Baýyrlas elmen baılanys nyǵaıdy

Bul oraıda Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń 2017 jyldyń qyr­kúıe­gin­degi О́zbekstan Respýb­lıkasyna memlekettik sapary eki el qarym-qatynasyna eleýli ózgeris engizgen bolatyn. Osy sapar barysyndaǵy kelis­sózder nátıjesinde eki Memleket bas­shylarynyń 2018 jyly Qazaq­stan­da О́zbekstan jylyn, 2019 jyly О́zbekstanda Qazaqstan jylyn ótkizý jónindegi sheshimi barlyq saladaǵy baılanysty arttyra tústi.

Búginde kórshiles jatqan ózbek elimen rýhanı-mádenı baılanys erek­she jolǵa qoıylǵan. Sondaı-aq ekonomıkalyq qarym-qatynasty ny­ǵaı­tý baǵytyndaǵy jospar-jobalar da júıeli túrde júzege asyrylýda. Onyń jarqyn mysaly retinde Túr­kis­­tandaǵy tigin fabrıkasy, Shymkent qala­syndaǵy toqyma fabrıkasy sııaqty Qazaqstan men О́zbekstan ara­­­syn­daǵy tabysty ónerkásiptik koope­ra­­sııany aıtýǵa bolady.

Qazirgi ýaqytta Shymkent qala­syn­da medısınalyq buıymdar, Túr­kistanda as úı plıtalary men sý jy­lyt­qyshtar óndirisi sııaqty bir­les­ken jobalar iske asyrylýda. Eki el arasyndaǵy áýe qatynasyn keńeıtý aıasynda bıylǵy 21 maýsymda Fly Arystan qazaqstandyq kompanııasy «Túrkistan – Tashkent» baǵyty boıynsha turaqty reıster ashady. Sondaı-aq О́zbekstan aýmaǵyna shyǵatyn joǵary jyldamdyqty «Túrkistan – Shymkent – Tashkent» temir jol magıstralin jáne «Darbaza – Maqtaaral» temir jol jelisin salý jónindegi jobalardy iske asyrý kózdelgen. Bul másele Qazaqstan men О́zbekstan Úkimetteri arasyndaǵy Hattamaǵa sáıkes pysyqtalyp, onyń qorytyndysy boıynsha taıaý arada jo­ba­lardy talqylaý jóninde О́zbek­stan­­­nyń Kólik mınıstrligimen kezdesý ótkizilmek.

Bıylǵy qańtar-sáýirde eki el ara­syn­daǵy taýar aınalymy 1,2 mlrd dollardy qurady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńindegi kórsetkishten 41,3%-ǵa jáne 2019 jyldyń alǵashqy tórt aıynyń kórsetkishinen 33,3%-ǵa joǵary. О́tken jyly О́zbekstanda qazaq­standyq kapıtaldyń qatysýymen jumys isteıtin kásiporyndar sany 809-dan 919 kompanııaǵa deıin kóbeıdi. Al Qazaqstanda ózbek kapıtalynyń úlesi bar kásiporyndar sany 1231-ge jetken. Iаǵnı Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy tamyry tereńde jatqan bekem baılanys búginde jańa deńgeıge kóterildi. Ásirese, kórshi elge jaqyn ornalasqan Túrkistan oblysy men Shymkent qalasynyń qos memlekettiń qarym-qatynasynda alar orny erekshe. Osy oraıda sońǵy eki-úsh jylda atqarylǵan jumystarǵa toqtala ketsek.

Ekijaqty yntymaqtastyqty damy­tý maqsatynda aldyńǵy jyly naý­ryzda Tashkent qalasynda Qazaq­stan – О́zbekstan bıznes forýmy ótken bolatyn. Osy is-shara aıasynda «Qa­zaqstanda jasalǵan» qazaqs­tan­dyq taýarlardyń kórmesi uıym­das­ty­ry­lyp, oǵan Shymkent qala­sy­nyń 20-ǵa jýyq kásiporny qatys­ty. О́zbekstanǵa eksporttalǵan aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kóle­mi 2019-2020 jyldary 198,8 mln AQSh dollaryn qurady. 2021 jyldyń qańtar-naýryz aılarynyń qorytyndysy boıynsha Shymkent qalasynyń О́zbeks­tan­men syrtqy saý­da aınalymy 81 295 myń AQSh dollaryna jet­ti, onyń ishinde eksport – 63 104,7 myń AQSh dollary, ımport – 18 190,3 myń AQSh dollary.

«Búginde Shymkent qalasynda ózbek­stan­dyq ınvestorlardyń qaty­­sýymen 2,8 mlrd teńgege 2 ınves­tı­sııalyq joba júzege asyrylýda. Birinshisi, BAIKRA JShS-niń «Gıgıenalyq maqsattaǵy qaǵaz buıym­da­rynyń óndirisi» jobasy. Quny 375 mln teńge jáne 20 jumys ornyn ashýǵa múmkindik beretin joba «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda iske asy­rylýda. Qyrkúıekte iske qosý kóz­d­e­lip otyr.

