Jumysy qaýyrt tótenshe jaǵdaı men sýda qutqarý qyzmeti mamandarynyń jaz bastalǵannan-aq tynym tappaıtyny belgili.
Soǵan qaramastan jyl ótken saıyn Qyzylorda oblysy aýmaǵynda tilsiz jaýdyń qurbanyna aınalǵandar azaıar emes. Ásirese bıyl olardyń qatarynda balalardyń kóptigi baıqalady. Jyl basynan beri 19 adam sýǵa ketse, onyń 13-i bala. Salystyrý úshin aıta keteıik, byltyr osyndaı oqıǵa 39 adamnyń ómirin jalmaǵan, onyń 11-i kámeletke tolmaǵandar edi. Eki jyl buryn sý qurbanyna aınalǵan 26 adamnyń ony bir-bir shańyraqtyń úmiti bolatyn.
Mamandardyń deregine saı, Syrdarııa ózeni men 19 iri, 220 shaǵyn kanal, eki júzden astam kóldiń boıynan 64 qaýipti ýchaske anyqtalyp otyr. Bul aýmaqtarda shomylýǵa tyıym salynǵan. Biraq torǵaı mıyn qaınatatyn ystyqta sabat jaǵasynan saıa izdeıtinderdiń ondaı eskertýlerdi eleı bermeıtini taǵy bar.
Mamyr aıynyń basynda oblys ákiminiń tóraǵalyǵymen tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne joıý jónindegi oblystyq komıssııanyń otyrysy ótkizilip, Qyzylorda qalasy men aýdan ákimdikterine jáne tıisti memlekettik organdarǵa birqatar tapsyrma berilgen.
Jergilikti basshylarǵa júktelgen jumystyń negizgisi jergilikti kásipkerlerdi tarta otyryp talaptarǵa saı kommýnaldyq jaǵajaılar ashý. Sonymen qatar sýǵa shomylatyn oryndardy túgendep, naqty ıelenýshige bekitip berý, adamdar kóp shoǵyrlanatyn oryndarda sýdaǵy qaýipsizdikti saqtaý týraly arnaıy bılbordtar ornalastyryp, LED ekrandar arqyly sýdaǵy qaýipsizdik týraly beınerolıkter kórsetý, turǵyndar arasynda túsindirme jumystaryn júrgizip, reıdter uıymdastyrý da tapsyrylǵan. Oqýshylar men stýdentterge, olardyń ata-analaryna qaýipsizdik sharalary týraly túsindirme jumystaryn júrgizip, balalardyń jazǵy tynyǵý lagerlerinde sýdaǵy qaýipsizdik sharalaryn qatań baqylaýǵa alý, jumyssyzdar esebinen jazǵy maýsymda qoǵamdyq qutqarýshylardy iriktep, jumysqa tartý jáne jedel qutqarý jasaqtarynan daıyndyqtan ótýin uıymdastyrý da umyt qalmaýy tıis.
Qazir Qyzylorda qalasy jáne aýdan ákimdikteri sýǵa túsýge qaýipti aımaqtarǵa 188 eskertý taqtaıshasyn ornatqan. Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti tarapynan kúndelikti saǵat 15:00-den keshki 22:00-ge deıin reıd uıymdastyrylyp otyr.
Jaqynda óńirlik kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Qyzylorda oblysy Tótenshe jaǵdaılar departamenti Azamattyq qorǵanys basqarmasynyń bastyǵy Ashat Toǵyzbaev osy baǵytta atqarylyp jatqan jumystardy saralap ótti. Basqarma bastyǵynyń aıtýynsha, qaýipsizdik erejelerin óreskel buzǵan 17 adamǵa shara qoldanylypty.
Onlaın rejimde mektep oqýshylaryna «Sýdaǵy (muzdaǵy) qaýipsizdik erejeleri», «Sýda (muzda) zardap shegýshilerdi qutqarý, dárigerge deıingi alǵashqy medısınalyq kómek kórsetý tásilderi» boıynsha 7 ınteraktıvti sabaq ótkizilgen. Osylaısha, tıisti oryndar qaýiptiń alyn alýǵa, el arasynda túsindirme jumystaryn júrgizýge baryn salyp-aq jatyr. Áıtse de bul sýǵa ketkenderdiń sanyn azaıtýǵa sep bolmaı tur.
