Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalınniń qatysýymen óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna arnalǵan brıfıng ótti. О́ńir basshysy Aqtóbe oblysynda ekonomıkalyq ósimdi arttyrý máseleleri, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaý, memlekettik baǵdarlamalardyń iske asyrylýy, ınvestısııalar, aýyl sharýashylyǵy ónimderin kóbeıtý, memlekettik baǵdarlamalardyń oryndalýy týraly jan-jaqty habardar etti.
Koronavırýs ınfeksııasynyń taralý kórsetkishi boıynsha Aqtóbe oblysy biraz ýaqyttan beri «jasyl aımaqta» tur. Qazirgi ýaqytta vaksınalaý jumystary da kidirissiz júrip jatyr. Pandemııa bastalǵaly vırýsqa 11 600 adam shaldyǵyp, odan 1 100 naýqas jazylyp shyqty. Alaıda qaýipti vırýs el ishin áli kúnge deıin erkin kezip júr. Jyl basynan beri 160 adam qaıtys boldy. Medısına qyzmetkerleri jaıbaraqat júrý erte degen pikirde. Búginde koronavırýsqa shaldyqqandardy qabyldaýǵa ázirlengen aýrýhana tósekteriniń júktemesi 37 paıyzdy qurasa, reanımasııalyq tósek júktelimi 17 paıyzǵa teń. Qaýipti vırýs taralymynyń betin qaıtarý úshin jappaı vaksınalaý máselesi óte mańyzdy. Aqpan aıynan bastap Aqtóbe oblysyna 265 myńnan asa vaksına jetkizildi. Qazirgi ýaqytta onyń birinshi komponentimen – 110 myń, ekinshi komponentimen 65 myń adam egildi.
Aǵymdaǵy jyldyń bes aıynyń qorytyndysy boıynsha barlyq negizgi áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishte oń dınamıka baıqalady. Bes aı ishinde ónerkásip óndirisiniń kólemi qarqyndy joǵarylap, 108,1%-di kórsetti. Sonyń ishinde óńdeý ónerkásibi – 112,1%, taý-ken ónerkásibi 105,9%-ge jetti. Aýyl sharýashylyǵy ósiminiń qarqyny – 102,1%, qurylys – 101,3%, turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý – 106,5%, ınvestısııa – 109,6% -dy qurady. Qurylys, turǵyn úı, kóterme jáne bólshek saýda salasynda da ósim bar. Alaıda kólik jáne qoıma qyzmeti aıaqtan turyp kete qoıǵan joq. О́ńir basshysy ekonomıkanyń qysyltaıań kezeńinde ınvestısııalardyń kelýi óńir ekonomıkasyna oń serpin beretinin atap ótti. 2021 jyldyń bes aıy ishinde Aqtóbe oblysyna 206 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa tartylǵan.
Sońǵy úsh jyldan beri aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryn sýbsıdııalaý kólemi artyp keledi. Osy jyldyń bes aıy ishinde 85 mlrd teńgeniń aýyl sharýashylyǵy ónimderi óndirilgen. Iri qara mal sany 7%, usaq mal 1%, jylqy 24%-ǵa óskenine qaramastan, qysqa jemshóp daıyndaý búgingi kúnniń ózekti máselesine aınaldy. Elge qurǵaqshylyq keldi. Oǵan kóktemde ózenderdiń arnasynan asyp-tasymaýy, jaýyn-shashynnyń bolmaýy sebep boldy. Qazirdiń ózinde dala shópteri sarǵaıyp, shalǵyǵa ilikpeı jatyr. Sharýashylyqtar osy bastan qamdanbasa, qystaı malyna jemshóp jetkize almaýy múmkin. «Bıyl aýyl sharýashylyǵyn memlekettik qoldaý maqsatynda respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetten shamamen 22,6 mlrd teńgedeı sýbsıdııa bólindi. Buǵan qosa, «Eńbek» baǵdarlamasy boıynsha 745 jobany júzege asyrý úshin 3,3 mlrd teńge qarastyrylǵan. Sýbsıdııanyń biraz bóligi aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn, tuqym satyp alýǵa bólingen», dedi óńir basshysy.
Shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń óńir ekonomıkasyndaǵy úlesi 24%-dy quraıdy. Búginde Aqtóbe oblysynda 63 myń shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysany jumys istep jatyr. Jyl sońyna deıin 3,3 myń ShOB nysany memlekettik qoldaý alady degen jospar bar.
Aqtóbe oblysynyń turǵyndaryn tolǵandyratyn negizgi máselelerdiń qatarynda joldyń sapasy da tur. О́ńir basshysy osy máseleniń «áleýmettik-saıası sıpatqa» aınalyp bara jatqanyn jasyrmady. Joldyń sapasyna kelgende azamattyq qoǵamnyń belsendiligi joǵary. О́ńir basshysynyń habarlaýynsha, 2021 jyly 468 shaqyrym jol jóndelip, 28 eldi mekenge ortalyqtandyrylǵan aýyz sý júrgizilip, 14 eldi mekenge gaz qubyry tartylady.
