Jer qatynastaryn jetildiretin zań jobasy

Senatorlar Memleket bas­shy­synyń German Nurbaevty, Er­bol О́mirálıevti jáne Dana Toq­myr­zınany Joǵarǵy sot sýdıa­la­ry qyzmetine saılaý týraly usy­nymyna biraýyzdan qoldaý bil­dirdi.

Sondaı-aq depýtattar Senat Tóraǵasynyń usynysymen Nur­lan Nurjanovty Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jó­nindegi esep komıtetiniń mú­shesi qyzmetine taǵaıyndady.

Odan bólek, otyrys barysynda elimizdiń zańnamalaryn ári qaraı jańǵyrtýǵa jáne azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa arnalǵan birqatar zań jobasy qa­­byldandy. Atap aıtqanda, «Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine aýdan­dyq, qalalyq jáne aýyldyq bılik deńgeıleriniń derbestigi men ja­ýapkershiligin keńeıtý máse­le­leri boıynsha ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda qara­lyp, maquldandy.

Zań jobasynda birqatar nor­ma­tıvtik-quqyqtyq aktige ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý usy­nylǵan. Atap aıtqanda, aýdan­dyq mańyzy bar qalalardyń, aýyl­dardyń, kentterdiń jáne aýyl­dyq okrýgterdiń kiris bazasy keńeı­tiledi. Bıýdjettik rásimder jeńil­detilip, jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdardyń der­­bes­tigi keńeıtilip, jaýap­ker­shi­ligi kúsheıtilmek. Son­daı-aq ákim­shilik-aýmaqtyq birlik­ter­ge qo­ıylatyn talaptar jetildi­riledi.

«Jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý bıýdjetiniń kiris kózderin ulǵaıtý maqsatynda tórtinshi deń­geıge qosymsha salyqtar men tólemderdiń 4 túrin berý kóz­deledi. Ekinshiden, bıýdjettik rásim­derdi ońaılatý usynylady. Atap aıtqanda, jıyrma paıyzdan aspaı­tyn kólemde aýyldyq okrýg ákimi apparaty úshin bıýdjetke túze­týler engizý qarastyrylǵan. Túze­tý jergilikti qoǵamdastyq jına­ly­synyń kelisimi boıynsha júr­giziledi. Sondaı-aq máslıhat­tardyń sheshimderin ádilet organ­darynda tirkeý qajettiligi jónin­degi normany alyp tastap, bıýd­jetterdi bekitý rásimin ońaılatý usynylady», dedi atalǵan másele boıynsha baıandama jasaǵan Ult­tyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev.

Sonymen qatar Bıýdjet ko­deksi­­­ne qarjy jyly kezeńinde aýdan jáne aýyldyq okrýg bıýdjetteri arasyndaǵy jalpy sıpattaǵy transfertter kóleminiń ózgerýine jol bermeıtin naqtylaýshy norma engiziledi.

«Qabyldanǵan zań jergilikti mańyzy bar mindetterdi tıimdi túrde sheshý úshin aýyldyq, aýdandyq jáne qalalyq deńgeı­degi bılikke jańa múmkindikter bere­di. Onyń ishinde bıyl jańa­dan saılanǵan máslıhat depýtat­tarynyń quqyqtaryn keńeıtedi jáne máslıhattardyń jumysyn jetildiredi. Aldaǵy ýaqytta osy ózgerister óńirlerdiń damýyna tyń serpin beredi dep senemiz», dedi zań jobasyna qatysty pikir bildirgen Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev.

Otyrysta senatorlar «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine jer qaty­nastaryn damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasyn qarap, qabyldady. Engizilgen jańa normalarǵa sáıkes aýyl­sha­rýashylyq jerlerin satýǵa mora­torıı 2026 jylǵy 31 jel­toq­­sanǵa deıin uzartylady. Jalǵa alý tek Qazaqstan azamatta­ry men sheteldik qatysýy joq zań­dy tulǵalar úshin ǵana qoljetim­di bolyp qala beredi. Al aýyl sharýa­shylyǵy jerlerin sýbarendaǵa berýge tyıym salynady. Bul zań jobasy  Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý maqsatymen Jer reformasy jónindegi komıssııa jumysynyń qorytyndysy boıynsha ázirlengen.

«Zań jobasynyń negizgi ózge­risteri men tolyqtyrýlaryna toq­talsaq. Qazaqstandyqtarǵa jáne qazaqstandyq zańdy tulǵa­larǵa aýyl sharýashylyǵy maqsatyn­daǵy jerlerdi 49 jylǵa deıingi mer­zimge jalǵa berý, jalǵa alý mer­zimi aıaqtalǵan kezde ony jańa mer­zimge uzartý quqyǵyn berý, son­daı-aq memleketten satyp almaı, jer paıdalanýshylar ara­synda aýyl sharýashylyǵy maqsa­tyndaǵy jerdi jaldaý quqyǵyn ıelikten shyǵarý. Bul rette olardy paıdalaný merzimi keminde 5 jyl, sondaı-aq jer qatynastary organdaryn habarlaý mindetti shart bolyp sanalady», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov.