Sýǵa túsý maýsymynda jıi ótetin brıfıngterdiń birinde mamandar aıtqan myna derek máselege shyndap nazar aýdarý kerektigin kórsetedi. Mamyr aıynyń sońynda jýrnalıstermen júzdesýde Qyzylorda oblysy TJD bastyǵynyń orynbasary, azamattyq qorǵaý polkovnıgi Baýyrjan Izbasarov 7 mamyr kúni Syrdarııa aýdany, Amangeldi aýyly aýmaǵyndaǵy «Jetikóljarma» kanalyna 2009 jyly týǵan jasóspirimniń batyp ketkenin aıtty. Osy oqıǵadan 9 kúnnen keıin Janaqorǵan aýdany, Qandóz aýyldyq okrýginde eki jasar sábı aryqqa qulap, tunshyǵyp ólgen. Qaraly tizimge 24 mamyr kúni Qyzylorda-Jezqazǵan kúre joly boıyndaǵy Stalın kanalyna batyp ketken 10 jasar bala qosyldy. Kelesi kúni oblys ortalyǵyna jaqyn Qaraýyltóbe aýylynda segiz jasar bala Baıqadam kanalyna qulap ketip, denesi kóp kúnnen keıin tabyldy. Jıyrma altynshy mamyrda Qyzylordadaǵy Tasbóget shaǵyn aýdanynda turatyn 2007 jyly týǵan jasóspirim Stalın kanalyna shomylý kezinde sýǵa ketip, bir otbasy ah uryp qaldy. Bul tek bir aıda sýǵa ketken balalar jaıly derek. Munyń keıbirin oqystan bolǵan oqıǵa delik, al shomylýǵa arnaıylap baryp, súńgip ketip qaıtadan shyqpaı qalǵan balalardyń obaly kimge?
Jalpy, saýsaq búgip sanamalaı bersek, oqys oqıǵalardyń sebebi tym kóp. Mamandar solardyń arasynan balalardy qaraýsyz qaldyrý, eresek adamdardyń sýǵa spırttik ishimdik iship túsýi jıilep otyrǵanyn aıtady. Biraq eń basty sebep – arnaıy jabdyqtalǵan jaǵajaıdyń joqtyǵy ekenin jasyrýdyń jóni bolmas. Qazir Qyzylorda qalasy men oǵan jaqyn Belkól kentinde ǵana osyndaı aqyly arnaıy oryndar bar. Jyl saıyn aıtylyp, jıilete jıyn ótkizip, túıdektete tapsyrma berilip kele jatqanymen aýdandarda bul másele áli sol murty buzylmaǵan kúıinde myzǵymaı tur. Árıne, qalada bolsyn, aýdanda bolsyn basseıni bar aqyly demalys oryndary az emes. Biraq olarǵa kúndelikti barýdy ekiniń biriniń qaltasy kótere bermeıtini anyq. Osydan keıin bala shirkin úlkenderdiń kózin ala berip, tegin sýǵa tartyp ketkisi kelip turady. Sondyqtan da balalarǵa baqylaý jasamady dep jazǵyrǵannan góri bılik tarapynan olardyń jazda emin-erkin shomylýyna jaǵdaı jasalǵany durys bolar edi. Kóp jyldardan beri aıtylyp kele jatqan tegin jaǵajaı ashý máselesi bıyl oblys ortalyǵynda qolǵa alynbaq. Jýyrda Qyzylorda qalasynyń ákimi Ǵanıbek Qazantaev osyndaı jańalyqty jarııa etti.
– Oblys ortalyǵyndaǵy «Edelveıs» saıajaıy aýmaǵynan ashylady. Eń aldymen qaýipsizdik máselesine nazar aýdaryp otyrmyz. Halyqqa tegin qyzmet kórsetetin jaǵajaı jaqyn ýaqytta óz jumysyn bastaıdy, – dedi qala ákimi.
Berilgen tapsyrma aıaqasty qalmaı talapqa saı kommýnaldyq jaǵajaılar ashý aýdandarda da qolǵa alynsa quba-qup. Jergilikti ákimder osyny utyryn taýyp, uıymdastyra bilse, jyl saıyn qaıtalanatyn jazataıym oqıǵalar da azaıar edi.