Oblys ákimine qoıylǵan saýaldardyń biri qoǵamdyq pikir týǵyzǵan Alǵa aýdany Bestamaq eldi mekenindegi shoshqa fermasy men aýyl turǵyndary arasyndaǵy janjal tóńireginde órbidi. Ákimniń aıtýynsha, Bestamaq eldi mekeniniń turǵyndary birneshe jyldan beri aýyl janyna tógilgen shoshqa fermasynyń qaldyqtary men ıis-qońysynan sharshaǵandyqtan, fermany alysqa kóshirý ne múldem jabý máselesin tótesinen qoıǵan. Quzyrly mekemeler sáýir aıynan bastap shoshqa fermasy qyzmetiniń zańdyq-quqyqtyq negizderin tekserse, tabıǵat qorǵaýshy mekeme qyzmetkerleri seriktestiktiń ózen arnalaryn lastap, shoshqa ólekselerin kómip, Bestamaq eldi mekeniniń topyraq-sýyn lastap jatqanyn anyqtady. Shoshqa sharýashylyǵy ornalasqan aýmaqtan shyǵatyn zııandy qaldyqtar men ólekselerdiń aýyl tóńiregine kómilgeni anyqtalyp, seriktestik basshylyǵyna aıyppul salynyp, is qalalyq sotqa joldandy. Aqtóbe qalalyq soty seriktestik basshylyǵyna keltirgen zııandardy joıyp, lastaýǵa jol berilgen aýmaqty qaldyqtardan tazartý jóninde sheshim shyǵardy. Sot sheshim shyǵarǵan merzim ishinde «Parıjskaıa kommýna» JShS aıyppul tólemeı, ólekseler kómilgen aýmaqty da tazartpaǵan soń ekologter sharýashylyqtyń aǵyndy sýlaryn tógetin káriz qondyrǵylaryn jaýyp tastady. Shoshqa fermasy basshylyǵy áli kúnge deıin talaptardy oryndamaı otyr. Osy shoshqa fermasynyń 400 adam jumys isteıdi. Ońdasyn Orazalın osy janjaldyń uzaqqa sozylyp ketkenin jasyrmady.
Brıfıngte oblys basshysyna óńir ekologııasy, zııandy qaldyqtardyń tógilýi, shahardaǵy jaǵymsyz ıis, ózen, kólderdiń jaǵdaıy týraly suraqtar qoıyldy. 2019 jyly Memleket basshysy Q.Toqaev Aqtóbe oblysyna kelgen saparynda Shalqar kólin tazartý jobasyn tezirek qolǵa alýdy tapsyrǵan bolatyn. О́tken jyly onyń jobalaý-smetalyq qujattary ázirlenip, Úkimetten 3 mlrd teńge qarjy bólindi. Eki jylǵa josparlanǵan jobany bıyl qara kúzge deıin aıaqtaýǵa merdigerler ýáde berip otyr. «О́ıtkeni aldaǵy kóktemde sý tasyǵanda Shalqar kóliniń tazartylǵan arnasyn tolyqtyra alamyz degen úmit bar». Aqparat quraldary ókilderi qoqys máselesine de nazar aýdardy. О́ńir basshysynyń habarlaýynsha, 1970 jyldary qoldanysqa berilgen Aqtóbe qalasyndaǵy qoqys polıgony tolyp bitti. Qazirgi kezde jańa polıgon qurylysy júrip, merdigerlerge jyl sońyna deıin qoqys jınap, suryptaıtyn tehnıkalar satyp alýǵa tapsyrma berilgen.
Aqtóbe qalasyndaǵy iri óndiris oryndary aýmaǵynda uzaq jyldardan beri «tarıhı qaldyqtar» jınalǵan. Osy kásiporyndardyń zaýyt murjalaryna súzgishter ornatý máselesi de ózekti. «Kásiporyn basshylary aýaǵa taralatyn zııandy qaldyqtardy jibermeıtin qondyrǵylardy ornatýǵa eki-úsh jyl merzim surap otyr. Qazirgi kezde jurtshylyqtyń talap etýimen birtindep osy másele rettelip keledi», dedi O.Orazalın.
О́ńir basshysy Aqtóbe oblysy elimizde jol sapasy jaǵynan 16-shy orynda turǵanyn jasyrmady. Ol bıyl jyldyń sońyna deıin jaramdy joldar kóretkishin 66 paıyzǵa jetkizýge ýáde berip, osy maqsatta jol salatyn mekemelerge talap kúsheıtilgenin málimdedi. Máselen, aldyńǵy jyly jaramsyz joldar salǵan merdigerler óz qarajattary esebinen joldy qaıta salyp jatyr. Aqtóbe oblysynda qala men aýyl kóshelerin jóndeý, qaıta salý, abattandyrý jumystary jaqsy jolǵa qoıylyp keledi. Sonyń nátıjesinde byltyr qalada 100-den astam kóshe jóndeldi.
Aqparat quraldary ókilderi Muǵaljar taýynan bastaý alatyn Jem, Oıyl, Yrǵyz ózenderiniń tartylýyna, Shalqar kóline quıatyn dala ózenderi – Qaýyljyr men Ulpan arnalarynyń keýip ketýine alańdaýshylyq bildirdi. Dala ózenderiniń tartylýyna jazdaǵy qýańshylyq, ylǵaldyń azdyǵy, sýdyń jetkilikti deńgeıde tasymaýy sebep boldy. Bes ózen bastaý alatyn Muǵaljar taýynyń basynda tıisti ylǵal mólsher jınalmaı keledi.
Brıfıng sońynda memlekettik baǵdarlamalardyń oryndalýy, apatty jáne úsh aýysymdy mektepterdiń máselesin sheshý týraly suraqtar qoıyldy.
Aqtóbe oblysy