Toǵyzynshy balbal tas

Oblystyq mádenıet bas­qarmasyna qarasty tarıhı-mádenı murany qorǵaý, paıdalaný jáne qalpyna keltirý jónindegi ortalyq dırektory Jandos Qurban balbal tas memlekettik tizimge engizilip, oǵan arnaıy mártebe beri­letinin aıtady. Aldaǵy ýa­qytta komıssııa nazaryna usynylyp, arheologııalyq zert­teý jumysyn júrgizý úshin áreket jasalmaq. Ma­mandar óte qundy jádiger dep baǵalaǵan osynaý balbal tasty sharýa qojalyq ıesi Sheker Tórebekova aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıine tapsyryp, ıgilikti is jasady. Aýdan ákiminiń orynbasary Baýyrjan Shompıev tól tarıhymyzdy tanyp-bilýge orasan zor úles qosatyn já­digerdi halyq ıgiligine berip otyrǵan Sheker Tórebekovaǵa alǵys aıtyp, ıyǵyna oramal japty.

Balbal tasty tapqan Tóre­­be­kovter áýletiniń bul mań­da sharýa qojalyǵyn ashqan­daryna 20 jyldan asa ýaqyt bolǵan. Qarashańy­raqta tu­ratyn Núr­ken Qydyr­baı­uly mal jaıyp júrip, egistik al­qap­­tan taýyp alǵan eken. «Jyld­a jer jyrtylady, egis egiledi. Qoı jaıyp júrip, sú­digerdiń ishin­­de bir dóńdi aıaǵymnyń ushymen túrtip edim, osy tas shyqty. Arshyp qaraǵanymda «Qyz Jibek» kınosynan kó­retin eskertkish tastarǵa uq­sattym. Uıaly te­lefony­ma túsirdim de arhıtektor bolyp isteıtin aǵama jiberdim. Sodan jurttyń nazary aýdarylyp, jalpaq elge jaıylyp ketti», deıdi Núrken Qydyrbaıuly.

Al Núrkenniń anasy Sheker apa bul mańnan baǵzy zamanǵy qysh synyqtary men eski buıymdar kóp tabylyp tu­ratynyn aıtady. «Ilgeride teńiz jaǵasynda balyq aýla­p, azyn-aýlaq usaq mal baǵyp kúneltip otyratyn orys kórshimizdiń áıeli Vera Sımahına sý jaǵasyndaǵy jardan ásem bezendirilgen bilezik taýyp alǵan. Osyndaı zat taýyp aldym dep bizge kórsetkenimen, shyndap mán bermeppiz. Keıin sol bilezikti Vera qońsym basqa bir nár­sege aıyrbastap jiberdi. Balalarym osy tas músindi taýyp ákelgen soń otbasymyzben aqyldastyq. Mal soıy­p, aǵaıyn-týys, kórshilerdi shaqyryp, arýaqtarǵa Quran oqytyp, as berdik. Elbasy N.Nazarbaev «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasynda týǵan jer tarıhyn tereńnen ta­nyp-bilýge halyqty ún­dedi emes pe?! Biz de soǵan úle­­simizdi qo­saıyq dep qa­lyń jurt­shy­lyqtyń ıgili­gine jaratýǵa mýzeıge ótki­zip otyrmyz», deıdi Sh.Tó­rebekova.

Aýdandyq tarıhı-ólke­taný mýzeıiniń meńgerýshisi Nur­lan Smaıylovtyń má­limetinshe, 1959-1963 jyldar arasynda A.G.Maksımova bastaǵan ǵalymdar Syrdyń boıy men Jaýshyqum al­qa­bynan kóptegen qun­dy dúnıe tapqan. Ar­heo­logterdiń qazba ju­mys­­­tarynyń nátıjesinde biz­diń zamanymyzdaǵy I-H ǵa­syrlardaǵy qalashyqtar men qorǵandar anyqtalǵan. Erte zamandaǵy Aqtóbe ma­zara­tynan jerlengen adam­dardyń qańqasy, 25 túrli qysh buıymdardyń sy­nyq­tary tabylyp, já­di­ger­ler Almaty qalasyn­daǵy Sh.Ýá­lıhanov atyndaǵy tarıh jáne arheologııa, etnografııa ınstıtýtynyń arheolo­gııa mýzeıine jiberilgen. «Shar­dara jerinde Aqtóbe qa­lashyǵy, Aqtóbe meken-turaǵy, Aqtóbe qorǵany bol­ǵanyn ǵalymdardyń eńbeginen bilemiz. Aqtóbe qalashyǵy qa­zirgi Uzyn ata kesenesi mańynda bolsa, Aqtóbe tu­raq-mekeni teńiz tabanynda qalǵan. Al Aqtóbe qorǵany qazirgi balbal tas tabylyp otyrǵan jer sý qoımasy ja­ǵasyndaǵy Shekertóbe mańy. Qolymyzdaǵy balbal tas sol kezdegi áskerbasyǵa nemese tulǵaly adamǵa arnalyp soǵylǵany belgili ǵoı. Bul jerdiń betine shyǵyp qalǵan bir jádiger ǵana. Teńiz tabany men qum astynda kómilip jatqan dúnıelerge zertteý júrgizilse, qanshama tarıhtyń beti ashylyp, tylsym qupııalardyń syry ashylar edi», deıdi Nurlan Qalıuly.

Buǵan deıin aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde 3000-nan astam eksponat bolsa, teńiz jaǵasynan ta­byl­ǵan balbal tas osy­lar­dyń ishin­degi eń qundysy bolyp tur. Endi balbal tas­ty tarıhı jáne má­denı es­kertkishterdiń mem­leket­tik tizimine engizý jó­ninde qu­jattardy ázirleý ju­mys­tary qolǵa alynbaq.