Jyl sońyna qaraı iske qosý jos­par­lanǵan ekinshi jobanyń quny – 2,5 mlrd teńge. «Tassaı» ındýstrııalyq aımaǵynda júzege asyrylyp jatqan DentaFill Kazakhstan JShS-niń «Dári dármek jáne gıgıenalyq buıymdar óndirisi» jobasy boıynsha 30 jańa jumys ornyn qurý josparlanýda. So­ny­men qatar ózbekstandyq ınvestorlar burynǵy «Melanj» AQ, «Iýteks-KZ» JShS kásiporyndaryn qaıta iske qosyp, ónim óndirýde. Qazirgi tańda atalǵan kásiporyndar SО́K Alliance textile JShS bolyp qaıta qurylǵan», deı­di Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov.

Aıta ketelik, «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy aıasynda aldyńǵy jyly qaıta iske qosylǵan Alliance jip ıirý fabrıkasy jylyna 5000 tonna maqta talshyǵyn óńdep, 4500 tonna ıirimjip óndirýge qaý­qarly. Ońtústikte óndiriletin maq­tanyń barlyǵyn tolyǵymen Shymkent qalasynda óńdeý – úshinshi megapo­lıs­tiń ekonomıkasyn damytýǵa úlken septigin tıgizeri anyq. Byltyr 268 158 myń teńge kóleminde ónim óndirilgen. Sonymen qatar Túrkııaǵa – 127 tonna, Reseıge – 40, Qytaıǵa – 116 tonna jáne Rýmynııaǵa – 13 tonna ıirimjip eks­porttalǵan. Búginde tigin fabrıkasynda 78 adam jumyspen qamtylǵan.

Byltyr Shymkent jáne Buhara, Hıýa qalalary arasynda týrızm sala­syn­da yntymaqtastyq týraly memo­ran­dýmǵa qol qoıylyp, birlesken is-sharalar jospary bekitildi. Atalǵan memorandým eki jaqty dostyq qarym-qatynasty nyǵaıtyp, aldaǵy ýaqytta týrızmdi damytýda birlese júıeli sharalar qabyldaýǵa septigin tıgizetin bolady. Memorandým sheńberinde pandemııadan keıingi kezeńde ortaq týrıstik ónimder ázirlep, olardy ishki jáne halyqaralyq týrıstik naryqta ilgeriletý, jarnamalyq-marketıngtik naýqandar júrgizý jáne eki óńirdiń týrızm ındýstrııasyn damytýda tájirıbe almasý josparlanýda. Shymkent qa­lasy men Samarqand oblysy arasynda týrıstik ónimderdi ilgeriletý týraly ortaq jospar qabyldanǵan.

Búginde mıllıonnan astam shym­kent­tik turǵynnyń 17 paıyzyn (183 696 adam) ózbek etnosynyń ókilderi quraıdy. О́ńirdegi ózbekterdiń basym bóligi Saıram eldi mekeninde qo­nys­tanǵan. Qalada 4 mektep ózbek tilinde bilim berse, 32 mekteptegi bilim berý qazaq - ózbek aralas tilde júrgiziledi. Sonymen qatar úshinshi megapolıste ózbek etnomádenı birlestigi jumys isteıdi. Birlestik qazaqstandyq patrıotızmdi damytý, el birligin bekemdeý, qoǵamdyq kelisimdi saqtaý baǵytyndaǵy syndarly saıasattyń iske asýyna súbeli úles qosyp keledi. Ana tili men mádenıetin, salt-dástúrin jas býynǵa úıretý baǵytynda da aýqymdy jumystardyń atqarylýyna uıytqy bolýda. О́ńirdegi túrli baıypty bas­tamalarǵa únemi qoldaý kórsetip, ony iske asyrýda belsendilik tanytýda. Iаǵnı ózbek etnosy ókilderi elimizdiń ál-aýqatyn jaqsartý baǵytynda túrli salada eńbek etip, óz úlesterin qosyp keledi. О́ńirdegi yntymaq-birliktiń ny­ǵaıýyna 2003 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ashyl­ǵan Saıram eldi mekenindegi ózbek drama teatry da eleýli úles qosýda. Teatr óz qyzmetinde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda ot­basy qundylyqtaryn saqtaý, Otanǵa degen súıispenshilik, jastardy patrıottyqqa tárbıeleý baǵytynda 87 qoıylym qoıdy. Buǵan qosa, teatr ujymy О́zbekstan Respýblıkasynyń – Tashkent, Qyrǵyzstannyń – Osh, Bishkek, Reseıdiń  –  Qazan qalalarynda gastroldik saparmen bolyp, óz qoıy­lym­daryn sahnalady. Osylaısha ejelden aýyly aralas, qoıy qoralas baýyrlas qazaq eli men ózbek eli ara­syn­daǵy dostyq qarym-qatynas tamyryn tereńge, qanatyn keńge jaıyp keledi.

Shymkent