Sonymen qatar qujatta birneshe mindet eskerilgen. Máselen, Jer resýrstaryn basqarý komıtetine jerdi paıdalaný men qorǵaýdy memlekettik baqylaý fýnksııalary ákimdikterden qaıtarylady. Aýyl sharýashylyǵy jerleriniń nysanaly maqsatyn «baq sharýa­­shylyǵy» jáne «saıajaı quryly­syna» ózgertýge tyıym salynady. Halyqtyń muqtajyn qana­ǵat­­tandyrý maqsatynda, jergi­likti jaǵdaılardy eskere otyryp, jaıylymdardy basqarý jónin­degi josparlarda qajetti jaıy­lym alqabynyń shekarasy aı­qyndalmaq. Berilgen aýyl sharýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jer ýchas­keleri týraly málimetterdi mem­lekettik jer kadastrynyń ınter­net-resýrsynda ashyq túrde orna­lastyrý qajet. 

«Bul zańda jerdi qorǵaýǵa, ony utymdy jáne maqsatty paı­da­­lanýǵa arnalǵan jańa normalar qarastyrylǵan. Soǵan sáı­kes Qazaqstan azamattaryna aýyl sharýashylyǵy jerle­rin jekemenshikke berý jónin­de Jer kodeksindegi normalar­dyń qol­danylýyna moratorıı uzar­ty­lady. Qujatqa jaıylymdyq jer­lerdi paıdalaný máselelerin ret­­teıtin, jer ýchaskeleri boıynsha aq­parattyń qoljetimdiligi men ashyq­tyǵyn qamtamasyz etetin jańa normalar da engizildi. Onyń bári elimizdiń ulttyq múddesine to­ly­ǵymen sáıkes keledi», dedi Se­nat Tóraǵasy zań jobasy jóninde.

Senatorlar Palata otyrysyn­da qashyqtan jumys isteıtin qazaqstandyqtardyń quqyqtaryn qorǵaý deńgeıin arttyrý máselesin de talqylady. «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Eńbek kodeksine qa­shyqtan jumys isteýdiń qu­qyq­tyq rettelýin jetildirý máse­leleri boıynsha ózgerister men tol­yqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynda osy baǵyttaǵy barlyq másele qarastyrylǵan.

Endi qyzmetkerler jumys be­rýshiniń kelisimimen qashyqtan jumys isteý formatyna kóshýge quqyly. Bul rette jumys berýshi óz qyzmetkerlerin qashyqtan jumys isteýge kerekti jabdyqpen, tıisti aqparatpen, baılanys qyz­metimen jáne ózge de qajetti jaǵ­daımen qamtamasyz etýge mindetti. Eger qyzmetker eńbek shartynda kórsetilgen jumys kólemin oryn­dasa, qashyqtan jumys isteý kezin­degi jalaqy tolyq mólsherde tóle­nýge tıis. Bul zańǵa atalǵan máse­leniń áleýmettik mańyzy zor eke­nin eskere otyryp, depýtattar bas­tamashy bolǵanyn aıta ketken jón.

«Qazirgi tańda qashyqtan jumys isteý álemdik trendke aı­nalyp otyr. Buǵan árıne, pan­demııa da óz áserin tıgizdi. Eli­mizde azamattar qashyqtan ju­mys isteý rejimine kóshken kezde tıisti zańnamalyq retteýdiń joq­tyǵy eńbek qatynastary sala­synda keıbir máselelerdi týǵyz­ǵany belgili. Osy zań jobasy qa­shyq­tan jumys isteýdiń quqyqtyq negiz­derin odan ári qalyptas­tyrýǵa arnalǵan», dedi Máýlen Áshim­baev.

Sondaı-aq depýtattardyń bas­ta­mashylyǵymen ázirlenip, qabyl­d­anǵan taǵy bir zań jobasy qazaqstandyqtardyń quqyq­taryn qorǵaýdy kózdeıdi. Jańa normalardyń basty mindeti – azamattar men kásipkerlerdiń quqyqtaryn memlekettik organ­dardyń zańsyz áreketterinen qorǵaý. Qujatqa sáıkes kásip­ker­lerge qatysty reıderlik faktiler úshin qylmystyq jaýapkershilik kú­sheıtiledi. Bıznes pen azamat­tardyń sanksııalanbaǵan tekse­rýler, tintý, alý, múlikti ýaqytsha shekteý jáne basqa da is-áreketter bo­ıynsha shaǵymdaryn qaraý mer­zimi úsh táýlikke deıin qysqar­tylady.

Budan basqa «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine reıderlikke qarsy kúresti kúsheıtý, kásipkerlik qyz­metti memlekettik organdar men laýazymdy adamdardyń zańsyz aralasýynan qorǵaý jáne baǵaly metaldardyń zańsyz aınalymyna kedergi keltiretin sharalardy kúsheıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynda baǵaly metaldardyń zańsyz aınalymy úshin qabyldanatyn sharalar kúsheıtildi.

Jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly ko­deksine ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań joba­sy qaralyp, qabyldandy. Azamat­tardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaý­ǵa arnalǵan bul zańǵa da Parlament depýtattary bastamashy boldy.

Zańǵa engizilgen jańashyl­dyq­tardyń biri – eńbek salasynda kemsitýshilikke jol bergen jumys berýshi úshin ákimshilik jaýapkershilik belgileý. Sondaı-aq zań jobasy boıynsha prokýrordyń qaýlylaryn oryndamaǵany úshin de jaýapkershilik qarastyrylǵan. Bul norma, eń aldymen, kásip­ker­lerdi memlekettik organdar tarapynan múmkin bolatyn zańsyz áreketterden qorǵaýdy kózdeıdi.

Osylaısha, búgingi Senat oty­ry­synda depýtattar mańyzdy 5 zań­dy qabyldady. Aıta keterligi, zań jobalarynyń úsheýine sena­tor­­lardyń ózderi bastamashy bol­ǵan.

Jıyn sońynda Máýlen Áshim­baev Senattyń sessııadaǵy jumy­syn qorytyndylap, byltyrǵy qyrkúıek aıynan beri depýtattar birqatar mańyzdy zańdarǵa bastamashy bolyp, qabyldaǵanyn atap ótti.

«Sessııa barysynda Memleket basshysynyń elimizdi jańǵyrtý baǵytyn zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý úshin aýqymdy ju­mys atqaryldy. Parlament 63 zań jobasyn qabyldady. Olar­dyń ishinde 15-ine depýtattyq kor­pýs bastamashyldyq jasady. Senat depýtattarynyń bas­ta­ma­shylyǵymen taǵy 14 zań jobasy boıynsha jumys júrgizilip jatyr», dedi Senat Spıkeri.

VII shaqyrylymdaǵy Par­la­menttiń birinshi sessııasynda azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa, jer máselesin sheshýge, saılaý prosesterin jańǵyrtýǵa, jer­gilikti ózin ózi basqarýdy jáne sot-quqyq qorǵaý júıesin damy­týǵa, shaǵyn jáne orta bıznes pen áleýmettik kásipkerlikti qoldaýǵa jáne ınklıýzıvti bilim be­­rýdi jetildirýge, sondaı-aq ta­ǵy basqa mańyzdy salalarǵa ar­nal­ǵan aýqymdy zań jobalary qabyl­dandy.

«Senatorlar óńirlerge baryp, halyqpen jáne eńbek ujymdarymen úsh júzge jýyq kezdesý ótkizdi. Budan bólek turaqty komıtetter 3 «Úkimet saǵatyn», 5 kóshpeli otyrys, 40 dóńgelek ústel men kezdesý uıymdastyrdy. Sol is-sharalardyń aıasynda Pre­z­ıdent tapsyrmalarynyń, zańdar­dyń jáne memlekettik baǵdar­la­malardyń oryndalý barysy jan-jaqty qaraldy. Osy jıyndarda qabyldanǵan usynymdar jaýapty memlekettik organdarǵa jiberildi. Onyń bári Senattyń baqylaýynda bolady», dedi Palata Tóraǵasy.

Sonymen birge Máýlen Áshim­baev sessııa barysynda Senat depýtattary ulttyq qundy­lyqtardy dáripteý baǵytynda da aýqymdy jumys atqarǵanyn aıtty. Osy taqyrypqa arnalǵan parlamenttik tyńdaýlar men dóńgelek ústelder uıymdastyryldy. Budan bólek Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Senat «Asharshylyq. Golod. 1928-1934. Derekti hronıka» atty biregeı qujattar jınaǵyn daıyndap, kópshilikke tanystyrdy. Tarıhymyzdaǵy alapat qasiretti jan-jaqty sıpattaıtyn úsh tomdyq jınaq elimizdiń arhıvteri men kitaphanalarynyń jáne joǵary oqý oryndarynyń qorlaryna taratyldy.

Otyrysty qorytyndylaı kele, Máýlen Áshimbaev sessııa barysynda Prezıdenttiń barlyq reformasyn zańnamalyq turǵydan sapaly qamtamasyz etýge arnalǵan Senattyń qyzmeti nátıjeli bol­ǵanyna nazar aýdardy. Sondaı-aq Senat Tóraǵasy Palatanyń konstıtýsııalyq ókilettigin iske asyrý jolynda tabysty jumys istegen barsha senatorǵa alǵys bildirip, depýtattardyń óńirlerge jasaıtyn saparlaryna, halyqpen kezdesýlerine sáttilik tiledi.

Aıta keteıik, senatorlar parlamenttik kanıkýl kezinde jergilikti jerlerdegi problemalardy zerdelep, syndarly usynystar ázirleıdi. Olardyń barlyǵy aldaǵy depýtattyq qyz­metke negiz bolatyny sózsiz.