 3.Ýranseseg Muńhba­tyn (Mońǵolııa) men Djýlııa Fıgeroa (Ispanııa).

52 kılo: 1.Aı Shıshıme (Japonııa), 2.Ana Boks Peres (Ispanııa), 3.Fabın Kocher (Shveısarııa) men Gefen Prımo (Izraıl).

57 kılo: 1. Djessıka Klımkaıt (Kanada), 2.Momo Tamaokı (Japonııa), 3.Nora Gıakova (Kosovo) men Tereza Shtol (Germanııa).

63 kılo: 1. Klarıss Agbenený (Fransııa), 2. Andreıa Leshkı (Slovenııa), 3.Sanne Vermer (Nıderland) men Anıa Obradovıch (Serbııa).

70 kılo: 1.Barbara Matıch (Horvatııa), 2.Ioke Ono (Japonııa), 3.Sanne Van Deıke (Nıderland) men Mıhaela Pollers (Aýstrııa).

78 kılo: 1.Ana Marııa Vagner (Germanııa), 2.Madeleıne Malonga (Fransııa), 3.Mamı Ýme­kı (Japonııa) men Gıýshe Steenheıs (Nıder­land).

+ 78 kılo: 1.Sara Asahına (Japonııa), 2.Vakaba Tomıta (Japonııa), 3.Marııa Sýlen Altheman (Brazılııa) men Beatrız Soýza (Brazılııa).